ખાસ કરીને પશ્ચિમના દેશોમાં ૨૫મી ડીસેમ્બરથી જ નાતાલ ઉજવવાના લોકો મૂળમાં આવી જાય છે જે ૩૧ ડિસેમ્બરે અંગ્રેજી તારીખ પ્રમાણે પૂરા થયેલા વર્ષને બાય બાય કરી રાતના બાર વાગ્યા પછી નવા વર્ષને હર્ષ ઉલ્લાસથી વધાવે છે. ખરેખર તો આ તહેવાર પણ હિંદુઓની નવરાત્રી અને દિવાળી જેવો જ અનેરો છે. તેથી તે ખ્રિસ્તી લોકો માટેની દિવાળી ગણાય છે.

આ તહેવાર પાછળ ખ્રિસ્ત ધર્મની દંતકથાઓ સમાયેલી છે જે આખી વિગત તેઓના ધર્મ પુસ્તક બાઇબલમાંથી જાણવા મળે છે. તેમાં ભગવાન ઈસુના જન્મદિન તરીકે નાતાલ મનાવાય છે. સાથે સાથે બાળકો મોટી મોટી ડાઢીવાળા દાદા સાન્તાક્લોઝ અવનવી ભેટ આપી જાય તેવા ક્રિસ્મસની રજાઓની રાહ જોતા બેઠા હોય છે.

મેં ક્યાંક વાંચ્યુ હતું કે સાન્તાક્લોઝ કોણ છે ?તેમાં મારી સમજ મુજબ દંતકથા કહે છે કે વર્ષો પહેલાંની વાત છે કે દુનિયાના બાળકોની તકલીફો અને મુશ્કેલીઓ જોઇને એક માણસને દુ:ખ થયું એટલે એણે ભુલકાઓના જીવનમાં રોજ કે આખુ વર્ષ તો નહી પણ કમસે કમ એક દિવસ તેઓના જીવનમાં જો પોતે કંઇક તેઓને આપી તેઓને ખૂશ રાખી શકે..એમ વિચારીને,જાત જાતની વસ્તુઓ એક સુંદર લાલ કલરના કોથળામાં નાખી બાળકોનાં જીવનમાંથી મુસીબતોનું અંધારું દૂર કરવા. એ નીકળી પડે છે……

વાત તો એવી હતી કે  તે રાતના સમયે જ નીકળતો અને રાતના સમયે ઉંઘતા બાળકોને જોઇને કામ લાગી શકે અને તેઓ આનંદમાં આવી જાય એવી વસ્તુઓ બાળકો ગાઢ નિંઢ્રામાં સુતા હોય ત્યાં તેની બાજુમાં કોઇને કંઈ પણ કહ્યા વગર અદ્નસ્ય રીતે રાતનાં અંધારામા જઇ મૂકી આવતો. સવારે બાળકો ઉઠતાંની સાથે બાજુમાં પડેલી વસ્તુ જોતાં જ બાળકો ઈશ્વરને યાદ કરી એક આનંદની લાગણી અને ચમત્કાર અનુભવતા  કે જે કોઇ ઈશ્વર રૂપી પેલો ન નામી  માણસ કરતો હતો

સમયના વહેણના દાયકાઓ પસાર થઇ ગયા અને દંતકથાઓ પણ જુની થઇ ગઇ છતાં આજની સદીમાં પણ શહેરોમાં આવેલા મોટા મોલોમાં,કોઇ મનોરંજનના મેળામાં કે પછી કોઇ ચોક્કસ ફરવાના સ્થળોએ આ સિંસીલો જળવાઇ રહ્યો છે કે કોઇ સાન્તા ક્લોઝ બની ત્યાં પહોંચી જાય છે…..

હું થોડા દિવસ પહેલાં બરોડા મારા સ્નેહી જયેશ અને નીનાને ત્યાં ગયો હતો.ઘરમાં બેઠો હતો ત્યાં બરોડાની એક સંસ્થાનો પરિપત્ર મારા હાથમાં વાંચવામાં આવ્યો જ્યાં તેઓ દર રવિવારે હજારો લિટરની છાસનું વિતરણ કરે છે અને ભર તડકામાં કામ કરતાં મજૂરો અને ગરીબોની ઝુંપડીએ પહોંચી લોકોને છાસ પીવડાવીને ટાઢક આપે છે.તે ઉપરાંત,દર શનીવારે ઘરમાં બનાવેલી રસોઇનું ગરીબોને સવારના સમયે ભોજન આપે છે.તેમ જ લાંબે લાંબે ગામડાઓમાં જઇને ગાદલા ગોદળાનું વિતરણ વગેરે કરે છે ત્યારે સહેજે મને ઉપરની દંતકથા સત્યકથા લાગે છે કે આજે પણ આવા સાન્તા ક્લોઝો છે જે આખું વર્ષ આવું સુંદર કાર્ય કરે છે.

આજે બધાના જ સમાજમાં લખલુટ ઉદ્યોગપતિઓ છે અને જો તે પણ બધાને નહી તો પણ પોતાની જ્ઞાતિ,સમાજ કે ભાઇ મિત્રો માટે શું નામનાની અપેક્ષા રાખ્યા વગર સાન્તા ક્લોઝ ન બની શકે ?

મારા અગાઉના એક લેખમાં રિલાયન્સના પ્રણેતા સ્વ:ધીરૂભાઈ અંબાણી,દેના બેંકના સ્વ: પ્રાણલાલ દેવકરણ નાનજી અને સ્વ:પ્રવિણચંઢ્ર ગાંધી,ડિએસપીના સ્વ:મથુરાદાસ શામલદાસ કોઠારી ( કોઠારી હોસ્પીટલ વાળા બાબા શેઠ), તેના સુપુત્ર શ્રી હેમેન્ઢ્ર કોઠારી, મુકુન્દ આયર્ન કંપનીના શ્રી વિરેન્ઢ્ર શાહ કે તાતા કંપનીના સ્વ:નવલ ટાટા વગેરેઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો કે તેઓ કોઇ પણ નામનાની કે વાહ વાહની અપેક્ષા રાખ્યા વગર સમાજ અને જ્ઞાતિ ભાઇઓ માટે સાન્તા ક્લોઝ બન્યા હતા !નથી લાગતું કે આપણે પણ બધાનાં જીવનમાં જો થોડો પ્રકાશ લાવી શકીએ તો આપણે પણ “સાન્તા ક્લોઝ” કહેવાશું.!. ……બસ આપણે સૌ પ્રભૂ પાસે એટલું જ માંગીયે કે “હે ભગવાન ! અમારું ભલું ઈચ્છતા હો તો તું અમને હાજર જવાબી જીભ નહિ,પરંતુ હાજર જવાબી દિલ આપજો કે જે દિલથી કોઇને અમો  કામમાં આવી શકયે

*************

ઘણીવાર તો આપણને ઘડિયાળના કાંટા જોવાની પણ જરૂર પડતી નથી આપણે તે વ્યકતિને આવતા કે જતાં જોઇએ કે તરત જ ખબર પડી જાય છે કે અત્યારે આ સમય થયો હોવો જોઇએ કારણકે ફલાણાં ભાઇનું નિત્યક્રમનો સમય છે કે તે રોજના સમય પત્રક પ્રમાણે જ તેઓ આવતા જતા હોય છે અને હસતાં હસતાં ટકોર કરીયે કે ભાઇ તમારો સમય એટલે સમય !એટલે તે જવાબ આપશે કે આપણે જેમ ટેવ રાખીયે તેમ આપણાં સંતાનોને પણ તેવી ટેવ પડે.

જો કે આજની આ ભાગા દોડ અને વિવિધ ચિંતાઓમાં અને ખાસ કરીને મોટા શહેરના વાતાવરણમાં આજના જનરેશનમાં આ વાત અશક્ય નીવડી છે.જે કદાચ કહી શકાય કે બાપ-દાદાઓની જીવાઈ રહેલી શિસ્તબદ્ધ જિંદગીથી ઉલટા પ્રવાહનો આ એક હિસ્સો ગણાવી શકાય.

અમારા એક મિત્ર ધીરુભાઇને,ભૂલથી રાતના નવ પછી ફોન કરો તો પત્નિ જયશ્રીબહેન કહેશે ‘તમારા ભાઇની તો અડધી ઉંઘ થઇ ગઇ…. એ અત્યાર સુધી જાગતા ન હોય’. ‘આ તો હું જરા, ટીવી જોવા બેઠી હતી એટલે !’‘નહીં તો હું પણ સૂઇ ગઇ હોઉં કારણકે એ પાછા સવારે વહેલા નીકળે, એટલે વહેલું ટિફીન ભરી આપવાનું હોય એને જરાય થોડું પણ મોડું થાય તો કકળાટ કરી મુકે ! ‘

લાંબો વિચાર કરતાં એક નજરે જોતા તેઓ સુખી તો ઘણાય જ કારણકે ઘરમાં ભગવાને આપેલું બધું જ હોય, ભવિષ્યની કોઇ ચિંતા ન હોય, દિકરાઓ સારુ ભણ્યા હોય, કમાતા ધમાતા હોય તો પછી હાય હાયની જીંદગી શું કામની ?

ઘણીવાર હું મારા મિત્રને પુછું કે ‘કયારેક જયશ્રી બહેનને લઇને ઘરે આવો છો?’‘આપણે શાતિથી બેસશું.’તો તરત હસતાં હસતાં કહેશે કે ‘તેને આવવું હોય તો તે ભલેને આવે..મેં તેને થોડીને પકડી રાખી છે?’ એટલે જયશ્રીબહેન હસતા હસતાં ઉમેરે ‘એને ક્યાંય જવાનું મન જ ન થાય ઇ ભલા અને એનું ઘર ભલું એટલે હું પણ તેની સાથે રહીને ટેવાઇ ગઇ છું.’

સાચું પૂછો તો માણસને ક્યારેક તો કંઇક સારી નરસી ઈચ્છા થવી જ જોઈએ.વરસોનાં વરસો સુધી આપણે એકસરખી ડિસિપ્લીનના નેજા હેઠળ જીવ્યા કરતા હોઇએ છીએ અને પછી આ રફતારને શિસ્ત કે પછી જીવનમાં સંતોષ છે કહી વાતને વાળી લઇએ છીએ, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં કોઇ પણ પીંજણોમાં પડવાનો એક ડર હોય છે, એટલે સુધી કે કોઈ નવા વિચારને કે નવા રસ્તાને પકડવાનો પણ ભાગ્યે જ મગજમાં લઇએ છીએ..

જો કે અપવાદ રૂપી એક વાતને સ્વિકારી શકાય કે કોઇ માણસના એવા સંજોગો જ ઉભા થઇ ગયા હોય કે કોઇ કુદરતી આફત કે બીમારીનો ભોગ બન્યા હોય તો તે વિચારોમાંથી બાકાત રાખી શકાય.

અહિંયા કોઈ નિયમો તોડવાની વાત નથી પણ આપણામાં એવા અનેક લોકો હશે કે જે એક ક્ષણ તો ઠીક પણ કદાચ વરસમાં પણ એકેય નવો વિચાર લાવ્યા વગર પણ દુનિયામાં જીવતા હોય છે. ખરું પૂછો તો જે નવું વિચારતા નથી એ નવું જાણતા નથી. એક જ રસ્તે ચાલ્યા જનારને વર્ષો સુધી ખબર પણ પડતી નથી કે બીજા રસ્તાઓ પર સરસ મજાનો લીલોછમ બગીચો પણ છે અવનવા લોકો વસે છે,ત્યાં કંઈક જાણવા જોવા લાયક સ્થળ છે વગેરે..વગેર..વળી કોઇ ઘરે મહેમાન આવ્યા હોય અને જ્યારે વખાણ કરતાં કહેતા હોય કે ‘અમે ફલાણાં ફલાણાં રસ્તેથી આવ્યા તો તે રસ્તા ઉપર તો ખુબ સરસ બગીચો છે, સરસ મકાનો છે અને ઘણું ડેવલપ થઇ ગયું છે.’ એટલે વળી કહેશે કે ‘અમને પણ ખબર નથી તમે કહો છો ત્યારે ખબર પડી. કારણકે અમારે તે બાજુથી નીકળવાનું રહેતું નથી.’કહેવાનું તાત્પર્ય એટલું જ છે કે જે નવું જાણતા નથી એ કદાચ નવું કરતા પણ હોતા નથી, એમને પેલા બગીચામાં જઈને પક્ષીઓના કલરવ સાંભળવાની, નવા માણસોને મળવાની,કે ખુલ્લી હવામાં ફરવા બેસવાની તકો તેઓને નથી મળતી.છેવટે બહાનું કાઢશે કે ‘રોજના કામમાથી પરવારી બહાર આવીએ તો વળી નવું વિચારવાની તક મળે ને ?’ જો કે આ એક બહાનું જ બતાવવાનું હોય છે. માણસને કંઈ નવું વિચારવા માટે દિવસો કે કલાકોની જરૂર નથી પડતી ફકત તેણે તો વિચારવાની ક્ષણોને ઝડપી લેવાની જરુરી હોય છે..હકીકત તો એ છે કે આપણે મગજના દરવાજાને તાળા મારી દેતા હોઇએ છીએ.અથવા તો નવું કરવા માટે કે પછી બહાર નીકળતાં ડરતા હોઇએ છીએ !

ઘણી વાર એવું બને છે કે કોઇક અભણ પાડોશી બહેન,પોતાના ઘરે કોઇ ન હોય અને કોઇ કાગળમાં સહી લેવા આવે એટલે મને પૂછવા આવે ‘જુઓને આ શું છે ?’એટલે ઘણીવાર હું હસતાં હસતાં ટોકટો કે ‘તમે થોડું ઘણું પણ અંગ્રેજી શીખતા હોય તો? તમે કોમ્પુટર શીખતા હોય તો ? તમે ઘર પૂરતાં બેંકોના ખાતાઓમાં ચેકો ભરવાના,પૈસા લાવવવાના શીખતા હોય તો ?’આવું ઘણીવાર હસતા હસતા હું કહું પણ તે એટલો જ જવાબ આપે કે ‘તમારા ભાઇ છે એટલે અમારે શું જરૂર છે.આ તો કોઇક વાર જરૂર પડે બાકી તો ઘર સંભાળીએ છીએ તે ઓછું છે ?’‘ઘરના રસોડામાથી કે છોકરાઓમાંથી જ ઉંચા આવતા નથી..હવે આ ઉંમરે શું શિખવાના ?’‘બાકી તો કોઇને કોઇ મળી જાય એટલે કામ પતી જાય ‘!ઘણીવાર તો કોઇ ભૂલ થઇ જાય તો કહેશે કે ‘તમારા ભાઇ સંભાળતા હોય એટલે જરૂર પડે નહી…હવે આવતા જન્મે શીખશું !’

ઘણાં પાસે ઘણો બધો સમય હોય છે પણ તે બપોરે થોડું આડું પડવાનો,સમય-સમયે ટીવી સીરિયલો જોવાનો કે પછી કીટી પાર્ટીઓમાં જવાનો કે કોઇ સાડીના સેલમાં જવાનો…….

બે,ચાર મિત્રોનું કૂટુંબ ક્યાક ભેગું થયું હોય ત્યારે સ્ત્રી પુરૂષો વચ્ચે કંઇક શિખવા માટે કે નવું કરવા માટેની ચર્ચા થતી હોય છે ત્યારે સ્ત્રી-પુરૂષોનું ગૃપ બની જાય અને તરત જ સ્ત્રીઓ એક થઇ કહેશે કે ‘આતો કુદરતે કામની વહેંચણી કરીને જ અહીં મોકલ્યા છે કારણકે અમે જે કરી શકીયે તે તમે ન કરી શકો અને તમે કરી શકો તે અમે ન કરી શકીયે’ કહીને વાતને ઉડાવતા હોય છે.

ખરેખર તો બધી જ વસ્તુ સિક્કાની બે બાજુ બરાબર હોય છે.બધી જ વસ્તુ એક બીજા સાથે સંકળાયેલી હોય છે.છતાં કઇક નવું કરવું,નવું જાણવું એ આજના યુગમાં ઘણું જરૂરી હોય છે.  માણસ કદાચ બધુ ન જાણી શકે પણ થોડું ઘણું પણ જો જાણતો હોય તો તેમાંથી રસ્તો મળી જાય છે અને તેનું કામ અટકતું નથી અને સામી વ્યકિત પાસે છાપ પણ સારી પડે છે માટે જ આપણી પાસે બીજા પાસે છે તે કરતાં કઇક જુદુ કરી શકવાની આવડત થોડી ઘણી પણ હોવી જ જોઇએ.અને બધી બાજુએથી અવનવા વિષયો પર જાણવા જેવું શોધી કાઢવાની આવડત આ જમાના પ્રમાણે જરૂરિ હોય છે અને.તો જ આપણને સામી વ્યકતિ આપણને નજીક લ્યે છે. એટલે જ લખવાનું મન થાય છે કે ….

હ્યદયનાં કોમ્પ્યુટરમાં બધા મારા છે,એમ વીચારીને મારા હ્યદયના કોમ્પ્યુટરને હું ધબકતું રાખું છું..

હૃદયમાં ઉભરતી પ્રેમની લાગણી ક્યારે મારી સામે આવી જાય છે એની ખબર પણ મને રહેતી નથી..

મારી એ જ લાગણીના ભાવોને સજાવ્યા છે હ્દયની લાગણીના કોમપ્યુટરના  કી બોર્ડથી……

**************

દરેક માનવીના જીવનમાં કોઇક ને કોઇક સારા-નરસા પ્રસંગો જરૂર બનતા જ રહે છે ઉદાહરણ તરીકે કઇ શકાય કે જેને તમે પોતાના માન્યા હોય અને તેના માટે માન અને વિશ્ર્વાસ હોય કે તમે ક્યાંક અટકશો તો તે તમને મદદ કરશે.પણ તેનાથી ઉલટું બનતું હોય છે કે તે કામ તો ન આવે પણ સામું પણ જોતો હોતો નથી. છેવટે આપણે તેને સંજોગો કહી દૂર ધકેલી દેતા હોઇએ છીએ.

એક વાત નક્કિ જ છે કે કુદરતના ક્રમાનુસાર જીવનના સંજોગો હંમેશા મેઘધનુષના રંગોની જેમ ક્ષણે ક્ષણે બદલાતા હોય છે અને એ દરેકના જીવનમાં હંમેશા રહેવાનું જ. તેથી જ, ગમ્મે તેવા સંજોગોમાં પણ મરજીવા માનવી ‘યા હોમ’ કરીને સમૂઢ્રમાં ડુબકી મારીને મોતી લાવી શકે છે. અને સહેજ પણ ગભરાયા વિના નિશ્ચિત કરેલા માર્ગે દરિયામાની માછલીની જેમ આગળ વધતા રહેતા હોય છે તેવી જ રીતે દરેકે નાસીપાસ થયા વગર પોતાનું કામ ધગસ અને ખંતથી કરી સફળતા માટે પ્રયાસો કરવા જોઇએ જેથી બીજા પાસેથી મદદ માટેની અપેક્ષા રહે નહી.

સૌથી પહેલાં તો માણસે પોતાના જીવનમાં કયા લક્ષ સૂધી પહોંચવુ્ છે કે પછી કયા સ્વપ્નોને સાકાર કરવા છે તે નક્કિ કરી લેવું પડે છે અને એ બધા જ ધ્યેયનું એક સ્પષ્ટ ચિત્ર જેને આપણે અંગ્રેજીમાં ‘પ્લાન’ કહીયે છીએ તે તૈયાર કરી, ‘હમ હોંગે કામયાબ’ ના ધ્યેય અને દૃઢ વિશ્વાસ સાથે આગળ વધતા રહેવાનું હોય છે. જો કે દરેક વખતે ‘પ્લાન’ સફળ થાય તેવું પણ હોતું નથી છતાં પુરી કોશિશ સાથે આગળ વધવું જરૂરી હોય છે.

જીવનમાં મુશ્કેલીઓ અને અવરોધો તો પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે આવતા જ રહેતા હોય છે. અને ન વિચારેલી અણધારી આફતો પણ આવી પડતી હોય છે. પરંતુ, એ બધાથી ગભરાઇ જઈને નસીબ ઉપર બેસી રહેવાથી કે હારી જવાથી ચાલતું હોતું નથી પણ.માણસને તેમાંથી મેઘધનુષના સાત રંગોની ઘટમાળાઓની જેમ વિવિધ સ્વરૂપોના અનુભવો અને કંઇક જાણવાનું મળે છે. માણસે તેમાંથી કેવી રીતે પસાર થઇ જવું તે અચુક શીખવા મળી જતું હોય છે. માણસનાં અનેક સારા નરસા પ્રસંગો અચંબો પમાડે તેવા હોય છે. આમ છતાં પાણીની જેમ વહેતા વહેણોની જેમ માણસે પણ હંમેશાં વહેતા રહેવું પડતું હોય છે

અનુભવોથી લખી શકું કે જીવનના અમુક ન ધારેલા કે જે ચોક્કસ વહેણોથી નિરાશ બની અને તે મુશીબત રૂપી વહેણોને અટકાવીને બેસી રહેવાથી કે ગભરઇને બેસી રહેવાથી માણસ તેમાં અટવાયા વીના રહેતો નથી.અને માટે જ જીવનમાં આવતા દરેક વહેણોને હંમેશાં વહેતું રાખવું જરૂરી હોય છે. અને જે કરવા ધાર્યું હોય તે કરવા માટે પુરતી મહેનત અને પોતાના લક્ષના લય સાથે લય જાળવી રાખવું જોઇએ તો સફળતા અચુક મળે છે.

વિચારપૂર્વક અને ધગસ સાથે લીધેલું કામ એ પોતાનામાંની એક નિષ્ઠાનું બળ દર્શાવે છે. કે જેમા પોતાની જાત ઉપર એક શ્રદ્ધા,આત્મવિશ્ર્વાસ અને સ્પષ્ટ દષ્ટિબિંદુઓના ઉભરાતા અંતરના નાદમાંથી પોતાને એક અહેસાસ અનુભવાતો મળતો હોય છે.એને અંતરના ઉંડાણથી ખબર હોય છે કે તે દરેક ક્ષણે ક્યાં હોય છે અને તે બીજી કોઈ સ્થિતિમાં પોતે અટવાયેલો નથી કે તેના વિશે એના મનમાં દુ:ખ કે કોઇ અભાવના મોજા ઉછળતા નથી. આવી વ્યક્તિ પાસે ભૌતિક અર્થમાં ભલે કશું પણ નહીં હોય, છતાં એ સાચા અર્થમાં સુખી વ્યક્તિ હોય છે..

દરેક માનવીએ જીવનમાં સફળતાઓ મેળવવા માટે તે જે કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં કાર્ય કરતો હોઈ તેમાં તેની યોગ્યતાને વેગ આપતા રહેવું જોઇએ જેને એક યોગની ઉપમાં આપી શકાય.ગીતામાં પણ યોગ વિષે ઘણું સમજાવવામાં આવ્યું છે અને એટલે જ કોઈ પણ કાર્યમાં કુશળતા પ્રાપ્ત કરવી એનું નામ જ યોગ.આનાથી વધુ સારી વ્યાખ્યા યોગ વિશે બીજી કઈ હોઈ શકે ? નાનું-મોટું જે કોઈ પણ કામ આપણે કરતા હોઈએ તેને ખૂબ જ દિલ દઇને અને કુશળતાપૂર્વક કરવાની આ વાત છે. ત્યાર બાદ આપણી યોગ્યતા પ્રમાણે સફળતા જરૂર મળે છે મેં ઘણાંના મુખમાંથી સાંભળ્યુ છે ‘કામ એજ મારો ભગવાન’ અને તેથી કહી શકાય કે તે જ સૌથી વધુ ધનાઢ્ય કહેવાય.

કોઇકે સાચું જ લખ્યું છે…

જયારે તમારું મન તૂટવા લાગે ,ત્યારે પણ એવી આશા રાખો કે

કોઈ કિરણ ક્યાંકથી ઉદય પામશે અને તમે ડૂબશો નહિ,પાર ઊતરી જશો…

***********

દુ:ખની વાત તો એ છે કે આ એકવિસમી સદીની દોડધામમાં અને ભૌતિક સુખ મેળવવા માનવી એટલો વ્યસ્થ થઇ ગયો છે કે એને બીજા માનવીની પડી હોતી નથી એ માટે  ઘણાં ઉદાહરણો છે. હું ઘણીવાર રીક્ષામાં બેસી બહાર જતો હોવ છું ત્યારે બહાર કે જે અપંગ ભીખારી આટલી ટ્રાફિકમાં પણ ધસડાતો ધસડાતો ભીખ માંગતો હોય અને કોઇ સ્ત્રી કે પુરૂષ જે રીતે તે ભીખારીને તડછોડી અપમાન કરતા હોય છે તે જોઇને એકવાર તો તે વ્યકતીઓ ઉપર સહેજે ધૃણા આવી જાય અને મનો-મન વિચાર આવે કે તે બિચારા ભિખારીનો શું વાંક કે તેને આવા નસીબ મળ્યા હશે ! ભલે આપણે રાતી પાઇ તે ભીખારીને આપ્યે નહી પણ તેને ધુતકારવો તો ન જ જોઇએ.

આપણે આજના ઘણાં નામાંકિત ડૉકટરો અને હોસ્પિટલોના અનુભવો થતાં હોય છે જેમાં કેટલાક ખૂબ સારા તો કેટલાક ખૂબ ખરાબ હોય છે જે એટલી હદ સુધી ખરાબ હોય છે કે ડૉકટરો અને હોસ્પિટલોના સંચાલકો પોતે માણસ હોવાનું પણ ભાન ભુલી જાય છે.કે જેને ભ્રષ્ટાચાર તો નહી પણ ખૂલ્લેઆમ લુંટ ચલાવતા અનુભવ્યે છીયે અને કહેતાં સાંભળ્યા છે કે ડૉકટરી કરવાનો ખર્ચ બહુ કરેલો છે જે વસુલ તો કરવો પડે ને?વાત સાચી પણ છે પણ શું જિંદગી સુધી ખર્ચ વસુલ કરવામાં રહેશે કે માનવતાને બાજુએ મુકી માનવને કચરી નાખશે !આજે ચારેય બાજુ માનવતાને નેવે મુકી માનવી આંધેધુત લુટવા જ બેસી જાય છે. આવું જ કોર્ટ-કચેરી, શાળાઓ, કોલેજો અને અન્ય વ્યવસાયોમાં પણ થાય છે..

આજે દરેકને વિવિધ પ્રકારના અનુભવો થતાં હોય છે..અપવાદ રૂપે કોઇ માનવી તમારી પાસે આવીને તમારો હાથ ઝાલીને તમારી આંખના આંસુ પોતાના રૂમાલ થી લુછી લે તો ઉપરના ઉદાહરણોમાંની પરિસ્થિતિ માંથી તમને શું પસંદ પડશે??? જવાબ તો એજ હોવો જોઇએ કે ‘બસ હું માનવી માનવ થાઉં તો ય ઘણું’ …. ખરું ને? કોઇકે સાચું જ કહ્યું છે કે.. લાગણીભીનો બને જો માનવી,તો જ આંસુ કોઈના લૂછાય છે.અને એક દિવડો પોતાની આસપાસ અજવાળું ફેલાવી પ્રકાશ આપે તેમ માનવી પણ આસપાસનું વાતાવરણ માનવતા ભરેલું રાખી સારા વિચારોથી માનવતાને પ્રકાશમય રાખી વાતાવરણને પ્રકાશમય બનાવે.અને પૃથવી ઉપર ચોમેર માનવતાનો પ્રકાશ ફેલાવી માનવ-દીપક થઇ. વેર, ઝેર, હિંસા, હુંસા-તુસી વગેરેનો ત્યાગ કરી અજવાળું પાથરે.

દિવાળી એ એક હિંદુ ધર્મના સમાજ માટેનો એક અનોખો ઉત્સવ ગણવામાં આવે છે અને લગભગ આખા દેશમાં બીજા ધર્મના લોકો પણ પોત પોતાની રીતે માણે છે.ભારતિય સંસ્કૃતિ અને હિંદુ શાસ્ત્ર પ્રમાણે નવા વર્ષને આવકારવાનો અવસર.અને લક્ષ્મી અને ચોપડા પુજન.જો કે કોમ્પુટર યુગે ચોપડા પુજનમાં વણાંક લાવ્યો છે કે જે પહેલાં લોકો ચોગડયું જોઇને લાલ-કપડામાં કલમ, સોપારી, ચોખા અને લક્ષ્મીજીનો ફોટો મુકી તેમાં આખા વર્ષમાં લાગતા હિસાબ માટેના ચોપડા મુકી પોત-પોતાની ઓફીસમાં પૂજા કરતાં અને સાથે સાથે કુટુંબ અને ભાઇ મિત્રોને ચોપડા પૂજનને ચોઘડીએ આવવા આમંત્રણ આપતા અને બીજે દિવસે મિતિ નાખવા જતા. મિતિનો અર્થ કે આસો મહિનો પુરો થયો અને કાર્તક મહિનાનો પહેલો દિવસ કે નવું વર્ષ.કે નવા વર્ષની શુભારંભમાં થયેલા વ્યાપારની નોંધ નાખવી.

આ ઉત્સવની શરૂઅત ખાસ તો શ્રીરામ ભગવાનના કાળથી થઇ હતી કે જ્યારે શ્રીરામ વનવાસ ભોગવી અને  રાવણ પર વિજયી થઇ પાછા અયોધ્યા ફરે છે ત્યારે તે વિજયના આનંદ સાથે પ્રજા શ્રીરામને આવકારવા ચારેય બાજુ દિવડાઓ પ્રગટાવી અને અયોધ્યાને પ્રકાશમય વાતાવરણ બનાવી જે આનંદ માણે છે તે એક પુરાણોથી માન્યામાં આવતું એ ‘દિપોત્સવ’….કે જે આસુરી તત્વોનો નાશ કરવો.

દિપોત્સવના દિવડાઓ પ્રગટાવી સમાજે હ્યદયના અંતરના દિવડાઓ પ્રગટાવી આપણાંમાં રહેલા અંધકારને દૂર કરવાનો હોય છે. અને સમાજના કે મિત્રોના પરિવારોને યાદ કરી આનંદ માણવાનો હોય છે કે જે મીઠાઇ કે બનેવેલા ભોજનની આપ-લે કરી આનંદ રૂપી દિવડાઓ પ્રગટાવવાના હોય છે. જ્યારે કામગારોને બોનસરૂપી વધારાના પૈસા આપી જેને ખંતથી તમારે ત્યાં આખું વર્ષ કામ કર્યુ તેની ખુશાલી તેના પરિવારને આપવાની હોય છે.

એક કહેવત મોટેરાંના મુખેથી અચૂક સાંભળવા મળતી હોય છે કે ‘નવે નાકે દિવાળી’એટલે કે આપણે ક્યાંક પણ વ્યવહારમાં ચૂક્યા હોય તો સુધારી નવા વર્ષથી તેને સૂધારી આગળ વધવાનું સૂચન છે.

દિવાળી એટલે આખા વર્ષનું સરવૈયું કે જેવી રીતે જૈન ધર્મમાં સંવત્સરીના દિવસે ગત વર્ષમાં થયેલ ભુલચૂકની માફી માગવી.આવી રીતે જુદી જુદી કોમો જે ઉદાહરણો તરીકે દક્ષિણ ભારત પોંગલ, મહારાષ્ટ્રયનો દશેરા,પંજાબીઓ બૈસાખી, સિધઓ ચૈતી આનંદ મુસ્લિમો ઇદ ઉજવે છે. જયારે દિવાળી જ એ એક એવો પર્વ છે જે બધી જ કોમો વધતે ઓછે અંશે ઉજવતા હોય છે.

વિક્રમ સંવતના વિદાય થઇ રહેલા દિવસે જેમ નફા-ટોટાનું સરવૈયું માંડતી વખતે આપણાંમાં રહેલા અજ્ઞાનરૂપી સેતાનનો છેદ ઉડાડી દિપોત્સવે ફરી ભૂલો ન કરવાનો સંકલ્પ કરવો જોઇએ……

અમારા વેબ બ્લોગના તેમજ અમારા સમાજના સામયિકો ‘વૈશ્વિક મોઢ પરિવાર’ અને ‘મોઢ મહોદય ’ના દરેક સભ્યો અને વાચક મિત્રોને સાત્વિક સુખ અને આનંદ મળે એજ પ્રાર્થના…

 ***********

રમેશ એક દિવસ અમદાવાદમાં જ્યાં તેનું ઘર હતું તે ઘરનો એક ઓરડો ખોલતા ઓરડામાં ચારેય બાજુ કરોળિયાના ચિત્રો, કેન્વાસ, કાગળની થપ્પીઓ અને તે બધાની વચ્ચે હસ્તા ચહેરા સાથે કામમાં ખુંપેલા વ્યસ્થ તેના પપ્પા બેઠા હતા ! રમેશ બે ઘડી બધું જોઇ રહ્યો અને એટલામાં તેના હાથમાં એક ફાટેલી વાર્તાની પુસ્તિકામાંથી એક પાનું તેના હાથમાં આવી ગયું.રમેશ બે ઘડી તે ઓરડામાં બેસી વાંચવા બેસી ગયો. વાર્તાનું શીર્ષક માનવીને હિમંત આપતું ‘હારો ભલે પણ હિંમત ન હારશો’ એવું હતું.

વાર્તા એમ હતી કે, એક હતી કોયલ, તે એક દિવસ માંદી પડી. તે જાણતી હતી કે માંદગીના કારણે તેના અવાજમાં બદલાવ આવશે.તેની ખબર કાઢવા આવનારા કાગડાભાઇ પણ કહેતા,“અરે મિઠડી, તારો અવાજ બેસી જશે. હવે તારી જીંદગી!!!” કોયલ બિચારી કહેતી, “ભલે અવાજ બેસી જાતો, એતો પાછો ઊભો થઇ જશે.બે-ચાર દી અવાજ બેસી જવાથી આખું જીવન થોડું નકામું થઇ જાય છે?” “અરે કાગડા કાકા, હું કંઈ હિંમત હારું તેમ નથી.” “હું એમ સમજીસ, કે આ વખતની પરીક્ષામાં પેપર નબળા ગયા કાં તો નાપાસ થઇશ !” “ફરી મહેનત કરી પાસ થઇશ આગળ ટહુકો કરતા બોલી, “ કુદરતની કાળઝાળ ગરમીમાં એક વખત જો પાક બળી જાય છે તો ધરતી કાયમને માટે સુકીભઠ્ઠ થઇ જતી નથી.તે ફરી હરીયાળી થાય જ છે” વધુ આગળ બોલતા કોયલ બોલી, ” આ કરોળીયાને જોશો તો ખબર પડશે કે તે ભોંય પર પડતો રહ્મે છે અને પાછો ઉભો થઇ જાળ બનાવવાનું શરૂ કરી દે છે.”ફરી મિત્રોને જવાબ આપતા કહ્યું,કે હું માંદગીના કારણે બેસી ગયેલા અવાજથી ગભરાઇ જઇ કોઇ નાસી પાસ થઇને અવિચાર્યુ પગલુ નહી ભરું.”અને ખરેખર થોડા દિવસમા કોયલ મસ્તીમાં આવી પહેલાની માફક ટહુકો કરવા માંડી અને બોધ રૂપી બીજાને માર્ગ બતાવતી ગઇ. 

રમેશ વાર્તા વાચીને આનંદમાં આવી ગયો અને મોઢામાંથી શબ્દો નીકળી પડ્યા ‘વાહ પપ્પા” અને પોતાની ધુનમાં બેઠેલા પપ્પા એકધમ જ ચમક્યા ને રમેશને પુછ્યું “તું કયારે ઓરડામાં પેસી ગયો?” પછી બોલ્યા “ બેટા, એક પુસ્તકના શબ્દોએ મારી આંખ ખોલી નાખી, જેમાં લખેલું હતું કે તમે જીવનમાં ક્યારેય ન કર્યું હોય એવું સારું, કંઇક કરી બતાવો.” આગળ વધતા તે બોલ્યા, “ નાનો હતો ત્યારે હું ઘણી સારી પ્રવૃતિઓ કરતો.પણ છેલ્લા વિસ વર્ષમાં પૈસા કમાવવાની હાય હોય માં બધું જ ભુલી ગયો.પરંતુ મેં  આજે નક્કી કર્યું કે આજકાલ વિધાર્થિ એકાદ પરીક્ષામાં હિંમત ગુમાવી જે જીવન ટૂંકાવી દે છે, તે ન થાય એવો વાર્તા રૂપી કંઇક બોધ આપું. ને દિકરા સાચું કહું? આ વાંચીને દાખલા રૂપી એક શીખ વિધાર્થીને તો મળશે જ પણ સાથે સાથે દરેક મા-બાપને પણ મળશે. જો કે મને પણ અત્યારે જ એક ‘નવજીવન’ મળી ગયું.”

બેટા સાથે વાત કરતાં બોલ્યા, “જો આ ચિત્રો,પહેલા ચિત્રમા કરોળિયો ચઢી રહ્યો છે. બીજામાં પડી રહ્યો છે અને ત્રીજા ચિત્રમાં પાછો ઊપર ચઢી રહ્યો છે અને જાળા રૂપી ઘર બનાવવામાં સફળ થયેલો દેખાય છે.’ રમેશ ચિત્રો જોઇ બહાર નીકળી ગયો.

મોડી સાંજ થતાં રમેશ પાછો ઘરે આવ્યો… અને !અને પપ્પાને વળગીને રડવા લાગ્યો. અને કહેવા લાગ્યો..” પપ્પા, સવારે હું જ્યારે તમને મળવા આવ્યો ત્યારે અમારી પરીક્ષા પૂરી થતાં જ મિત્રો સાથે કાંકરિયા તળાવ ફરવાની જવાની રજા લેવા આવ્યો હતો, પણ સાચું કહું?… હું ત્યાંથી પાછો ફરવાનો જ ન હતો..પણ તમારી વાર્તા અને ચિત્રોનો બોધ વાંચી અને જોઇને મારી આંખ ખૂલી ગઇ અને હું ઘરે પાછો ફર્યો છું.’”

રમેશના પપ્પા ગળગળા અવાજે રમેશના માથા પર હાથ ફેરવતા ફેરવતા બોલ્યા, “ બેટા, એવા અનેક લોકો છે જે ભણવામાં પાછળ હતાં, છતાં સફળ બન્યા. પરીક્ષાનું મુલ્ય તેની જ ફુટપટ્ટીથી માપી તમારામાં રહેલી કૂશળતાને ઓછી ન માપો.જીવનમાં પરીક્ષા જ આખા જીવનનું માપ કે છેલ્લી તક નથી.એની બહાર પણ એક જીવન છે.”“ક્રિકેટના મેદાનમાં જેમ તેંડુલકર કે બીજા ખેલાડીઓ,ઝીરોમાં આઉટ થવાથી કાયમ માટે ક્રિકેટ રમવાનું છોડી દેતા જોયા નથી અને બીજી મેચોમાં હિંમત દાખવી ઝીરોમાંથી હીરો બની જાય છે.” “હારો ભલે, પણ હિંમત ન હારો” આગળ બોલતા બોલ્યા, “બેટા તું ભલે પરીક્ષામાં કદાચ ના પાસ થા, પણ આજે તો તું ફસ્ટ ક્લાસ પાસ થયો છે તે માટે અભિનંદન.’ અને બન્ને પિતા પુત્ર હર્ષના આસુંઓ સાથે ભેટી પડયા…..

બોધ:-કહેવાનું તાત્પર્ય એટલું જ છે કે માનવીએ નાસી-પાસ થઇ,મહેનત કરવાનું છોડી દેવું ન જોઇએ કારણકે માનવી સામે આખી જીંદગીની તકો સામે પડેલી હોય જ છે.

***********

આજનો યુગ એટલે નરી સ્વાર્થવૃતી.કોઇને કોઇના માટે પડી હોતી નથી.જો ભુલથી પણ કોઇ વ્યકતિને ત્રીજી વ્યકતિ માટે કંઇક વાત કે કામ કરવાનું કહેશું તો તરત જ મનમા વિચારશે મારે અને તેને શું ‘નિસ્બત’ કે હું તેનું કામ કરું? અને જો કોઇ વળી આખા બોલો, બીન્ધાસ્ત હશે તો તે મોઢે જ ચોપડાવી દેશે કે “ભાઈ મારે ને તેને શું નિસ્બત કે હું તેનું કામ કરું?”ગુજરાતી ચોખ્ખી ભાષામાં નિસ્બત એટલે કે ‘લેવા દેવા’.

જો કે ઘણી વાર જોતા કે અનુભવતા એવું લાગે કે વાત સાચી પણ છે.કારણકે ઘણીવાર લેવાના દેવામાં માણસ પડી જાય છે અને સારું કરનારાને દોષ આપે છે. પણ ભારતની સંસ્કૃતિ કંઇક નોખી છે કે જેમાના ઘણાં મહાનુભવો દેશના લોકો માટે ઝઝુમીયા અને ગોળી પણ ખાધી.

આપણી સામે ઇતિહાસના પાના ખોલશું તો ખબર પડે છે અને સહેજે એક પ્રશ્ન થાય કે મહાત્મા ગાંધીજી ભારતની પ્રજા માટેની એવી કઇ ‘નિસ્બતા’ના આધારે બેરિસ્ટરી છોડી લાઠી, જેલવાસ અને છેલ્લે ગોળી ખાવા સુધી ઝઝુમતા રહયા?

મધર ટેરેસાના જીવનનો પણ દાખલો લઇશું જાણવા મળશે કે તેઓ ભારતની અજાણી દેશ-પ્રજા, સંસ્કૃતિ અને ભાષાની વચ્ચે રહીને પણ તજી દેવાયેલા બાળકો,કૃષ, બીમાર અને જીવનનાં છેવટના દિવસો ગણાતા, કણસતા, રસ્તે સુતેલા ગરીબોને પોતાના કેન્ઢ્રમાં રાખી શાંતિપૂર્વક મૃત્યુ પામે ત્યાં સુધી બાળકોને ઉછેરી સેવા કરતા! આમા એની કઇ નિસ્બતતા હતી?

આજે અન્ના હઝારે,સાત દાયકા વટાવી ચૂકેલા પણ ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ લોકપાલ બિલના આંદોલન જાગ્રતિ અને લોકમત દ્ધારા સરકાર પર દબાણ માટે લાઠી,જેલ,ગોળીઓ પણ ખાવાની તૈયારી રાખી ઉપવાસો કર્યા અને દેશના પ્રત્યેક ખુણે અહિંસક પ્રભાત ફેરી અને મસાલ સરઘસ નિકળ્યા.આમાં એની કઇ નિસ્બત?

આવા એવા ઘણાં ઉદાહરણો છે કે પાણીના પરબો, પશૂ-પક્ષીઓ માટે બંધાતો હવાડો, ધર્મશાળાઓ, સેનેટરીયમો,ઓછા ખર્ચે કે વગર ફીએ બાંધવામાં આવતી શાળાઓ,હોસ્પિટલો વગેરે સંસ્થાઓ ચલાવાય છે. આમાં એની કઇ નિસ્બત ને આધારે તે બંધાય છે?

જગત પણ કુદરતની પ્રકૃતિ પર ચાલે છે જેમ કે પશૂ,પક્ષી,જળચર,વૃક્ષો,વગેરે પણ ઘટે તો પર્યાવરણ પણ સાયકલના ચક્રની જેમ ખોરવાય જાય અને એની અસર આપણી ભાવી પેઢી પર થાય છે.જેવી રીતે જન્માષ્ટમીની દહીં હાંડી ફોડનાર એ નીચેથી ઉપર સુધી ગોઠવાયેલા,એકાબીજા સાથે ઊપરનો ગોવિદો ન પડે એ નિસ્બતતાથી જોડાયેલા રહે છે.

આ એક ભૌતિક સબંધોના નિસ્બતતાની વાત થઇ,પણ તેવી જ રીતે આધ્યાત્મિક સબંધ ‘નિસ્બત’ જગતના પ્રત્યેક જીવ સાથે સંકળાયેલો છે. કારણકે દરેકના જીવમાં પણ ‘ઈશ્વર’ સંકળાયેલો છે અને પ્રત્યેક જીવ સર્જન સાથે  તેનો ‘નિસ્બત’ છે.

ઘણી વિભૂતઓ જેવી કે જીસસ, મહાવીર, બુદ્ધ, હજરત મહમદ, અબ્રાહમ લિંકન, સોક્રેટીસ, માર્ટીન લ્યુથર કીંગ, વિનોબાજી, નેશ્નલ મંડેલા વગેરે મહાનુભવો-ભગવાનોએ પ્રેમ, દયા, કરૂણા, ત્યાગ, સેવા-દાન,અહીંસા થકી જ નિસ્બતયુક્ત આચરણોથી જ સુગંધ પ્રસારી છે.‘ઈશ્વર’પ્રત્યેકને આવી સુગંધ પ્રગટાવવાની શક્તિ અપે તેવી પ્રાર્થના…

મને મરીઝ અને જલન માતરીની પંક્તિઓ યાદ કરાવી જાય છે કે…

છે એમને જ હક્ક કે એ ચાલી શકે ટટ્ટાર,

જેઓ બીજાનો બોજ અમસ્તો ઉપાડે છે..

મેં જ ઉંચક્યું ને હું જ ઉંચકાયો,

અન્ય બીજું તો ક્યાં હતું કોઇ!

********

‘એક પરિવારની વાત છે’….. આ પરિવારના લોકો વરચે બહુ ઓછા મતભેદો થાય છે આ પરિવારના વડીલને આ વાતનું કારણ પૂછ્યું. તો તેણે સરસ વાત કરી કે, તેઓના પરિવારમાં દરેક વ્યકિતને બે વાત શીખવાડવામાં આવી છે. એક તો નાનામા નાના માણસને પ્રેમ કરવો. અને બીજી વાત, મોટા હોય તો તેનો ખરા હ્યદયથી આદર કરવો. ઘરની દરેક વ્યકિત આ વાત સારી રીતે સમજે છે અને એ,રીતે જ વર્તન કરે છે.અને આ બે નિયમોથી દરેક લોકોની અપેક્ષાઓ સંતોષાઈ જાય છે.

એ વડીલે વધુ ઉમેરતા કહ્યું કે ઘર હોય કે કામ. જો દરેક વ્યકિતના ભાગની વહેંચણી કરેલી હોય તો પછી વાંધો ન આવે. કે તેણે શું કરવાનું છે ? તેની કેટલી જવાબદારી છે ? એટલું જો તે વ્યકતિ સમજી જાય તો તેને વધુ મુશ્કેલી પડતી નથી.તકલીફો ત્યારે જ ઊભી થાય છે જયારે માણસ બીજાના કામમાં ચંચુપાત કરે છે.આપણે મોટા ભાગે બીજાના કામ ઉપર વધારે નજર રાખતા હોઇએ છીએ. કે એણે આ ખોટું કર્યું. આવું કરીને એણે યોગ્ય નથી કર્યું વગેરે..વગેરે…

બહુ ઓછા લોકો પોતાના કામ ઉપર નજર રાખે છે.અને વિચારતા હોય છે કે તેણે કર્યું એ બરોબર છે ? તે જે કરે છે એ તેને શોભે છે ? આ જવાબો જો માણસ મેળવી શકે તો ઘણા બધા સવાલોના જવાબો હલ થઈ જાય.

આપણે બીજાનો ચોકી પહેરો કરતા આપણે આપણી જાતને તેની ઉપર કેંઢ્રીત કરી દઈએ છીએ. કોઈ જ કામ નાનું હોતું નથી કે કોઈ જ કામ મોટું પણ હોતું નથી.સમજવા જેવી વાત તો એક જ છે કે દરેક કામ મહાન છે, દરેક કામની મહત્તતા હોય છે અને દરેક કામ જરૂરી પણ એટલું જ હોય છે.

એક નાના ઉદાહરણ તરીકે,મશીનમાંનો જો એક બોલ્ટ નીકળી જાય તો જેમ આખું મશીન તૂટી પડે કે અટકી જાય છે.પછી ભલે તે બોલ્ટ દેખાવમાં સાવ નાનો રહ્યો પણ તેનું કામ બે વસ્તુને જોડી રાખવાનું હોય છે. આપણે એવા બોલ્ટ રૂપી નાની વ્યકિતઓની કદર કરીએ છીએ ? 

આપણી ઓફિસમાં કે દુકાનમાં જે વ્યકિત,નાનાં-મોટાં કામ કરે છે અને જો એ ન હોય તો શું થાય તેનો આપણે કોઈ દિવસ વિચાર કર્યો છે ? 

ઘર હોય, નોકરી-ધંધો કે સમાજ હોય, માણસે બે વાત યાદ રાખવી જોઈએ. એક તો દરેકના કામનો આદર  કરવો અને બીજું દરેકને પોતાનું કામ કરવા દેવું સાથો સાથ તમે એ જ કરો જે તમારે કરવાનું છે..  

અમદાવાદના ભરતકુમાર ભગતે પોતાના જીવનની એક રસપ્રદ વાત સરસ રીતે લખીને ઇ-મેલથી મોકલાવેલી છે.કે આજથી ૧૪ વર્ષ પહેલાની વાત છે.તેમનો પુત્ર રાજિત બીમાર પડયો. ડોકટરે નિદાન કર્યું કે રાજિતને મેનેન્જાઇટિસ છે.બીમારીના કારણે રાજિતની આંખો નબળી પડી ગઈ હતી તેથી સાથે સાથે તેમને એક એવો ડર પેસી ગયો હતો કે કદાચ રાજિતની આંખો કાયમ માટે ચાલી જશે.ભરતભાઈ અને તેમનાં પત્ની જાગૃતિબહેન સતત ચિંતામાં રહેતા હતાં.

જોગાનું-જોગે,રાજિતને બતાવવા ભરતભાઈ અને પત્નિ જાગૃતિબહેન એક દિવસ દવાખાને રાજિતને લઇને ગયા હતા.અને ખાનગી દવાખાનાના વેઇટિંગ લોન્જમાં બેસી ભરતભાઈ પોતાનો વારો આવવાની રાહ જોતા હતા. એવામાં, એક અપંગ અને અણસમજુ દેખાતો બાળક દવાખાનામાં ઘૂસ્યો. તેના હાથમાં અગરબત્તીનાં પેકેટ્સ હતાં. અને તે બધાને પૂછવા લાગ્યો કે અગરબત્તી લેવી છે ? બાળકને જોઈને રિસેપ્શન કાઉન્ટર ઉપર બેઠેલા માણસે રાડ પાડી.તું પાછો આવી ગયો ?ચાલ બહાર નીકળ.તને ના પાડી છે તો પણ ચાલ્યો આવે છે..અને વધારામાં બે-ચાર સંભળાવી દીધી.અને બહુ ખરાબ રીતે તેણે બાળકને તતડાવ્યો.ભરતભાઇથી ન રહેવાયું એટલે તેણે એ બાળકને રિસેપ્સનીસને સંભળાવતા કહ્યું કે,તને આટલી ખરાબ રીતે ખખડાવે છે તો પણ તું શા માટે અહીં આવે છે ?

અણસમજુ દેખાતા એ બાળકે જવાબ આપતા મોટી વાત કરી નાખી કે,તે તેનું કામ કરે છે અને એ બિચારા ભાઇ તેનું કામ કરે છે. તેનું કામ છે અગરબત્તી વેચવાનું,એટલે તે અગરબત્તી વેચે છે. અને તે રિસેપ્સનીસનું કામ છે મને કાઢી મૂકવાનું એટલે એ તેને કાઢી મૂકે છે ..

બાળકે વાત આગળ વધારતા કહ્યું કે ભાઇ, તે અપંગ છે. અને ગઈકાલે તેને ઘરે જવામાં મોડું થયું. ઘરે પહોંચ્યો ત્યારે તેની માઁ રડતી હતી.એ જોઇ તેણે તેની માઁને પૂછ્યું કે કેમ રડે છે? તો માઁ એ જવાબ આપ્યો, બેટા, તારી ચિંતા થતી હતી કે તું મોડો થઇ ગયો છે તો શું તને કંઈ થઈ તો નહી ગયું હોય ને ? એટલે તેણે તેની માઁને જવાબ આપતા એટલું જ કહ્યું કે એ કામ તારું નથી. તું ઘરનું ઘ્યાન રાખે છે, બધા માટે જમવાનું બનાવે છે. અને એ જ તારા બદલે તે જમવાનું બનાવે તો તને ગમે ? ના ગમે ને ?

તેની ચિંતા કરવાનું કામ તો ભગવાનનું છે.ભગવાનનું કામ ભગવાનને કરવા દે ને.ભગવાનના કામમાં દખલ  કરીશ તો ભગવાનને પણ કદાચ નહીં ગમે !

ભરતભાઈ લખે છે કે એ બાળક તો આટલી અમથી વાત કરીને ચાલ્યો ગયો પણ તેમને અને રિસેપ્સનમાં બેઠેલા બધાને આખી જિંદગીમાં કામ લાગે એવો પાઠ શીખવાડી ગયો.  

ભરતભાઇએ લખ્યું છે કે તે બાળકની વાત સાંભળીને સાવ હળવા થઈ ગયા અને તેમને વિચાર આવ્યો કે તે પોતાના દીકરાની ચિંતા ખોટી કરે છે..એ તેનું કામ નથી .તેનું કામ તો છે તેના દિકરાને સારામાં સારી સારવાર અપાવવાનું અને તેના બાળકનું જતન કરવાનું અને તેને પોતાના દર્દમાં રાહત થાય તેવા પ્રયત્ન કરવાનું.તે તેનું કામ કરે અને બીજું કામ જેનું છે એવા પરમાત્મા ઉપર છોડી દીધું.અને ખરેખર ભગવાને તેનું કામ કર્યું.ભરતભાઈ અને જાગૃતિબહેન લખે છે કે એ બાળકની વાત તેઓને જીવનનાં ડગલે અને પગલે કામ લાગી છે.

કર્મના સિદ્ધાંતમાં પણ એક વાત અદૃશ્ય રીતે પણ કહેવામાં આવી છે. કે કર્મ કરીએ એટલે તેનુ ફળ તો મળે જ છે.અને સનાતન સત્ય એ જ છે કે સારું કામ કરીએ તો સારું ફળ મળે અને ખરાબ કામ કરીએ તો ખરાબ ફળ મળે. માટે જ, તમારા કામને ઓળખો.અને તમારા કામનો આનંદ લ્યો.બસ એટલું તપાસતા રહો કે તમારે જે ભાગ ભજવવાનો છે એ તમે સરખી રીતે ભજવી રહ્યા છો કે નહીં ?  

છેલ્લો સીન:-ઇશ્વરે તમને જેવા પણ બનાવ્યા હોય એના કરતાં સહેજે પણ ઊતરતા ન બનવું, એમાં જ તમારું ગૌરવ સમાયેલું છે. 

*********

સ્ત્રી, વિત્ત, સત્તા, કીર્તિ આવતાંની સાથે જ માણસ જમીનથી અદ્ધર ચાલવા લાગે, ઉડવા લાગે. પોતાના કાર્યમાં પણ એમ લાગવા માંડે કે ‘હું છું તેથી કાર્ય થાય છે.’કારણકે ચાર લોકો કહેવા લાગે કે ‘’તમે આવ્યા તે પહેલાં કાંઈ ન હતું.તમારા આવવાથી કાર્ય થયું.’તેથી લોકો તમને નમસ્કાર કરવા લાગે. ન કરે તો તેની ભૂલ છે. પણ નમસ્કાર મળવા લાગે કે તરત જ માણસના ધ્યાનમાં આવી જવું જોઇએ કે આ કાર્ય ખરેખર કોણે ઊભું કર્યું? આની પાછળ શક્તિ કોની? જો આ વિચાર ન આવે તો માણસ ઊડવા લાગે.

એક વખત ફાનસે (પ્રકાશ આપતો દિવડો) કહ્યું કે ‘મારી તાકાત કેટલી છે! કે હું અંધકારનો નાશ કરું છું.’ ફાનસનું અભિમાન જોઇ ફાનસમાનો કાચ પણ જોશમાં આવી ગયો. તેણે કહ્યું, ‘હું ન હોઉ તો તું શું અંધકારનો નાશ કરવાનો હતો!’તેની વાત સાંભળી અંદર પ્રગટતી જ્યોત પણ કહેવા લાગી,‘તું શું અંધકારનો નાશ કરવાનો હતો! તે કામ તો હું કરું છું.’ કાચે જવાબ આપ્યો ‘હું ન હોઉં તો કોઇ એક ફૂંક મારે તો તું હોલવઈ જા.’ આમ એકબીજાની ચર્ચા ચાલતી હતી. એટલામાં ધીરે ધીરે તે જ્યોત ઓલવાવા માંડી અને ચારે કોર એક અંધારું છવાઇ ગયું. ત્યારે ફાનસ, કાચ અને જ્યોત, ત્રણેયને સમજાઇ ગયું કે આ તાકાત તેઓ ત્રણેયમાંથી કોઇની ન હતી. પણ અંદર જે તેલ હતું તે ઓછું થઇ જતાં અંધારું ફેલાઇ ગયું હતું.

આપણા કામમાં પણ આવી રીતે ભગવાન રૂપી ગુપ્ત તેલ હોય છે,અને તે છે ભગવાન ‘યોગેશ્ર્વર.’અને તેથી જ તમને લોકો ચાહે છે, વિશ્ર્વાસ રાખે છે કે સાંભળે છે તેનું કારણ વિચાર્યું છે? તેનું કારણ છે, આ જ યોગેશ્ર્વર રૂપી તેલ, અને એ જ શકિત. તેથી તેને ન ભૂલતા કામ કરો. સત્તાના ક્ષણિક મોહમાં તણાઇને પેઢીઓ સુધી યાદ રહે તેવું કામ ન કરવું.

કોઇ પણ કાયદો બનાવી નાખવાથી કામ પુરું થઇ જતું નથી.રાજનીતિજ્ઞોએ કાયદા કર્યા છે કે અસ્પૃશ્યતા એ ગુનો છે. તેમ છતાં હજી પણ ઘણાં ગામડાંમાં સજાગતા આવી નથી.માણસને ઊભો કરવો હોય તો તેને સમજાવવું પડશે કે તારી અંદર રહેલી ભગચદ્શક્તિ તારું જીવન ચલાવે છે. કૃતજ્ઞતા એટલે પ્રભુએ કરેલા પ્રેમને ઓળખવો. એક પિતાનાં સંતાન તરીકે દૈવી ભ્રાતૃભાવ કેળવી, એકબીજાની નજીક આવી તમે અદભુત કામ કરી શકશો.આ મોટો કે તે મોટો,આ વિચારને વચ્ચે લોવશો નહીં.

કોઇની પાસે બુદ્ધિ છે તો કોઇની પાસે કર્તૃત્વ છે.માણસ એકબીજાની નજીક આવે એટલે એકાબીજાના દોષો દેખાવા માંડે, પણ એ દોષોને ભૂલવા પડે.

અર્જુને ભગવાનને ગીતામાં કહ્યું કે ‘હે દેવ! પિતા જેમ પુત્રના, સખા જેમ સખાના અને પતિ જેમ પ્રિયતમા પત્નીના અપરાધ સહન કરે છે તેવી રીતે તમે પણ મારા અપરાધોને સહન કરવા યોગ્ય છો’.

મા-બાપને સંતાનોના દોષોની ખબર હોય છે પણ તે પાડોશીઓને કહેતા નથી પણ તેના દોષ ઢાંકે છે એટલે જ એકા-બીજાના દોષ ઢાંકવા જોઇએ તો જ એ માનસશાસ્ત્ર ગણાય.

આના અનુસંધાનમાં કહું તો, એક લગ્ન થયા. છોકરી પરણીને સાસરે આવે છે. લગ્ન પછીના બીજા-ત્રીજા દિવસે જમતાં જમતાં યુવાને કઢીનો સબડકો ભર્યો.અને બોલ્યો ‘શું કઢી છે!પણ જરા પાતળી થઇ છે.’ મા બાજુમાં જ બેઠી હતી. તે બોલી ‘આજની કઢી મેં નથી બનાવી, વહુરાણીએ બનાવી છે.

‘એમ?’એ સાથે જ નવવિવાહિત છોકરાએ કઢીનો બીજો સબડકો માર્યો અને બોલ્યો ‘ કઢી પાતળી ભલે હોય પણ સ્વાદિષ્ટ બની છે.’

અરે બનાવી કોણે છે?દોષ જ દેખાય નહી અને જો આ પદ્ધતિથી દરેક એકત્રીકરણ કરે તો એકત્રીકરણ થતાં જ એક શક્તિ વધશે.

મુશ્કેલીઓ આવશે અને સમસ્યઓ પણ હશે પણ આ બધું હોવા છતાં દરેક વળાંકોમાં સાથે હશો તો માર્ગ પણ સુગમ હશે.!!!!

જય યોગેશ્ર્વર……

***********

સરકારે આખરે ચર્ચા કરી વાત માની.જેને આપણે જીત કહીયે છીયે તે જીત ભારતના ભ્રષ્ટ રાજકારણીઓ અને ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન ચલાવી રહેલા શ્રી અન્ના હજારે અને તેની ટીમની ખરાખરીની લડાઈ અને જંતરમંતરમાં શ્રી અન્ના હજારેએ કરેલા બાર દિવસના ઉપવાસો અને દેશની જનતાનો સત્યાગ્રહૃ રૂપી એક અનોખું જોસ જોઇને મુખ્ય મુદ્દઓને સમર્થન આપી સરકારે શ્રી અન્ના હઝારે ટીમનું સન્માન કર્યું કહેવાય.

છેલ્લા તેર દિવસથી જોતા આપણે આશ્ર્ચર્ય વચ્ચે કહી શકાય કે આ એક ખરેખરો સત્યાગ્રહ હતો કે જ્યાં તોડ-ફોડ,મારામારી કે કોઇ પોલીસનું દબાણ જોવા મળ્યું નહીં.બીજી જોવાની અને સમજવાની વાત તો એ હતી કે બાળકો,સ્ત્રીઓ,નામાંકિત ડૉકટરો,વકીલો, નિવૃત પોલીસ કમિશનરો કે શ્રી અરવિંદ કેજરીવાલ જેવા આ લડતમાં જોડાયા અને સમયનો ભોગ આપ્યો.

આ લડતનો તક્તો ૨-જી સ્પેક્ટ્રમ કેસથી વધુ મજબૂત બન્યો. અમે ૦૫/૦૬/૨૦૧૧ ના રોજે અમારા વેબ બ્લોગમાં ભ્રષ્ટાર વિશેની વાત રજૂ કરી હતી અને ખરેખર વાતની ખૂશી થઇ કે જાડી ચામડીના રાજકરણીઓએ અન્ના અને તેની ટીમનું માન રાખ્યું.છતાં રાજકરણ એટલે રાજકરણ. ક્યારે શું થાય તે કહેવાય નહી પણ હાલ પૂરતો એક સંતોષ ગણી શકાય.

ખૂબીની વાત એ છે કે અન્ના ટીમના દરેકના સંદેશા રૂપીના ભાષણો ખૂબ જ શીષ્ટાચાર ભરેલા અને સંયમી રહ્યા હતા કે જેમાં દેશ દાઝ માટેની ભક્તિ દેખાતી હતી કે જે આપણા સ્વતંત્રતા વીરના લડવૈયાઓમાં હતી.જો પ્રજા આવા જંગના નેતાઓની પડખે મજબૂત બનીને ઊભી રહેશે તો ભ્રષ્ટાચાર સામેના જંગમાં પ્રજાની જીત નક્કી જ રહેશે

જો કે, લોકસભામાં આઠ વખત જન-લોકપાલ બીલ માટેની રજૂઆત કરવામાં આવી હોવા છતા આ બીલને સમર્થન આપવામાં આવ્યું ન હતું કે જે જાણકારી મૂજબ પ્રથમ વખત ૧૯૬૬માં આ વાતને મૂકવામાં આવી હતી. એ પછી ૧૯૯૬,૧૯૯૮ અને ૨૦૦૧માં પણ ચર્ચામાં લાવવામાં આવ્યું હતું. એ પછી ૨૦૦૪માં વડાપ્રધાન ડૉ.મનમોહન સિંઘે વચન આપ્યું હતું કે,આ બીલને સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવશે.પણ આમ છતાં સરકારે આ દિશામાં કોઇ પગલુ જ ન લીધુ. ખાસ તો આ બીલની જોગવાઈઓ હેઠળ વડાપ્રધાનનો સમાવેશ કરવો કે નહીં તે અંગે  કોઈ ઉકેલ આવ્યો નહી. જો કે ઘણાં ભ્રષ્ટાચારી લોકસભા અને રાજ્યસભાના રાજકરણીઓ, સરકારી અધિકારઓ કે જે ભલે તઓ ઉચ્ચ કે નીચલા સ્થરના હોય પણ તેની વિરૂદ્ધ પણ તપાસ માટે લોકપાલ કે લોકાયુક્તને મંજૂરી આપવા પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો.

ઉપરની બાબતોને ધ્યાનમાં રાખી સરકાર દ્વાર એક લોકપાલ બીલ તૈયાર કરવામાં આવેલું હતું પરંતુ ભ્રષ્ટાચારીઓ સામે તેમાં મૌન સિવાય કઇ જ હતું નહી કે તઓની સામે કોઇ કડક પગલઓ લઇ સજાની જોગવઇ કરવામાં આવી ન હતી

અન્ના હજારેનું નિવેદન છે કે હજી તો અડધી જીત થઇ છે હજી પૂરી જીત બાકી છે.આપણેઆશા રાખીયે કે જીત પુરી થાયઅને ભારત દેશ પૂરા રાષ્ટ્રમાં એક ખરો લોકશાહી દેશ ગણાય.

*********

દોસ્તી વિશે એક વિદ્વાને લખેલું તે મેં વાંચ્યું હતું કે, ‘જો તમારે દુશ્મનો જોઈતા હોય તો બીજાથી ચપળ થઈને ટપી જાઓ. પણ જો તમારે મિત્રો જોઈતા હોય તો તેને તમારાથી આગળ થઈ જવા દો’ આજની હરીફાઇના જમાનામાં પૈસા બનાવવા સહેલા છે પણ ખરા મિત્રો બનાવવા અઘરા છે. પૈસાથી દોસ્ત ખરીદી શકાતો નથી અને પૈસાથી ખરીદાયેલો દોસ્ત વખત આવે ત્યારે પીઠ બતાવીને ભાગી જતો હોય છે.

એક ફિલસૂફે સરસ વાત કહ્યી છે કે,‘કશુંક આપવાથી કે તમારી માલિકીની કોઈ ચીજ આપી દેવાથી મિત્ર તો બનાવી શકાય છે પરંતુ હ્યદયપુર્વક જો તમે તમારી આખી જાત મિત્રને સમર્પિત કરો ત્યારે જ સાચો મિત્ર તમને મળી શકે.’ પણ બધાને જ સાચા મિત્રો મળતા નથી. ખરા મિત્રો મેળવવા માટે પોતે ખરા બનવું પડે અને. સાચો મિત્ર એ જ કહેવાય કે બધા દૂર હોય ત્યારે ખરો મિત્ર જ તમારી પાસે હોય છે.હકિકતમાં સાચો મિત્ર એ જ છે કે જે આપણી મૂંઝવણ અને નિરાશામાં કંઈ સલાહ આપવાને બદલે બોલ્યા વગર મૂઝવણનું નિરાકરણ કરી આપે. સમજવાની વાત તો એ છે કે બધા મિત્રો એકબીજાના વિરોધી નહીં, એકબીજાના પૂરક હોવા જોઇએ. તેઓ બધા એકબીજાની પુષ્ટિ, શુદ્ધિ અને પૂર્તિ કરી શકે એવા હોવા જોઇએ. એકના વિકાસમાં બીજાનો વિકાસ છે, એવું એકા-બીજાને લાગવું જોઈએ

મિત્ર એવો હોવો જોઇએ કે તે તમારા હ્યદયના ગુંજતા તારના લયને એક વિશ્વાસ  સાથે ઓળખી શકતો હોય, અને તે જ તમારા હ્યદયના ગુંજતા તારમાંથી નીકળતા સૂર ને યાદ કરાવે કે  જ્યારે તમે ગીત ના શબ્દો ભુલી ગયા હો…મુશ્કેલી ચાહે ગમે તેવી હોય,પણ જો આપનો ખરો મિત્ર જો આપણી પડખે ઉભો રહે તો આપણે સહજ રીતે જ તે મુશ્કેલીમાંથી પાર પડી જઈએ છે.

મને યાદ છે કે આજથી તેંત્રિસ વર્ષ પહેલાં એક કુટુંબે પહેલ વહેલો પ્રિન્ટિગ પ્રેસનો ધંધો શરૂ કર્યો હતો.ત્યારે તેઓ કામ મજૂરી પર બીજાને આપતાં કારણકે પોતાની પ્રેસ ન હતી.તેથી થોડી તકલીફ પડતી.જે એક દિવસ,ફોર્ટમાં રહેતા ક્ચ્છી સમાજના એવા વેપારી મિત્રો શ્રી પ્રવિણ જેઠમલ દેઢિયા અને શ્રી વસંજી હેમરાજ ગાલા જેવા અનેક મિત્રોએ સાથ આપી વગર લખાણ કે સહી સિક્કા વગર પ્રેસ નંખાવી ચલાવવા આપી દીધી હતી અને હંસરાજ શંભુલાલ શાહ જેવા કાગળના વેપારીએ એક વિશ્વાસ સાથે ઉધારી સાથે માલ આપવામાં સહાય કરી હતી.

આવા જ એક કચ્છિ મિત્ર કે આજના ઝેરોક્ષ લાઇનના રિલાયબલ કુંપનીના માલિક શ્રી કાતિલાલ સત્રાએ પણ એક મિત્ર તરીકેની ફરજ બજાવી હતી જે આજ સુધી તે જ મિત્રતા,અખંડ એક વિશ્વાસ સાથે તે કુટુંબ સાથે જાળવી રાખી છે

કહેવાનું તાત્પર્ય એટલું જ છે કે દુનિયાના દરેક ઋણાનુંબંધનોના સંબંધો આપણા જન્મ સાથે જ આવેલા હોય છે, પછી માણસ ઇચ્છે કે ન ઇચ્છે પણ એ જોડાયેલા રહે છે. જેમાનો જે સંબંધ છે તે એક મિત્રતાનો કે જે બહુ જ ઓછું બનતું હોય છે કે જેમને આપણે મિત્ર કહી શકીએ કે જેને મળતા જ આત્મીયતાનો આનંદ થાય છે.આને એ મિત્ર પણ તેવો હોય છે કે જે માણસ પોતાના કુટુંબને કંઇ કહી ન શકતો હોય તે તેના મિત્રને દિલ ખોલીને વાત કરતો હોય છે.

સામાન્ય રીતે આજના લોકોની માન્યતા એવી હોય છે કે જો કોઇ પોતાને કામ લાગે તો તેની મિત્રતા કરી લેવામાં આવે અને કામ પતી ગયા પછી મિત્રને ભૂલી જવામાં આવે છે.

મિત્રતાને મજાક ન બનાવતા જો બીજા લોકો તમારા મિત્ર વિશે કોઈ ઉણપ કે ખરું ખોટુ કહે તો એ વાતની સાથે સંમંતિ આપવાને બદલે તમારા મિત્રનો સાથ આપો.તેની વાતમાં જોડાવાને બદલે વિષય બદલવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઇએ કે પછી વાતને કાપી નાખવી વધારે યોગ્ય ગણાય. અને કદાચ ક્યાંક ભૂલ પણ થઇ હોય તો તમે તેને એની ભૂલ વિશે એકાંતમાં જણાવવું વધારે મિત્રતા ભરેલુ ગણાવી શકાય..

અબ્રાહમ લિંકને સરસ વાત કહી છે કે  દુશ્મનાવટી નષ્ટ કરવાનો સર્વશ્રેષ્ઠ ઉપાય એ છે કે તેને મિત્ર બનાવી દો.જીવનમાં પગલે પગલે આપણને અલગ-અલગ લોકો મળે છે,કેટલાક લોકો સાથે સારી ઓળખાણ પણ થઇ જાય છે,પણ બહુ ઓછા એવા લોકો હોય છે જેમને આપણે મિત્ર કહી શકીએ છીએ. જેને મળતા જ આત્મીયતાનો અને ખુશીનો અહેસાસ થાય છે.

બાકી સમયના વહેણમાં સમાઇને માણસને બદલાતા વાર લાગતી નથી અને એટલે જ કોઇકે સાચું જ લખ્યું છે…..

સમય ના વહેણ માં  સમાઈ ના જતા,

દિલ ના દરિયા માં ડૂબી ના જતા,

આપની મૈત્રી છે જિંદગી થી અણમોલ,

ક્યાંક આપની આ  મિત્રતા ને ભૂલી ના જતા…

*********

જહેમત ઉઠાવી સંઘર્ષ કરવો એ કંઇ ખોટું તો નથી જ પણ સાથે સાથે એવી ઘણી હકીકતો છે જે આપણે જાણવા છતાં તેના તરફ ધ્યાન આપતા હોતા નથી. જેમ કે સમય સાથે ભાગવા, ઉતાવળે ઉતાવળે ચાવ્યા વિના ગળે ખોરાક ઉતારી લેતા હોઇએ છીએ, ટ્રેન કે બસ પકડવા, ઉંચક મન રાખી દોડા દોડ કરી મૂકતા હોઇએ છીએ અને સાંજે ઘરે પાછાં ફરતાં.એટલા લોથ-પોથ થઇ ગયા હોઇએ છીએ કે ઘરના સાથેનાઓ સાથે વાતો કરવાની તાકાત પણ રહેતી નથી અને એક નિત્ય કર્મ હોય તેમ માન માન જમી,પાછો આખા દિવસનો તાળો મેળવવા કે બીજા દિવસના કાર્ય માટેની પરોજણમાં ગૂંથવાય જતા હોય છે.

આપણે આ બધું સુખ મેળવવા કરતાં હોય છે પણ શાંતીથી કુટુંબ સાથે બેસી સકતા નથી, ભોજનનો મીઠો સ્વાદ માણી શકતા નથી ,કોઇ સ્વજનના દુ:ખમાં ભાગ પાડી શકતા નથી,  ઘરની વ્યકતિઓ માટે સમય કાઢી શકતા નથી કે ઘરમાં રહેલાની તબિયતનું ધ્યાન પણ રાખી શકતા નથી.

આપે નિહાળ્યુ હશે કે પંખી પણ સાંજ પડે ત્યારે સમયસર પોતાના માળામાં પહોંચી જાય છે જ્યારે માનવી? માનવીનો તો કોઇ સમય જ હોતો નથી અને આ જીવન બનાવનારા આપણે પોતે જ છે.

સંઘર્ષ જીવનમાં ઘણો જરૂરી છે પણ ક્યાંક એકાંત કોઇક ખૂણાંમાં એકલા બેસીને આપણે આપણાં પોતાના માટે પણ કોઇ દિવસ વિચાર્યું છે? કે મનોમન બે ઘડી વાતો કરી છે કે પોતાને અંદરથી શું સુખ-દુ:ખ છે ? કે તેલવાળા ઘાંચીના બળદની જેમ તેલ પીસ્તા હોય તેમ પોતાનું તેલ કાઢી રહ્યા છે? ખરેખર તો આપણાં માટે એ એક કમનસીબની વાત છે.આ ફ્કત કોઇ એક વ્યક્તિની વાત નથી પણ આ દરેક સમાજમાં અને દરેકના જીવનમાં આ એક દુષણ અને એક જાતનો અજંપો ફેલાયેલો છે.

આપણને ઘણીવાર અનુભવ થાય છે કે સુખની શોધમાં કે શાતી માટે કુટુંબ સાથે કોઈક પ્રવાસમાં નીકળી જઇએ છીએ અને પૈસા ખર્ચીને આનંદ પણ મળે છે પણ ઘરમાં પ્રવેશતાની સાથે જ મોઢામાંથી નીકળી જાય છે…’ગમ્મે ત્યાં જાવ, ફરો પણ ઘર એ ઘર. ઘરે પહોંચ્યા એટલે શાંતી’.  

ખરેખર તો દુનિયાનો સંતોષ આપણાં ઘરના ઉંબરે જ હોય છે જેના ઉજાસનો એક લસરકો જો મળી જાય તો….!!!!!

કવિ મુકેશ વૈદ્યએ એક કવિતાની કળીના શભ્દોમાં સુંદર લખ્યું છે….

પલકારામાં
દિવસ વધીને વરસો થાય – એ વેગમાં
અવિરત ચાલ્યા કરવાનું
ઘડીભર હાંફ ઉતારવા ડોકિયું કરું
ને ઉઝરડાઓમાંથી વહી રહેલું
અસ્તિત્વ મને દેખાય.

દેખાય વહી જતો સમય ને હું
હું ક્યાં હતો ?

કાળી અંધારી ભોંય ઉપર
આંકી શકું જો એકાદ લસરકો ઉજાસનો
તો ઊઘડે રસ્તો કદાચ…..ઘરના ઉંબરે..

***********

[સામયિક ‘હસી-ખુશી’ માંથી સાભાર]

માનવી માત્ર સુખની શોધમાં સવાર થી રાત સુધી તેની શોધમાં જ દોડતો જોવા મળશે. પણ સુખ એ ભૌતિક વસ્તુ કે કોઇ લેન્ડમાર્ક નથી કે ક્યાંક જવાથી  કે શોધવાથી મળી જાય. હા, ઉત્તર કે દક્ષિણ ધ્રુવની શોધમાં નીકળીયે તો એ મળે.

સુખ એ એક આપણામાં રહેલી આંતરિક અનુભૂતિઓમાં જ સમાયેલું છે કે જે બીજાને સુખ આપવાથી જ મળે છે. સુખ એ આપણા કર્તવ્યધર્મ સારી રીતે બજાવવાના લીધે ઉત્પન્ન થયેલું ‘બાયોપ્રોડક્ટ’ છે. વૃક્ષ પર ફળ થાય છે પણ કેટલા, કેવા અને ક્યારે ઉગાડવા તે ઇશ્ર્વરના હાથમાં છે તેમ સુખ પણ ક્યારે, કેવું અને કેટલું આપવું તે પણ ઇશ્ર્વરના હાથમાં જ છે.

સુખની અનુભૂતિઓ અનુભવવી હોય તો તે ત્યાગ, સેવા,દાન, કરુણા, દયા, હેતળતા, પ્રેમ, ભોગ, સહનશક્તિ, ક્ષમા, કર્તવ્યપાલન, તલ્લીનતા, બલિદાન અને ફનાગીરીમાં છુપાયેલી જોવા મળશે.

સુખ પેટ ભરીને ભોજન કરવા કરતાં ઉપવાસ કે કોઇકના માટે ભૂખ્યા રહી સંયમ અને ત્યાગમાં અનુભવવા મળશે.

સુખ રચનાત્મક પ્રવૃતિઓ જેવી કે બાગકામ, રંગોળી, ચિત્રકામ, કળા, મૂર્તિસર્જન, ન્રત્ય કે સંગીત દ્વારા પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

ઘણીવાર ક્યાંક સ્વૈછિક સેવા, રક્તદાન, સાફ-સફાઇ કે પ્રાર્થના સ્થળમાં મળે છે જે બળજબરીથી કરેલી કે મન વગર કરેલી સેવામાં મળતું નથી.

માણસ ગુપ્તદાન કરી જે સુખ પામે છે તે નામના કે દેખાદેખીએ કે ચર્ચા-ચર્શીમાં કરેલા દાનમાં સુખ પામતો નથી પણ ફક્ત તેનાથી અહંકાર પોષાય છે.

સૌથી શાંતી અને સુખ કુદરતના સાનિધ્યમાં, પક્ષીઓના ગૂંજતા કલરવમાં, નીલગગનનાં વાદળોમાં, ક્ષિતિજ અને આભાઓને નિહાળવામાં, એક્વેરિયમમાં રંગીન માછલીઓને નિહાળવામાં, લીલાછમ વૃક્ષોને નિહાળવામાં નાના ભુલકાઓના ખીલખીલાટ તોફાન અને હાસ્યમાં કે બીજાને હાસ્ય આપવામાં જે સુખ મળે છે તે પૈસા ખર્ચ કરવાથી પણ મળતું નથી.

સંત કબીર  કહેતા આવ્યા છે કે સુખ-આનંદ જાતે સ્વિકારેલી ફકીરી પ્રવ્રૃતિમાં જ છે જે મ્રગજળ જેવી ભૈતિક અમીરી પાછળ દોટ મૂકવામાં નથી.

કબીરજીનો એક દુહો જાણીતો છે કે

દુ:ખ મેં શીમરન સબ કરે.

સુખ મેં કરે ન કોઇ!

સુખ મેં શીમરાન જો કરે

તો દૂ:ખ કાહે કો હોય.

દુ:ખનીઅનુભૂતિઓનું તળિયું દેખાય ત્તારે સમજવું કે સુખની અનુભૂતિની શરૂઆત…

જ્યાં શોક, ભય કે કોઇ પણ જાતની પ્રશંસા કે આભાર જેવા શબ્દો પામવાનો મોહ ન હોય તો તેને જ સુખ મળે છે અને તેને સૂખની શોધમાં રજળવું પડતું નથી!.

*******

[ સામયિક ‘હસી-ખુશી’ માંથી સાભાર]

ઈશ્વરે મનુષ્યનો જન્મ આપ્યો છે એટલે માનવીમાં મહત્વાકાંક્ષા જ જો ન હોત તો ઉત્ક્રાંતિ થાત ખરી ? અને એટલે જ મહત્વાકાંક્ષા તો હોવી જ જોઈએ અને તે ઉચ્ચ સંપર્ક, કેલિબર, ઉચ્ચ છબીને લાયક જ્ઞાન, વ્યવસ્થાશક્તિ, સ્થાન જે વધુ વિશાળ વર્ગને હાથ આપી દુ:ખ દૂર કરી શકે અને શારીરિક શ્રમ ઘટાડી સારા કાર્યો કરી શકે!

મહત્વાકાંક્ષાની પસંદગી માટે માનવીના શરીરમાં જ રામ અને રાવણ બંને બેઠાં છે જે તેના કેન્ઢ્રમાંથી સલાહ આપતા રહે છે પણ એ બેઉમાંથી અચૂક રામની જ સલાહ અપનાવાય કે એક માનવી ફક્ત બીજા માનવીનું જ ફ્કત જીવન સુધારે નહી બલ્કે મુંગા પશૂ-પક્ષી કે જળચર જીવનું પણ ધ્યાન સચવાઇ રહે તેવું મનમાં કેન્ઢ્રિત રાખે.

માણસ પાસે ધણી મહત્વાકાંક્ષાઓ છે પણ તેને પાર પાડવા યોગ્ય પાત્રની જરૂર હોય છે કારણકે તે માટેની જગ્યાઓ તો ઘણી ખાલી જ છે.

માણસે સિકંદર, હીટલર, સ્ટેલીન, રાસ્પુટીન વગેરે જેવા આસુરી તત્વો જેવી મહત્વાકાંક્ષાઓ છોડી એવા અગણિત ક્ષેત્રો છે જેમાં માણસ કંઈક સારું અને જુદા પ્રકારનું કરી શકે છે.

સારી મહત્વાકાક્ષા વગરનો માનવી બેભાન જેવો જ ગણાવી શકાય કારણકે ઈશ્વરે પ્રત્યેકને જુદી જદી યોજના માટેની શક્તિઓ આપેલી જ હોય છે જેવી રીતે અંગૂઠાની મહોર લેશો તો બધાની જુદી જુદી હોય છે.

મહત્વાકાંક્ષી ઑલમ્પિક જેવી રમતોના રેકોર્ડો, નવી શોધ ખોળો, નવા સહાસો વગેરે જીવનમાં થયા છે અને થતાં જ રહેવાના અને એ મહત્વાકાંક્ષા ન હોત તો પશુ, પ્રાણી અને મનુષ્ય વચ્ચેનો ફરક સમજાત ખરો? જેની પાસે મહત્વાકાંક્ષા હોતી નથી તે સૂકાયેલા ઝાડ જેવો ગણાય.

બાળક જન્મ લે અને બે-ત્રણ વર્ષનો થાય અને પાપા-પગલી કરવાનું શરૂ કરે એટલે તેનામાં પણ કુદરતી નવું જોવાની, કંઇક સ્પર્શવાની, જાણવાની, મેળવવાની, સ્વાદની, બીજા બાળક કરતાં પોતાને મહત્વતા આપવાની કે પછી દાદા-દાદી પાસેથી પરીકથાઓ કે પંચતંત્રની વાર્તાઓ સાંભળીને મકત્વાકાંક્ષાઓ ઉદ્દભવતી હોય છે.

દરેક માનવીને પૃથ્વી ઉપરની દરેકે દરેક વસ્તુઓ પરથી મહત્વાકાંક્ષી થવાની પ્રેરણાઓ મળતી હોય છે જેને લીધે જીવનને માણવાની એક અનોખી સિદ્ધિ મળે છે. અને દરેક માણસે સવારે ઉઠતાંની સાથે જ ‘હું કરી શકું અને કરીશ જ’ ના એક ધ્યેય સાથે ઉઠવું જોઇએ.

ઈશ્વર માનવીના ગૂણો, અવગુણો, વિશેષતાઓ અને ખામીઓ જાણતો હોવા છતાં તે મહત્વાકાંક્ષીની સાધનાને એક ગેબી શક્તિથી મદદ હંમેશા કરતો હોય છે.

ચાલો કંઇક નવું, સારૂ અને ઈશ્વરને ગમે તેવું પોત પોતાના સુઝતા વિષયોની સાધના કરી નવી કેડીઓ કોતરી, નવા માપદંડની મહત્વાકાંક્ષાઓનું ધ્યેય સિદ્ધ કરીએ.

અંધારા જેવી જીંદગીને વિટળાય છે

વેધે છે લક્ષ એજ, સફળ એજ થાય છે.        (જલન માતરી)

નિરખે તું તે તો છે નિંદર, ચેત મછંદર !

ચેતવ ઘૂણો ધિખી અંદર, ચેત મછંદર !       (ચંઢ્રકાંત ટોપીવાલા)

આવો તો આ ઉદાસીને, અવસર બનાવીએ

બાકી તો આખી જીન્દગી, અવસર વગર પડી.        (શેખ આદમ)

*******

મિત્રો સાથે વાત વાતમાં જાણ થઈ કે તેમના ઘરેથી અને કુટુંબમાંથી ભાઇ અને બાળકો તથા અનેક શહેરોમાંથી લગભગ ૧૨૦૦ આરાધકો ૯૯ કરવા પાલિતાણા ગયા છે! જો કે વધારે ઊંડાણમાં ૯૯ વિશેની જાત્રા શું છે તે વિશે મને થોડી ઘણી ખબર હતી પણ જ્યારે મિત્ર શ્રી વિપુલભાઇ બગડીયાની સુપુત્રી કુમારી હિતેક્ષા સાથે થોડી વાતચીત કરી ત્યારે ૯૯ની જાત્રા શું છે તેની મને જાણકારી થઈ. ૯૯ની જાત્રાનું મહત્વ એટલે કે  ‘જેનાથી તરી શકાય-દુ:ખ કલેશમય સંસારસમુદ્રને પાર કરી શકાય. અથવા જે તારે તે જાત્રા તે ૯૯ .’ ‘તીર્થ’ શબ્દનો અર્થ પવિત્ર થાય છે  અને એટલે જ તિર્થ પર જનારા સ્થાનને તિર્થ-સ્થાન (પવિત્ર સ્થાન) કહેવામાં આવે છે.

જૈન શાસનમાં આવું જ એક તિર્થ-સ્થાન ગુજરાત રાજ્યના ભાવનગરથી થોડા જ કિલોમીટર દૂર શત્રુંજય પર્વતની હારમાળાઓમાં એવું પાલિતાણા જે ૯૦૦ એકર જમીન પર વસેલુ છે જે પહેલા પાદલિપ્તપુર નામે ઓળખાતું હતું. કે જ્યાં ટ્રેન માર્ગે કે હવાઇ માર્ગે ભાવનગર સુધી પહોંચી શકાય છે. એક માહિતી હિસાબે કહેવાય છે કે પાલિતાણામાં હજારો મુનિઓને મોક્ષ પ્રાપ્ત થયો છે અને જૈન શાસ્ત્ર પ્રમાણે તેને શાશ્ર્વત તીર્થ સ્થાન તરીકે માનવામાં આવે છે. અને તેથી શ્રી સિદ્ધાચલ જૈન પ્રમુખ તીર્થ અને એક પવિત્ર ભૂમિ માનવામાં આવે છે. ત્યાંના શત્રુંજય પર્વતનાં શિખરો પર ૧૨૫૦ જેટલા મંદિરો છે જેમાં અનેકો દેરીઓ અને ભગવાનની પ્રતિમાઓ બીરાજેલી છે.

ઘણાં વર્ષો પૂર્વે શત્રુંજય પહાડ પર બે જુદા જુદા શિખરો હતા જયાં વચ્ચે ખીણો આવેલી હતી અને સમય જતાં તે ખીણોને પૂરી દઇ એક જ શિખર કરી દેવામાં આવ્યું જેથી બધા જ મંદિરોના દર્શન દૂરથી પણ એક સાથે કરી શકાય. શિખર પર અનેકો મંદિરો આવેલા છે જેમાં આગમ મંદિર મુખ્ય ગણાય છે.

કુમારી હિતેક્ષાના કહેવા પ્રમાણે ૯૯ (એક જાતની જાત્રા છે.) કરવા ગયેલા એકાસણું ( એક જ વાર વાપરવાનું (જમવાનું) હોય છે ) કરતાં હોય છે એટલે તેઓ ત્યાં આવેલા ૩૫૦૦ જેટલા પગથિયાં કે જેની ઊંચાઇ લગભગ ૬૦૦ મીટર જેટલી થાય છે અને તે લગભગ ૪૫ થી ૬૦ દિવસમાં ૯૯ વખત ચઢીને મંદિરમાં પહોંચ્યા પછી રોજ પૂજા- અર્ચના કરવામાં આવે છે, અને પછી બપોરના બે વાગ્યાના ધુમ તાપમાં નીચે આવી એકાસણું કરે છે. એમ લગભગ વહેલી પરોઢે પગથિયા ચઢવાનું શરું કરે અને બપોરે લગભગ ૨ વાગ્યા સુધીમાં ઘણાં આરાધકો ત્રણ વખત ૩૫૦૦ પગથિયાની ચઢ ઊતર અને પૂજા- અર્ચના કરતા હોય છે. ધન્ય છે એ ભાવુકોને કે ૧૨૦૦ જેટલા ૯૯ યાત્રાના આરાધકોમાંથી ઘણાંએ આ ઉનાળાના ધગધગતા તાપમાં ચોવિયારો છઠ્ઠ એટલે કે બે દિવસમાં સાત જાત્રા અન્ન-પાણી લીધા વગર કરેલી છે. આ ઉપરાંત ૬ ગાંઉની જાત્રા તેમજ શત્રુંજય નદીમાં સ્નાન પણ કરવામાં આવે છે.

આ શત્રુંજય શિખરને ગિરિરાજ કહેવામાં પણ આવે છે અને દરેક જાત્રાળુઓ ચૈતન્ય વંદન કરી પોતાની જાત્રાનો શુભારંભ કરે છે. આજુ બાજુના હરિયાળા હવામાનને લીધે જાત્રાળુ પણ શાતામાં જ રહે છે. આગળ ચઢતાં રસ્તામાં ધનપતસિંહજી લક્ષ્મીપતિસિંહજી દ્વારા બાંધવામાં આવેલું ભવ્ય બાવન જિનાલય તથા ભરત ચક્રવર્તી, નેમિનાથ ભગવાનના ગણધર વરદત્ત, આદિશ્ર્વર ભગવાન, પાર્શ્ર્વનાથ ભગવાનની ચરણ પાદુકાઓ કે અનેકો દેવ દેવીઓના દર્શન કરવા મળે છે. આગળ જતા કુમારપાળ અને શાલાકુંડ આવે છે. દક્ષિણ દિશામાં શેત્રુંજી નદીના પાણી જાણે પહાડીઓને બાંધતી હોય તેવું સુંદર ઢ્રશ્ય લાગે છે. નદીના સામેના છેડામાં શ્રી શાંતિનાથ ભગવાન, નરસિંહ કેશવજી, ચૌમુખી અને આદિનાથ ભગવાનની ટૂંકો આવેલી છે. આ ઉપરાંત રસ્તામાં રામ પોલ, હાથી પોલ અને વાઘણ પોલ આવે છે જયાંથી સૂરજકુંડ, ભીમકુંડ અને ઇશ્ર્વર કુંડો જોવા મળે છે. આ તીર્થનાં ૧૦૮ નામો છે જયાં અનેક આત્માઓએ સિદ્વપદ પ્રાપ્ત કર્યું છે. અને અનેક મુનિઓએ કારતક પૂર્ણિમાએ મોક્ષ મેળવ્યો છે.

ભગવાન આદિનાથ પ્રથમ તીર્થકર થઈ ગયા એટલે તે મંદિરનું આકર્ષણ પણ વધારે છે. આદિનાથ ભગવાનની મૂર્તિને બરાબર નિરખીને જોશો તો દાદાના શાંત અને સુંદર મુખારવિંદના દર્શન થશે.

આદિનાથ મંદિરની જેમ અહિંના ચૌમુખ મંદિરનું પણ મહત્વ ખૂબ છે જે કહેવાય છે કે એક યાત્રાળુએ ઈ.સ. ૧૬૧૮માં સ્થાપના કરાવી હતી. આકર્ષણની વાત એવી છે કે સફેદ પથ્થરોની બંધાયેલા આ મંદિરોનું સ્થાપત્ય અને બેનમૂન કારીગરીવાળું ઉત્કૃષ્ટ કોટિનું શીલ્પ અને કોતર કામ હેરત પમાડે તેવું સુંદર છે. આખા ઝરૂખે પર્વતની ટોચ ઉપર રચાયેલી આ મંદિરોની સુંદરતા દંગ કરે એવી છે. અહીની મૂર્તિઓ ઘડનારા શિલ્પીઓએ એવી રીતે પ્રતિમાઓ બનાવી છે કે જાણે તે ચારેય દિશામાં જોતી હોય એવું લાગે છે. આમ અનેક જૈન ભાવુકો અવાર-નવાર કે દર મહિને પણ ખાસ સમેતશિખર, પાલિતાણા અને શંખેશ્ર્વર અચૂક જતા હોય છે ખાસ કરીને દશમ કે પૂનમે તો જાય જ છે..

છેલ્લે….અમારા વેબ બ્લોગ www.prafulthar.wordpress.com  અને અશોકગ્રામ કોમ્પ્લેક્ષના દરેક ભાવુકો તરફથી કોમ્પ્લેક્ષના આરાધકો……. હિતેક્ષા વિપુલ બગડીયા, ભૂમી ચીરાગ બગડીયા, નિયતી હિતેશ બગડીયા, હંસલ પરાગ બગડીયા અને મિત્ર ચીરાગ પ્રાણલાલ બગડીયાને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન અને જય ગિરીરાજ…..

[૯૯ યાત્રાની ભવ્યાતિભવ્ય આરાધના કરનારાઓ આરાધકોના વધામણાંના અનુમોદનના રૂપે

શ્રી લીલાબહેન પ્રાણલાલ નારણદાસ બગડીયા પરિવાર તરફથી.

શ્રી શત્રુંજય ગિરીરાજની ભવ્ય રચના સાથે ભાવયાત્રા તથા સકલ શ્રી સંઘનું સ્વામિવાત્સલ્યનું આયોજન રવિવાર તા-૧૨/૦૬/૨૦૧૧ ને દિવસે સવારે રાખવામાં આવ્યું છે ]

*********

હજારો નિરાશામાં એક આશા છુપાયેલી હોય છે. એવી આશામાં મનુષ્ય જિંદગીની આંગળી પકડીને અનેક ઈચ્છાઓ સેવતો જીવનની ક્ષણો વીતાવતો હોય છે. સરોવરના પાણીની સળોમાં અંકાયેલી આશાઓ કોઈ તરંગ ઊત્રાં જ હલબલી ઊઠે છે. એમ ઊગડતી નવી પરોઢે ઊત્રાંવેત માણસ કોઈ આશાથી ચાલવા માંડે છે.

 જિંદગીના અનુભવ મુજબ ધ્યેય કે આશા વિનાનું જીવન સુકાન વિનાની નાવ જેવું છે. મનુષ્ય આશાની મીટ માંડીને વર્તમાન જીવન જીવતો હોય છે. આશાના દોર પર ટકી રહેલી શ્રદ્ધા ક્યારેક ડગુમગુ ટી જોવા મળે છે.

માણસ પહેલાં તો કોઈ વસ્તુના પરિચયમાં આવે પછી એને જાણે, ત્યારબાદ પ્રાપ્ત કરવાની ઈચ્છા સેવે અને તેને મેળવવા પ્રયત્નો કર. સાધના કર્યા વિના સિદ્ધિ નથી મળી શકતી. ઉત્તમ માણસો હિંમત, ધીરજ અને મૈત્રીના ઋજુભાવથી સાધના કરી સફળતા મેળવે છે.

કરેંગે યા મરેંગે એવા દૃઢ નિશ્ચયથી જ સાધનાની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. આપણા ભારતના દેશભક્તોની કઠોર અને મક્કમ સાધના એજ ભારતને આઝાદી અપાવી. ઘણી વાર બને છે એવું કે માણસ ધારે છે કંઈક અને થાય છે બીજું જ. આમ માણસના મનને નિરાશા ઘેરી વળે છે. ગીતામાં ભગવાને કહ્યં છે “કર્મણ્યે વાધિકારસ્તુ મા ફલેષુ કદાચન્” આ શ્ર્લોકને ધ્યાનમાં રાખી માણસે કાર્ય કરતા રહેવું. સમજુ અને ડાહ્યા માણસો ક્યારેક પોતાને મળેલી કોઈ નિષ્ફળતા કે નિરાશામાંથી કઈ રીતે પર જઈ આગળ આવી સફળતા મેળવવી તેનું ચિંતન કરતા રહેવું જોઈએ. માણસ મહત્વાકાક્ષી કે આશાવાદી તો હોવો જ જોઈએ. તો જ તે રોજ કંઈક નવું વિચારતો રહે અને નવી નવી શોધખોળો કરતો રહેશે. આમ જ પથ્થરયુગના માણસે હવે રોબો માનવ બનાવી વિજ્ઞાનની સિદ્ધિને હાંસલ કરી છે. માણસે કુદરત સામે બાથ ભીડી ઘણી બધી ક્ષમતા કેળવી છે. એ માત્ર આશાના કોઈ સહજ સંવેદનથી-આશાના કોઈ દોરથી જ ને!

મારા હર શ્વાસે શ્વાસે કૈં આશ ! તવ શાશ્વત પ્રકાશ

તારા વિશ્વાસે ખુશ્બૂ બની મહેંકે જીવતરની અભિલાષ…

લેખક વ્યવસાયના લેખકો પણ અનુભવેલા કે સાંભળેલા પ્રસંગો કાગળ અને કલમ લઇ લખતા રહેતા હોય છે. ઘણીવાર તો ઉંઘ ન આવતી હોય અને કોઇક સારો-નરસો વિચાર આવી જાય તો પાછા ભૂલી ન જાય તે માટે પાછા ઉઠીને કાગળ પર ટપકાવી લે છે અને પછી તેને વિષય બનાવી તેના પર લખી, વાચકો સામે રાખવા પ્રયાસ કરે છે. અને પછી ક્યાંક ને ક્યાંક પ્રકાશિત કરવા તંત્રીઓને મોકલતા રહેતા હોય છે. અને પછી તે ઘણાં મહિનાઓ પછી પ્રકાશિત થતાં હોય છે. અને ઘણીવાર તો પ્રકાશિત થવાનું તો બાજુ પર રહી જાય છે પણ સતત લેખ મોકલવા છતાં પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવતા નથી કે કોઇ કારણ પણ આપવામાં આવતું નથી. ઘણીવાર તો આમાં પણ એક રાજકરણ જેવું આવી ગયું હોય તેમ લાગ્યા કરતું હોય છે. આ સમસ્યા કોઇ એક લેખક કે વ્યક્તિની નથી પણ ઘણા લેખકોની છે.

થોડા દિવસો પહેલાં અમદાવાદમાં મારા એક સબંધીનો એક સામાયિકમાં એક લેખ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો જે સબંધીએ વાંચ્યો અને રાજી થયો અને જ્યારે વાંચતા વાંચતા છેલ્લે આવ્યો ત્યારે તેમાં બીજાનું જ નામ પ્રકાશિત થયેલું જોયું.વાંચીને તે ખૂશ થઇ ગયો અને મનો મન વિચાર્યું કે સામયિકમાં તેનો લેખ પ્રકાશિત કરીને લેખને નવાજ્યો તો ખરી ને ! અને મનો મન આભાર માન્યો અને મને ઇ-મેલ કરી વાંચવા મોકલ્યો કે મેં લખેલો છે પણ નામ બીજાનું છે…

આમ તો જયારે જયારે જાણતા લોકો લેખો વાંચે ત્યારે ફોન ઉપર કે પ્રસંગે ક્યાંક ભેગા થઇ ગયા હોય તો લેખ વાંચ્યાનો અને ખુબ ગમ્યો અથવા તો તમે સચોટ લખેલું છે વગેરે વગેરે પ્રતિસાદ લેખકને આપતા રહેતા હોય છે જેથી મનોમન લેખકને સંતોષ થાય છે કે લોકો વાંચે છે અને યાદ પણ કરે છે.

સંજોગો વસાત હું ઘણાં લેખકોને મળી શકતો નથી પણ ફોન ઉપર વાત કરી લઇએ અને એકા-બીજાના લેખોની વાતોનો ભાગ પાડી લઇએ. કે, કોઇક પ્રસંગો ઉપર ગોલ-ગપ્પા મારી લઇએ અને એક-બીજાના થોડા વિચારોનો વિનીમય કરી લઇએ. કોઇ સામાયિકમાં ખર્ચો કરીને પોસ્ટમાં મોકલાવેલા કે જેમાં સંપાદકો કે સામયિકો પાસેથી પુરસ્કાર રૂપે કંઇ ન મળવા છતાં લખવાનું મન કર્યા કરે.

લેખકો પોતાની કલમની સાથે સાથે દિલ અને મગજને પણ ઘસી નાખતા હોવા છતાં મોટા ભાગના સામાયિક કે સંપાદકશ્રીઓ એમને પુરસ્કાર રૂપે રાતી પાઈ પણ ચૂકવતા હોતા નથી કે વિનામૂલ્યે અંક પણ મોકલતા નથી એ એક દિલને દુખતી વાત છે. આ બાબતે એકવાર ચર્ચા નીકળી. ત્યારે હસતા હસતા એક સંપાદકે કહ્યું કે ભાઇ, કમશે કમ તમને પ્રસિધ્ધિ તો મળે જ છે ને!

ઘણી વાર અપવાદ રૂપે પ્રકાશિત થયેલા લેખનો અંક પણ મળે અને કોઇ જાણીતી સંસ્થા પુરસ્કાર પણ આપે એટલે લેવાનું દેવામાં પડી જવાય કારણકે તે ખૂશાલીમાં જાણતા મિત્રો કે સબંધીઓને સારી હોટલમાં પાર્ટી આપવી પડે છે. ઉપરથી, પાર્ટી લેનાર વિચાર કરતો થઇ જાય કે ભાઇને લેખ લખવામાં સારું એવુ મળતું લાગે છે. અને વાત વાતમાં ખબર પડે કે કંઇ મળવા કરતાં લેખ પ્રકાશિત થયાની ખુશી છે. હાં, લેખકોનેપ્રકાશિત ન થયેલા લેખો માટેના તંત્રીઓ પાસેથી ખુલાસો તો નથી મળતા પણ શરમમાં નાખી પૂછયે તો કહેશે તમારો લેખ જરા ટુકો હોવો જોતો હતો અથવા કહેશે બીજાને પણ લાભ આપવો પડે ને? અને ઘણીવાર તંત્રીશ્રી કામમાં છે કહી બહારથી જ રવાના કરી દે છે.

મને યાદ છે કે મેં મારો વેબ બ્લોગ શરૂ કર્યો પહેલાં એક વેબ બ્લોગના સંપાદકને મેં ઇ-મેલથી લેખ મોકલાવેલો. તો મેલથી વળતો જવાબ મળ્યો કે બહુ ટુંકો છે એટલે મેં ફેરફાર કરી લાંબો બનાવી મોકલ્યો તો વળી જવાબ આપ્યો કે એમાં લય-બધ્ધતા નથી એટલે મેં તેઓશ્રીનો ફોન ઉપર સંપર્ક કર્યો કે થોડું સુધારો વધારો કરીને જો પ્રકાશિત કરી શકતા હોય તો! એટલે એણે પ્રેરણા આપતા એટલું જ કહ્યું તમે લખવાનું ચાલુ રાખો આપો આપ તમને સુધારો વધારો કરતા આવડી જશે….ત્યારે મને થયું કે આપણી અંદર રહેલી અદ્દભુત શક્તિને આપણે જ ઓળખવી પડે…

મેં થોડા દિવસ પહેલાં જ એક વેબ બ્લોગમાં લેખકના રમૂજની ટકોર વાંચી હતી જે ટુંકાણમાં અહી વર્ણવું છું કે સંપાદકે એક લેખકને જવાબ આપતા પત્ર લખ્યો કે મને તમારી ‘કૃતિ’ ના પસંદ આવી છે જોગાનું જોગે તે પત્ર તે લેખકની બા ના હાથમાં જાય છે અને વાંચીને બા ભડકીને બોલ્યા કે પહેલાના જમાનાંમાં છોકરી પસંદ પડે કે ન પડે પણ તેઓ તેના મા-બાપને ખાનગીમાં કે કોઇ સબંધી ધ્વારા પોતાના વિચારની જાણ કરતા પણ હવે તો છડે ચોક લખીને મોકલે છે! લેખકને સમજ પડી ગઇ કે બા ની ગેરસમજ થઇ છે કારણકે તેના મોટા દીકરાની દીકરીનું નામ ‘કૃતિ’ છે અને તેના લગ્ન વિષયક વાત ચાલતી હોય એટલે બા એ તેના વિષે માની લીધું….એનાથી ઉલટું એવું બન્યું કે બીજા સામયિકના સંપાદકે કાગળ લખ્યો કે અમને તમારી ‘કૃતિ’ પસંદ પડી છે અને જોગાનુ જોગે તે કાગળ રસ્તામાં જ લેખકના બાપુજીના હાથમાં આપી દીધો અને બાપુજીએ તે રસ્તામાં જ વાંચી સીધા ખુશી ખુશી પેંડા લઇને જ ઘરે દોડી આવ્યા…અને જ્યારે ઘરમાં બધાએ હકીકત જાણી કે ‘કૃતિ’ એટલે કે મોકલાવેલો લેખ માટેની વાત છે. ત્યારે ઘરમાં નિર્દોશ હાસ્યનું એક મોજું ફરી વળ્યું…..હાસ્યની સાથે…. સાથે..  રચયિતા-દિગીશા શેઠ ની એક કળી યાદ આવી જાય છે કે ..

રીસાયેલી છે કલમ છતા લખાઇ જાય છે,રડતા અંતરે પણ શબ્દો રચાઇ જાય છે…..

********

જેના લોહીમાં ભ્રષ્ટાચાર ઘર કરી ગયું છે તે કદી બહાર નીકળશે જ નહી અને ખરું પુછો તો ભ્રષ્ટાચારીને  ભ્રષ્ટાચાર બનાવનારા આપણે બધા જ છે કે આપણું કામ કરાવવા આપણે જ લાંચ-રુશ્વત આપી આપણું કામ કરાવતા હોયે છીએ અને તે આપણી જ નબળાઇઓ છે.

બીજું સરકાર અને રાજકરણીઓ  નત્ત નવા કાયદા બનાવે છે જેથી લોકો ત્રાહીત થઇ જાય અને ભ્રષ્ટાચારીઓના પેટ ભરે અને પોતાનું પણ પેટ ભરે. આ જાગૃતિ લાવવા તો કોઇ દેવ પાકે તો જ શક્ય છે પછી ભલે અન્ના હઝારે હોય કે હાલ યોગી રામદેવ હોય. જાડી ચામડીના થઇ ગયેલા ભ્રષ્ટાચારીઓને કોઇ ફરક પડશે નહી…આ બધું આમ જ ચાલ્યું છે.ચાલે છે અને ચાલવાનું.આ ચર્ચાનો વિષય છે નાનો પણ ફરી ફરીને લાંબો થઇ ગયો છે. ખરું ને ?

કોઇ પણ સત્તાધીશ દ્વારા તેની સત્તાનો લાભ રૂપિયા કે ભેટ સોદાગરો આપી પોતાનો સ્વાર્થ સાધવા તેનો દુરુપયોગ કરવો તેને ભ્રષ્ટાચાર કહેવાય છે. સરકારી કાર્ય હોય કે ધંધાકીય સબંધો ખોટી રીતે કે યોગ્ય સમય કરતાં પહેલાં કે લાયકાત વગર સામી વ્યક્તિનું કામ કરી આપી, તેના બદલામાં મેળવેલ પૈસા કે ભેટને લાંચ કહેવાય છે. ભારત દેશમાં સરકારી કે વ્યાપારિક અધિકારીઓમાં મોટા પ્રમાણમાં ભ્રષ્ટાચાર પ્રવર્તેલો છે. જો કે દુનિયાના બધા જ દેશ-પરદેશના તારણો કાઢવામાં આવ્યા છે કે ભારતનો નંબર ૧૦૦ ઉપરની સંખ્યા વટાવ્યા પછી આવે છે અને દુનિયાના અનેકો ભ્રષ્ટ દેશોમાં તે સ્થાન ધરાવે છે. ભારત જેવા જ બીજા ઘણાં ભ્રષ્ટ દેશોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

સાચું ખોટું તો મને પણ ખબર નથી પણ ભારતમાં ભ્રષ્ટાચારની શરૂઆત અંગ્રેજ સરકારના સમયગાળામાં જ થઇ હતી. અંગ્રજોએ જ તેના મૂળ નાખ્યા હતા તેવુ કહેવાય છે. પણ મારા યુરોપમાં થોડા મહિનાઓના વસવાટ દરમ્યાન એનો અણસાર સુધ્ધા કે કોઇ અનુભવ મને થયો નથી. પણ ત્યાંના નાગરિકો વખાણ કરતાં થોડું બોલતા સાંભળ્યા છે કે ‘ત્યાં પણ ભ્રષ્ટાચાર તો છે જ પણ બધું ઉપરના સ્થર પર છે પણ ભારત જેટલો તો નહીં જ!’

હકિકતમાં ભ્રષ્ટાચારના અનેક કારણોમાં મુખ્ય કારણ છે, શિક્ષણનો અને બીજો છે કાયદાકિય માહીતીનો અભાવ. મુખ્ય તો શિક્ષણના અભાવને કારણે પ્રજા પોતાના હક્ક પ્રત્યે કે કાયદાઓ વિશે માહિતગાર હોતી નથી. જેથી પોતાનું કામ પાર પાડવા લાંચ- રુશ્વત નો સહારો લે છે કે કામ જલદી પતી જાય અને લમણાંજીક ઓછી થાય…

ઉદાહરણ તરીકે એક ઔદ્યોગિક ઇમારત બનાવેલી હોય જેમાં નાના-મોટા મશીનો કે કારખાનાઓ જ કરી શકાય તે યોગ્ય ગણાય પણ પાછી તેમાં અનેકો પીંજણના કાયદાઓ બનાવે કે ફલાણાં ફલાણાં અનેકો જાતની પરવાનગીઓ ઉપલબ્ધ કરવી, અમુક જ પાવર વાપરી શકાય અને વધારે વાપરવા માટે વધારા માટેની પરવાનગીની અરજી કરવી અને વળી એને અરજી કર્યા પછી ધ્ક્કા ખવડાવે વગેરે…વગેરે,, એટલે છેવટે કારખાનું નાખનારને સમય બચાવવા ભ્રષ્ટાચાર કરવાનો સહારો લેવો જ પડતો હોય છે. આનાથી ઉલટું જો ઇમારત બાંધનાર પાસેથી એક સાથે જો સરકાર ઇમારત બાંધતી વખતે જ દરેક જગ્યાના માપ પ્રમાણે પૈસા વસુલ કરી લે અને તે વસાહત બાંધનાર જ જો જગ્યા લેનાર પાસે વસુલ કરી લઇ પરવાનગી સુપ્રત કરી દે તો કેટલો સમય અને શક્તિ બચી જાય ? અને ભ્રષ્ટાચાર રહે જ નહી !

એક બીજા ઉદાહરણ તરીકે આજે ઘણાં ફલેટ ધારકોની સોસાયટીની જમીનની માલિકી ધરાવતા નથી તેથી તે સર્વેને ઘણી બાબતોની મુશ્કેલીઓ વેઠવી પડતી હોય છે કારણકે મકાન બાંધનાર બિલ્ડરો સાચા-ખોટા દસ્તાવેજો રજૂઆત કરી જમીન પર પોતાનો ફાયદો કરી અઢળક આવક કરી નીકળી જતા હોય છે. અને જ્યારે સોસાયટીના ફ્લેટ ધારકો માલિકીફેર (કન્વેયન્સ) માટે સરકારી અધિકારીઓ પાસે જાય છે જે અનેક જાતના દસ્તાવેજો માંગતા હોય છે અને જો દસ્તાવેજો ન હોય તો તે કાઢાવવા લાંચની અપેક્ષા રાખતા હોય છે. એકવાર તે વાતને કદાચ પહોંચી શકાય પણ આવા અનેક કાર્યાલયોમાં જુદા જુદા કાગળો કઢાવવા આવું કરવું પડતું હોય છે. પણ જો એવો સરળ કાયદો જો સરકારે બનાવેલો હોત કે એકવાર સોસાયટી રજીસ્ટર થાય એટલે તે આપો-આપ કન્વેયન્સ ગણાય. તો કોઇ ભ્રષ્ટાચાર આચરવો પડે ખરો ?

આજે સારી કોલેજોમાં પણ એડમીશન લેવું હોય તો ત્યાં પણ અધિકારીઓને કે ટ્રસ્ટીઓને પણ લાંચ પહોંચતી કરવી પડતી હોય છે એની બદલીમાં જો નિયમ દાખલ કરેલો હોય કે અમુક નિર્ધારીત કરેલા માર્ક આવ્યા હોય તેને જ અરજી કરવી અને તેમાં પણ વહેલો તે પહેલો જો રાખવામાં આવે તો ભ્રષ્ટાચારની જરૂર પડે? કે કોઈ રાજકરણીઓની કે લાગતા વળગતાની ભલામણના નોંધની જરૂર પડે ખરી?

આવી જ રીતે એવી ઘણી બાબતો છે કે જે કાયદાથી નક્કી થયેલું હોય તે જ પ્રમાણે નાગરિકો પણ ચાલે અને જ્યાં શક્ય ન હોય ત્યાં શક્ય કરાવવા જતા અટકી જાય તો ત્યાં ભ્રષ્ટાચારનો જન્મ જ નહીવત્ત થઇ જાય !

સરકાર પણ જો કાયદો ઘડે કે શિસ્તબધ આવો અને જોઇતી પરવાનગી મીનીટોની ગણતરીમાં જ આપી દે તો ભ્રષ્ટાચારનો આશરો લેવો પડે?

મુખ્ય વાત જ એવી છે કે જ્યાં કાયદા હળવા રાખવા જેવા હોય ત્યાં સરળતા રાખવી જોઇએ અને જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં કડક કાયદાઓ પણ રાખવા જોઇએ પણ આનાથી ઉલટું બધે જ, કાયદાનો ખોટો લાભ લઇ નાગરિકોને દરેક ક્ષેત્રના અધિકારીઓ ત્રાસ આપતા હોય છે અને ભ્રષ્ટાચાર આચરવા પ્રોત્સાહીત કરતા હોય છે.

ખરેખર જો સરકાર નજદીકના સ્થળો ઉપર સરળતાથી કામ ન કરી આપતા હોય તો તેના ઉપર રાખેલા ઉપરી અધિકારીઓને ફોનથી ફરીયાદ કરતાં અગ્નિશામક દળની જેમ ગણતરીની મીનીટોમાં દોડી જઇ તે ભ્રષ્ટાચારી અધિકારીઓ પર તરત જ શિસ્તભંગના પગલા લેવા જોઇએ જેથી બીજા અધિકારીઓ પર એક ફડફડાટ ઉભો થાય અને જતે દહાડે જાગૃતિના પંથે જઇ શકાય…..

એક ખેડૂત એના ખેતરમાં કૂવો ખોદી રહ્યો હતો. પૂરા ઓગણીસ હાથ જમીન ખોદી, પણ પાણી ના નીકળ્યું. કંટાળી ગયેલા એ ખેડૂતે જમીન પોતાના પાડોશી ખેડૂતને વેંચી દીધી. બીજે-ત્રીજે દિવસે એ ખેડૂતે પેલા ખેડુતનું અધૂરુ મુકેલું કામ કૂવામાં ખોદવાનું કામ ચાલુ કર્યું અને વીસમાં હાથની માટી ખોદાઇ રહેતા સરસર કરતી પાણીની સરવણીઓ ફૂટી નીકળી !

હવે પાણી નહીં જ નીકળે એવી નિરાશા તે ખેતરના પહેલા માલિકને નડી ગઇ. જ્યારે બીજાએ પાણી જરૂર મળશે એવા આત્મવિશ્ર્વાસ સાથે મહેનત કરી જે તેને ફળી ગઇ.

નેપોલિયનનો એક ઉદ્દગાર જગજાહેર છે..’મારા શબ્દકોષમાં અસંભવ-અશક્ય એવો કોઇ શબ્દ જ નથી’

આત્મવિશ્ર્વાસથી છલોછલ છલકાતા આ ઉદ્દગારની પાછળ એવો ઉદ્દગાર ઉચ્ચારનારની પ્રચંડ આત્મશ્રદ્ધાનું પીઠબળ ખડું છે. પોતાની જાત વિશેની, પોતાના વ્યકતિત્વ વિશેની આ શ્રદ્ધાનું એક રોમાંચક ઉદાહરણ પણ દુનિયામાં જાણીતું છે.

એક વાર નેપોલિયનને કોઇ પુસ્તકની જરૂર પડી જે પુસ્તક તેણે ઊંચી અભરાઇ પરથી ઉતારવાનું હતું. નેપોલિયન પોતે એ માટેની કોઇ ગોઠવણ કરે તે પહેલાં એની સેવામાં ઊભેલા સેવકે કહ્યું, ‘સાહેબ, આપ તકલીફ ન લેશો. હું એ ચોપડી ઉતારી આપું છું, હું આપના કરતાં ઊંચો છું ને ?’

નેપોલિયન કરતાં પોતાની શારીરિક ઊંચાઈ વધારે હોવાનું જેને ગૌરવ હતું એ સેવકને નેપોલિયને કહ્યું, ‘તારું વાક્ય સુધાર ! અને કહે હું આપના કરતાં લાંબો છું! સમજ્યો !’

સેવક સમજી ગયો. આ વાતનો મર્મ સૌ કોઇ સમજતા નથી. મહત્વ માણસના લાંબા ટુંકા શરીરનું નથી, મહત્વ તો એમાં ભરેલાં દૈવત-કૌવતનું છે. આ વાત જે સમજ્યા હોય છે તેને આત્મવિશ્ર્વાસનો મૂળ મંત્ર પામી શકે છે.

જેણે પોતાની જાતને બરાબરની કસીને,ઘસી-માંજીને તૈયાર કરી હોય છે એ વ્યક્તિ સહજપણે જ આત્મવિશ્ર્વાસ પ્રાપ્ત કરી શકે છે અને એના જોર પર જ એને જીવનકાર્યોમાં સફફળતા સાંપડે છે. નક્કર આત્મવિશ્ર્વાસની સાથો સાથ વ્યક્તિમાં શ્રધ્ધાની સંપદા પણ હોવી જોઇએ.

જો કે ઘણાં કાર્યોમાં વિઘ્ન સંતોષીઓ કાર્યમાં બાધા નાંખવા આવતા હોય છે પણ પૂરી નિષ્ઠાથી, લગીર પણ દિલચોરી કર્યા વિના હાથમાંના કામને ઉત્તમોત્તમ રીતે કરવા મથનાર માણસનો આત્મવિશ્ર્વાસ ધીમે ધીમે, એ કામ કરતો જાય તેમતેમ વધુ સંગીન બનતો જાય છે. પોતાના પ્રયત્નમાંની એની શ્રદ્ધાની સાથોસાથ મહેનતનું પરિણામ જરૂર સારું આવશે એવો આશાવાદ પણ જો એનામાં હોય તો એના મોટા ભાગનાં કાર્યોમાં એને અચૂક સફળતા સાંપડતી હોય છે. બાકી તો કામ કામને શીખવે એ વાત તો આપણાં શાણા પૂર્વજોએ આપણી ગાંઠે બાંધેલી જ છે….

કોઇપણ કાર્યમાં સફળ થવું હોય કે કંઇક પ્રાપ્ત જ કરવું હોય તો એક ધ્યેય નક્કી કરો કારણકે ધ્યેય વિના બધું પશુ સમાન છે. અને ધ્યેય નક્કી કર્યા પછી નાભીના અંતરના છેડાથી વિચારો કે ‘ઉઠો, જાગો અને ધ્યેયપ્રાપ્તિ માટે મંડી પડો..’

‘ખુદા દેગા તો છપ્પર ફાડકે દેગા’ એ ઊક્તિ પર આધાર રાખીને બેસી રહેનારા કાં તો નિર્બળ મનના હોય છે અથવા તો પછી તેમનામાં પરિશ્રમ કરવાની તાકાત હોતી નથી! પ્રારબ્ધ પર આધાર રાખીને બેસી રહેવાથી સફળતા મળતી જ નથી ! ગીતાના બોધ પ્રમાણે પણ ‘કર્મણ્યે વાધિકા રસ્તુ, મા ફલેષુ કદાચન…’ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે પણ કહ્યું છે કે ‘આપણો અધિકાર માત્ર કર્મ પર જ છે. માટે પરિશ્રમ કરો. ફળની આશા રાખવી નહ્મીં. ફળ પર આપણો અધિકાર નથી…’ આપણે તો માત્ર પરિશ્રમ જ કરવાનો છે અને પરિશ્રમ જ આપણા જીવનનો આધાર છે.

 શ્રી કુમાર મરચન્ટ

વધુમાં વધુ લોકોને પોતાની ઇચ્છા, ધ્યેય અને માન્યતા પ્રમાણે દોરી જનાર તથા તેમના પર નિયંત્રણ રાખનારને આપણે તેને ‘નેતા’ નુ઼ પદ આપી દઇએ છે.જ્યારે તે જ નેતા ઉપર કોઇ નિયંત્રણ રાખે કે તેમના ઉપર સૂત્રધારી કરે તો તેને તે સામી વ્યકતિ પસંદ હોતી નથી. ખૂદ ઇશ્ર્વર પણ નહિ !

આનાથી ઉલટું અભિનેતાનું હોય છે. કે જે હંમેશા સૂત્રધાર ના કહેવા પ્રમાણે કે ઇચ્છા મુજબ જ ચાલે અને જાત જાતની ભૂમિકાઓ અદા કરે અને એ ભૂમિકાઓનો ચેપ ન લાગે એટલો નિર્લેપ રીતે વિદાય પામે.

જે અભિનેતા નિર્લેપ ન રહી શક્યા તેવા અભિનેતાઓને નેતા બનવાનું મન થયું અને નેતા પણ બન્યા અને પોતાને મહાન માની રાજકરણનો લાભ પણ ઉઠાવ્યો.

ઘણાં અભિનેતા ભલે સૂત્રધાર પ્રમાણે અભિનય કરે પણ તેનું અંગત જીવન તો અંતકરણમાં બેસેલા સૂત્રધારના પ્રમાણે જ ચાલે છે.

જેની પાસે ઉચ્ચ આદર્શો અને ધ્યેય છે તેવા અનેકો જેવાકે રાજા સિધ્ધાર્થમાંથી બુદ્ધ, જિસસ સંત રોહીદાસ, કબીર, વાલિયામાંથી બનેલા વાલ્મિકિ, ગાંધીજી, લિંકન, મધર ટેરેસા, મીરા, સૉક્રેટિસ, હઝરત મહમદ સાહેબ, મહાવીર વગેરે…જો કે સારા આદર્શોના ભોગે તેઓએ આ દુનિયામાં ઘણો ખોફ વહેરવા પડ્યો હતો છતાં આ સૂત્રધારો ઇશ્ર્વરના નિયંત્રણો ઉપર જ ચાલ્યા અને જીવનમાં પોતાની ભૂમિકાઓને ન્યાય આપ્યો.

પૃથ્વીના આ રંગ-મંચ પર અભિનેતા અને નેતાઓને જોઇ અને સાંભળીને લોકો તેને તાળીઓ પાડી વધાવતા હોય છે, જ્યારે ખરો સૂત્રધાર ઇશ્ર્વર, કે જેણે દુનીયા બનાવી તે નિર્લેપ અને અદ્દશ્ય રહીને પોતાની કલાકાર કે નેતા તરીકેની ભૂમિકા ભજવતો રહેતો હોય છે..

ધરતી પર જ્ન્મ લઇને દરેકે પોત પોતાની અલગ અલગ સબંધો ધરાવીને ભૂમિકાઓ અદા કરવાની જ હોય છે દા.ત. ક્યાંક મા-બાપ, મામા, કાકા, દાદા-દાદી, નાના-નાની, ભાઇ-બહેન વગેરે વગેરે અનેક રૂપ હોય છે. અને માટે જ આ બધાનો સૂત્રધાર જે માનવીના અંતકરણમાં બેઠેલો જ હોય છે અને જો તે સૂત્રધાર પ્રમાણે ભૂમિકાઓ ભજવાય તો સર્વશ્રેષ્ઠ નેતા કે અભિનેતા બનવાનો એક લહાવો મળે અને એ સાર્થક ગણાય.

********

There was a blind girl who hated herself because she was blind. She hated everyone, except her loving boyfriend because he was always there for her. She told her boyfriend, ‘If I could only see the world, I will marry you.’

One day, someone donated a pair of eyes to her. When the bandages came off, she was able to see everything including, her boyfriend. 

He asked her,’ Now that you can see the world, will you marry me?’ The girl looked at her boyfriend and saw that he was blind. The sight of his closed eyelids shocked her. She hadn’t expected that. The thought of looking at them the rest of her life led her to refuse to marry him. 

Her boyfriend left in tears and days later wrote a note to her saying: ‘Take good care of your eyes, my dear; for before they were yours, they were mine.’ 

This is how the human brain often works when our status changes. Only a very few remember what life was like before, and who was always by their side in the most painful situations. 

 Life Is a Gift 

Today before you say an unkind word – Think of someone who can’t speak. 

Before you complain about the taste of your food – Think of someone who has nothing to eat. 

Before you complain about your husband or wife – Think of someone who’s crying out to GOD for a companion. 

Today before you complain about life – Think of someone who went too early to heaven. 

Before whining about the distance you drive Think of someone who walks the same distance with their feet. 

And when you are tired and complain about your job – Think of the  unemployed, the disabled, and those who wish they had your job. 

And when depressing thoughts seem to get you down – Put a smile on your face and think: you’re alive and still around. 

 I PRAY THIS MOVES AROUND THE ENTIRE UNIVERSE

[ ઇલોક્ટ્રોનિકની હરણફાળ પ્રગતીએ આજના માનવીઓને જેટલા નજદિક લાવ્યા છે તેટલા જ દૂર પણ ધકેલી દીધા છે. આ તો એક સિક્કાની બે બાજુ બરાબર છે. જો કે કુદરત પાસે બધું જ નકામું છે જે જાપાનમાં બની ગયેલી ઘટનાથી એકવાર એકરાર કરી શકાય. આજે અમારા લંડન સ્થિત સ્નેહી શ્રી અજીતભાઇ ભગતે એક સુંદર ઇ-મેલ નિબંધના રૂપમાં એક કટાર મોકલાવેલી છે જેને દરેક માનવી સમજતા હોવા છતાં તેને જડતાની જેમ જકડી રાખી છે. કે જેને ખરેખર તો એને સાપ રૂપી કેફ ગણાવી શકાય ]

એક દિવસ એક શાળાના શિક્ષિકાએ પોતાના વિદ્યાર્થીઓને કહ્યું કે ચાલો બાળકો આજે તમે એક નિબંધ લખીને મને આપો.

નિબંધનો વિષય છે — ” જો ભગવાન તમને કાંઇ માંગવાનું કહે તો … … ઇશ્વરની પાસે તમે શું માંગશો ??? ”

બાળકોએ તો ઉત્સાહમાં આવી નિબંધો લખી આપ્યા….

ત્યારબાદ શિક્ષિકા તે નિબંધો ઘેર તપાસવા લઇ ગયા.

સાંજે જ્યારે તે નિબંધો તપાસી રહ્યા હતા.

ત્યાં તેમના પતિ રૂમમાં આવ્યા ને જોયું તો તે શિક્ષિકા રડી રહ્યા હતા.

તેમણે પૂછ્યું, ” કેમ શું થયું??? કેમ રડો છો??? ”

શિક્ષિકાએ કહ્યું, ” હું મારા વિદ્યાર્થીઓનાં નિબંધો તપાસું છું “

પતિએ સમો ઉત્તર પુછયો કે ” એમાં તો એવું શું બાળકે લખ્યું છે કે તમે રડો છો?”

શિક્ષિકાએ તેમના પતિને નિબંધ લખેલાનો કાગળ આપતા તે બોલ્યાં,“ જુઓ, તમે પણ આ નિબંધ વાંચી જુઓ “

તેમના પતિએ નિબંધ વાંચવાનો શરૂ કર્યો. તેમાં તે બાળકે લખ્યું હતું —

નિબંધનું શિર્ષક હતું… ” હે ઇશ્વર જો તારે મને કાંઈ આપવું જ હોય તો તું મને … ટેલીવીઝન (ટી.વી.) બનાવી દે.

હું તેનું સ્થાન ગ્રહણ કરવા માંગું છું.

હું ટી.વીની જેમ ઘરમાં રહેવા માંગું છું.

જેને માટે ઘરમાં ખાસ જગ્યા હોય.

મારી આસપાસ મારાં કુટુંબનાં તમામ સભ્યો હોય.

અને સાચ્ચે જ હું ગંભીર રીતે આ કહું છું જેથી મારા કુટુંબનાં તમામ સભ્યોનું હું મારા તરફ જ ધ્યાન ખેંચી શકું.

તેઓ કોઇ પણ ખલેલ પાડ્યા વગર મને એકચિત્તે સાંભળે અને કોઇ સવાલો ન પૂછે.

જ્યારે ટીવી બંધ હોય ત્યારે પણ લોકો જેમ તેની ખાસ સંભાળ રાખે છે તેમ મારી પણ સંભાળ રાખે.

જ્યારે પપ્પા કામ પરથી ઘેર આવે ત્યારે તેઓ સખત થાકેલા હોવા છતાં હું ટીવી બની ગયો હોવાથી મને તેમની કંપની મળી રહે.

અને હું મારી મમ્મી જ્યારે દુઃખી હોય કે ટેન્શનમાં હોય ત્યારે મારી અવગણના કરવાને બદલે મને જ જોવા ઝંખે. અને…… મારી સાથે રહેવા માટે મારા ભાઇબહેનો લડાલડી કરે.

હું તેવું અનુભવવા માંગું છું કે બધી જ વસ્તુઓ એક બાજુએ મૂકીને કુટુંબનાં સભ્યો મારા માટે સમય ફાળવે.અને છેલ્લે મને….

ટી.વી બનાવી દો જેથી હું મારા કુટુંબને સુખ, આનંદ આપી શકું અને તેમનું મનોરંજન કરી શકું.”

હે ભગવાન હું બીજું કાંઇ નથી માંગતો પણ ઇચ્છું છું કે તમે મને ટી.વી બનાવી દો.

શિક્ષિકાની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી રહ્યાં હતાં.

તેમના પતિ કાગળ ઉપરનું નામ વાંચ્યા વગર બોલ્યા, ” હે ભગવાન !!! બિચારું બાળક !!!! કેવા ભયાનક માતા-પિતા છે !!!!! ”

શિક્ષિકા ચોધાર આંસુ સારતાં પોતાના પતિની સામે જોયું અને દયામણા અવાજે બોલ્યા,

” આ નિબંધ આપણા દીકરાએ લખેલો છે.”

[મિત્રો, આ નિબંધ ફક્ત બાળકોના જ દિલનો પડઘો નથી પણ કુટુંબના દરેક સભ્યો માટે ગણાવી શકાય.]

**********

[પ્રિય વાચક મિત્રો, અમારા કાંદિવલીમાં જ રહેતા ખાસ મિત્ર શ્રી સંદિપ શાહ કે જેઓ એક સિવિલ એન્જિન્યર પણ છે અને ગુજરાતિ સાહિત્યમાં એક ઉંડો રસ પણ ધરાવે છે તેથી ફરી એકવાર લેખક શ્રી કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ લેખિત એક સુંદર અને જીવનમાં નાસિપાસ થયેલા ને બોધ આપતો મેલ મોકલાવેલ છે જે ધણાં વેબ બ્લોગમાં પણ પ્રકાશિત થઇ ચૂકેલો છે પણ અમારા વેબ બ્લોગમાં મૂકતા આનંદ થાય છે.]

 મૃત્યુના મસ્તીભર્યા ગીતો સુણાવી જાય છે,

જિંદગી પણ કયારેક ગેલમાં આવી જાય છે

- શૂન્ય પાલનપુર

 એક ધનવાન માણસ હતો. દરિયામાં એકલા ફરવા તેણે બોટ વસાવી હતી. રજાના દિવસે તે પોતાની બોટમાં દરિયો ખુંદવા નીકળ્યો. મધદરિયે પહોંચ્યો ત્યાં દરિયામાં તોફાન આવ્યું. બોટ ડૂબવા લાગી. બોટ બચવાની કોઇ શકયતા ન લાગી ત્યારે એણે લાઇફ જેકેટ પહેરીને દરિયામાં પડતું મૂકયું. બોટ ડૂબી ગઇ. તોફાન પણ શાંત થઇ ગયું.

તરતો તરતો એ માણસ એક ટાપુ પર પહોંચી ગયો. ટાપુ ઉપર કોઇ જ ન હતું. ટાપુના ફરતે ચારે તરફ ઘૂઘવતા દરિયા સિવાય કંઇ જ નજરે પડતું ન હતું. એ માણસે વિચાર્યું કે મેં તો મારી આખી જિંદગીમાં કોઇનું કંઇ બૂરું કર્યું નથી તો પછી મારી હાલત આવી શા માટે થઇ? તેના મને જ જવાબ આપ્યો કે જે ઇશ્વરે તોફાની દરિયાથી તેને બચાવ્યો છે એ જ ઇશ્વર કંઇક રસ્તો કાઢી આપશે.

દિવસો પસાર થવા લાગ્યા. ટાપુ પર ઉગેલા ઝાડ-પાન ખાઇને એ માણસ દિવસો પસાર કરતો હતો. થોડા દિવસમાં તેની હાલત બાવા જેવી થઇ ગઇ. ધીમે ધીમે તેની શ્રદ્ધા તૂટવા લાગી. ઇશ્વરના અસ્તિત્વ સામે પણ તેને સવાલો થવા લાગ્યા. ભગવાન જેવું કંઇ છે જ નહીં, બાકી મારી હાલત આવી ન થાય.

ટાપુ ઉપર કેટલાં દિવસો કાઢવાના છે એ તેને સમજાતું ન હતું. તેને થયું કે લાવ નાનકડું ઝૂંપડું બનાવી લઉં. ઝાડની ડાળી અને પાંદડાની મદદથી તેણે ઝૂંપડું બનાવ્યું. એને થયું કે, હાશ, આજની રાત આ ઝૂંપડામાં સૂવા મળશે. મારે ખુલ્લામાં સૂવું નહીં પડે. રાત પડી ત્યાં વાતાવરણ બદલાયું.

અચાનક વીજળીનાં કડાકા-ભડાકા થવા લાગ્યા. ઝૂંપડીમાં સૂવા જાય એ પહેલાં જ ઝૂંપડી ઉપર વીજળી પડી. આખી ઝૂંપડી ભડભડ સળગવા લાગી. એ માણસ સળગતી ઝૂંપડી જોઇ ભાંગી પડયો. ઈશ્વરને મનોમન ભાંડવા લાગ્યો. તું ઈશ્વર નથી, રાક્ષસ છો, તને દયા જેવું કંઇ નથી. તું અત્યંત ક્રૂર છો.

હતાશ થઇને માથે હાથ દઇ રડતો રડતો એ માણસ બેઠો હતો. અચાનક જ એક બોટ ટાપુના કિનારે આવી. બોટમાંથી ઉતરીને બે માણસો તેની પાસે આવ્યા. તેણે કહ્યું, અમે તમને બચાવવા આવ્યા છીએ. તમારું સળગતું ઝૂંપડું જોઇને અમને થયું કે આ અવાવરું ટાપુ પર કોઇ ફસાયું છે. તમે ઝૂંપડું સળગાવ્યું ન હોત તો અમને ખબર જ ન પડત કે અહીં કોઇ છે!

એ માણસની આંખમાંથી દડદડ આંસુ વહેવા લાગ્યા. ઈશ્વરની માફી માંગી અને કહ્યું કે મને કયાં ખબર હતી કે તેં તો મને બચાવવા માટે મારું ઝૂંપડું સળગાવ્યું હતું!

કંઇક ખરાબ બને ત્યારે માણસ નાસીપાસ થઇ જાય છે. હેલન કેલરે એક સરસ વાત કરી છે કે, જયારે ઈશ્વર સુખનું એક બારણું બંધ કરી દે ત્યારે સાથોસાથ સુખના બીજા બારણાંઓ ખોલી દે છે પણ આપણે મોટાભાગે બંધ થઇ ગયેલાં સુખના બારણાં તરફ જ જોઇને બેસી રહીએ છીએ. બીજી તરફ નજર જ નાખતા હોતા નથી.

સમય અવળચંડો છે. ઘણી વખત બધું જ આપણી મુઠ્ઠીમાં હોય એવું લાગે છે, અને ઘણી વખત સાવ ખાલી હાથમાં આપણી રેખાઓ પણ આપણને પારકી લાગવા માંડે છે. સમયમાં જ સમયની વ્યાખ્યા છુપાયેલી છે. ત્રણ અક્ષરનાં સમયને તોડીને બે-બે અક્ષરો કરો તો એક શબ્દ થશે સમ અને બીજો શબ્દ થશે મય. સમ એટલે સરખું અને મય એટલે મગ#.. જે દરેક સમયને સમ એટલે સરખો સમજીને મય એટલે કે મગ્ન રહે છે તેને સમયનો ડર લાગતો નથી.

પવન કદીયે એક દિશામાં વાતો નથી. દરિયો કદીયે એક જ કિનારે સ્થિર થતો નથી. ઝરણું કયારેય અટકી જતું નથી. તો પછી સમય કેવી રીતે કાયમ એકસરખો જ રહે? કંઇક ન ગમતું કે ખરાબ બને ત્યારે માણસ કહે છે કે, કંઇક સારું થવાનું હશે. રાતની કાળાશની અંતિમ પળ પછી જ સવારના પહેલા કિરણનો જન્મ થતો હોય છે.

દરેકની જિંદગીમાં કયારેક ને કયારેક એવું થયું જ હોય છે કે તેનું ઘ્યાન ન પડે. માણસને સમજાય નહીં કે શું થવા બેઠું છે? આવા સમયે જ કંઇક નવું બને છે અને ધૂંધળી પડી ગયેલી દિશાઓમાંથી જ કોઇ રસ્તો મળી આવે છે. સમય પણ સમયાંતરે કસોટી કરતો રહે છે, જે સમયને સમજે છે એ કયારેય નાપાસ કે નાસીપાસ થતો નથી. યાદ રાખો, સુખ ચક્કર મારીને પાછું આપણી પાસે જ આવવાનું છે. એની પાછળ દોડો નહીં, એની રાહ જુઓ,ડર્યા કે ડગમગ્યા વગર!‘

છેલ્લો સીન: જીવનની અડધી ભૂલો તો એટલા માટે થાય છે કે જયાં આપણે વિચારથી કામ કરવું જોઇએ ત્યાં આપણે લાગણીશીલ થઇ જઇએ છીએ અને જયાં લાગણીની આવશ્યકતા હોય છે ત્યાં આપણે વિચાર કરીએ છીએ.

 ************

[પુરાણોથી માઁ વિશેની વાતો અને માઁ ની મહત્વતા વિશે આપણે સૌ કોઇ વાંચતા આવ્યા છે. પણ પિતાની મહત્તા વિશે કોઇએ લખ્યું છે? તેનો પણ એક દરજ્જો-મોભો હોય છે. થોડા દિવસ પહેલાં જ મુંબઇમાં રહેતા અને સાથે જ અભ્યાસ કરેલા એવા મારા મિત્ર શ્રી નલીનભાઇ કાટકોરીયાએ એક સુંદર ઇ-મેલ મોકલાવેલ છે જે અહીં પ્રકાશિત કરતા આનંદ થાય છે.]

માતા ઘરનું માંગલ્ય જરૂર હોય છે, પણ પિતા ઘર નું અસ્તિત્વ હોય છે. શું ઘરના આ અસ્તિત્વને આપણે ક્યારેય સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે ખરો ? પિતાનું મહત્વ હોવા છતાં પણ તેના વિષે વધુ લખવામાં કે બોલવામાં કેમ નથી આવતું ? શું આ પ્રશ્ર્નાર્થ ખોટો છે?

કોઈપણ વ્યાખ્યાનકાર કે સંત મહાત્માઓ પણ માતાના મહત્વ વિષે જ વધારે કહેતા આપણે સાંભળતા હોઇએ છે, આપણાં પુરાનોએ પણ માતાના જ ગુણગાન ગાયા છે. લેખકો અને કવિઓ પણ માતાના જ ખુબ વખાણ કર્યાં છે. પ્રેમાળ સ્ત્રીને પણ માતાની જ ઉપમા આપવામાં આવે છે. પણ, ક્યાંય પિતા વિષે બોલાતું નથી. કેટલાક લોકોએ પિતાની કલ્પના ને કલમની ભાષામાં મૂકી તો છે પણ તે ઉગ્ર, વ્યસની અને મારઝૂડ કરનાર કે ઘર માટે ભોગ ન આપનાર તરીકે મૂકવામાં આવી છે. આવા પિતાઓ સમાજમાં એકાદ-બે ટકા હોય શકે છે પણ બાકીના સારા પિતાઓ વિષે કેમ કંઇ લખાતુ નથી ?

માતા પાસે આંસુનો દરિયો હોય છે પણ પિતા પાસે સંયમની દીવાલ હોય છે. માતા રડીને છૂટી થઇ જાય છે પણ સાંત્વન આપવાનું કામ તો પિતાએ જ કરવું પડે છે. અને રડવા કરતા સાંત્વન આપવામાં વધુ મહેનત કરવી પડે છે કારણકે દીવા કરતા દીવી વધારે ગરમ હોય છે ને ! છતાં શ્રેય તો હમેશા દીવાને જ મળે છે.

રોજ આપણને સગવડ કરી આપનારી માતા યાદ રહે છે. પણ જીવનની આજીવિકાની વ્યવસ્થા કરનારા પિતાને આપણે કેટલી સહજતા થી ભૂલી જઈએ છીએ ?

બધાની સામે મોકળા મને માતા રડી શકે છે પણ રાત્રે તકીયામાં મોઢું છુપાવીને ડુસકા ભરે છે તે પિતા હોય છે.માતા રડે છે પણ પિતાને તો રડી પણ શકાતું નથી. પોતાના પિતા મૃત્યુ પામે છતાં પિતા રડી શકતા નથી, કારણકે નાના ભાઈ બહેનો ને સાચવવાના હોય છે, પોતાની માતા મૃત્યુ પામે તો પણ પિતા રડી શકતા નથી. કારણકે બહેન ને આધાર આપવાનો હોય છે.પત્ની અડધે રસ્તે સાથ છોડી ને જતી રહે તો બાળકોના આંસુ લૂછવાનું કામ પણ પિતા એજ કરવાનું હોય છે.

જીજાબાઇએ શિવાજી ને ઘડ્યા એમ ચોક્કસ પણે કહેવું જોઈએ પણ તે સમયે શાહજી રાજાએ કરેલી મહેનત ને પણ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.

દેવકી-યશોદા ના કાર્યની પ્રશંશા અવશ્ય કરીએ પણ નદીના પુરમાંથી મધરાતે માથા ઉપર બાળકને સુરક્ષિત પણે લઇ જનારા વાસુદેવને પણ મહત્વ આપીએ. રામ એ કૌશલ્યાના પુત્ર અવશ્ય છે પણ પુત્ર વિયોગથી તરફડીને મૃત્યુ પામ્યા તે પિતા દશરથ જ હતા ને?

પિતાના ઠેકઠેકાણે સંધાયેલા જોડા જોઈએ તો તેમનો પ્રેમ નજરે ચડે. તેમનું ફાટેલું ગંજી જોઈએ તો સમજાય કે ” આપણાંનસીબના કાણા તેના ગંજીમાં પડ્યા છે ”. તેમનો દાઢી વધેલો ચહેરો તેમની કરકસર દેખાડે છે. દીકરા દીકરી ને નવા જીન્સ લઇ આપશે પણ પોતે તો જુનો લેંઘો જ વાપરશે. સંતાનો કે ઘરના બીજા ૧૦૦/૨૦૦ રૂપિયા પાર્લર કે સલુન માં જઈને બીલ કરશે પણ તેમના જ ઘરના પિતા દાઢીનો સાબુ ખલાશ થઇ ગયો હશે તો ન્હાવાના સાબુથી દાઢી કરી લેશે. ઘણીવાર તો ખાલી પાણી લગાડીને જ દાઢી કરી લેતાં હોય છે.

પિતા માંદા પડે ત્યારે તરતજ દવાખાને જતા નથી. તે માંદગીથી ડરતા નથી પણ જો ડોક્ટર એકાદ મહિનો આરામ કરવાનું કહી દેશે તો શું કરવું તેનો તેને ડર લાગવાનો શરૂ થઇ જાય છે. કારણકે દીકરીના લગ્ન અને દીકરાનું શિક્ષણ બાકી હોય છે. ઘરમાં આવકનું બીજું કોઈપણ સાધન હોતું નથી. સ્થિતી હોય કે નહોય પણ દીકરાને એન્જીનીયરીંગ કે મેડીકલમાં પ્રવેશ બેંક કે બીજેથી સગવડ કરી આપે છે તે પિતા જ હોય છે. ખેંચ ભોગવીને પણ બાળક ને નિયમિત હોસ્ટેલમાં પૈસા મોકલતો રહે છે, પણ કેટલાક દીકરાઓ જે તારીખે પૈસા મળે તે જ તારીખે પરમીટરૂમ માં પાર્ટીઓ આપે છે અને જે પિતાએ પૈસા મોકલ્યા હોય તેની જ મજાક ઉડાડતો હોય છે.

ઉંડાણથી અનુભવો તો પિતા ઘરનું ખરું અસ્તિત્વ કહેવાય. જે ઘરમાં પિતા હોય છે, તે ઘર તરફ કોઈપણ વ્યકતિ ઉંચી આંખ કરીને જોઈ શકતું નથી. કારણકે ઘરના કર્તાહર્તા જીવંત છે. જો તેઓ કંઈપણ કરતા ન હોય તો પણ મહત્વના કર્તાહર્તા તરીકેના પદ ઉપર હોય છે. અને ઘરના કામ જુવે છે, સંભાળે છે.

માતા હોવી અથવા તો માતા હોવાના સત્યને પિતાને લીધે જ પદવી મળે છે એટલે કે પિતા હોય તો જ માતાનું અસ્તિત્વ શક્ય હોય છે. કોઈપણ પરીક્ષા નું પરિણામ આવે ત્યારે માતા જ સહુથી નજીકની લાગે કારણકે બાજુમાં લે છે,વખાણ કરે છે,આશિષ આપે છે,પણ ગુપચુપ જઈને પેંડા પડીકા લાવનારા પિતા કોઈના ધ્યાનમાં રહેતા નથી.

બાળક આવવાનું હોય તેવી સુવાવડી સ્ત્રીનું ખુબ મહત્વ હોય છે પણ હોસ્પીટલની લોબીમાં અસ્વસ્થ થઈને આમ થી તેમ આંટા મારનારા એ આવનારા બાળકના પિતાની કોઈ નોંધ લેતું નથી. દાઝી ગયા હોય, ઠેશ વાગી જાય કે માર વાગ્યો હોય તો તરત જ “ઓં માં” આ શબ્દો મોઢા માંથી બહાર પડે છે પણ રસ્તો ઓળંગતા એકાદ ટ્રક નજીક આવીને જોરથી બ્રેક મારેતો “બાપ… રે…” શબ્દ જ બહાર સરી પડે છે. નાના સંકટો માટે એકવાર ચલાવી લેવાશે પણ મોટી સમસ્યાઓના વાદળો ઘેરાયા હોય ત્યારે જ પિતા યાદ આવતા હોય છે.

કોઈપણ સારા પ્રસંગે ઘરની દરેક વ્યક્તિ જતી હોય છે,પણ મરણ ના પ્રસંગે કોઇકને કાંધો આપવા તો પિતાએ જ જવું પડતું હોય છે.

પિતા શ્રીમંત સાસરું ધરાવતી દીકરીને ત્યાં બહુ જશે નહિ પણ દીકરી ગરીબ ઘરમાં આપી હશે તો ભલે ઉભા ઉભા ખબર કાઢવા જવું પડે, તે ચોક્કસ દીકરીના ઘરના ચક્કર કાપશે.

દીકરો ઘરે મોડો આવે ત્યારે પિતા જ તેની રાહ જોઇને મધરાત સુધી ઉજાગરો કરતો હોય છે.

દીકરા ની નોકરી માટે સાહેબ સામે લાચાર થનારા પિતા,દીકરીને પરણાવવા માટે ઠેક ઠેકાણે મુરતિયા જોવા ઉંબરા ઘસતા પિતા,ઘરના લોકો માટે પોતાની વ્યથા અને જરૂરતને ખુણે મૂકી દેતા પિતા કેટલા ગ્રેટ હોય છે ખરુંને ?

પિતાનું મહત્વ કોને સમજાય છે ?

બાળપણમાં જ જો પિતા ગુજરી જાય તો અનેક જવાબદારીઓ ખુબ નાની ઉમરમાં સંભાળવી પડે છે. તેને એકએક વસ્તુ માટે તરસવું પડે છે. પિતાને ખરા અર્થમાં સમજી શકે તો તે છે ઘર ની દીકરી! સાસરે ગયેલી કે ઘરથી દુર રહેતી દીકરી પિતા સાથે ફોનમાં વાત કરે ત્યારે પિતાનો બદલાયેલો અવાજ એક ક્ષણમાં ઓળખી જાય છે.

કોઈપણ દીકરી પોતાની ઈચ્છા બાજુમાં મુકીને પિતા કહે તે જગ્યાએ લગ્નની વેદી ઉપર ચઢી જતી હોય તેવા પ્રસંગો શું આજે પણ સમાજ માં નથી બનતા? દીકરી પિતાને ઓળખે છે, સાચવે છે. બીજાઓ પણ પોતાને આ રીતે જાણે, ઓછામાં ઓછી એટલી તો અપેક્ષા બીજાઓ પાસે પિતા રાખે કે નહિ ?

આપણી પાસે ઘણાં યાદ રાખવા જેવા ઉત્સવો છે, જેને ઉજવતી વખતે માઁ ની જેમ જ પિતા ને પણ માઁ જેટલો જ દરજ્જો આપી યાદ કરી લઈએ તો? તેમના પ્રત્યેનું ઋણ ચુકવવા આપણે તેમને પગે લાગીએ અને એમના આશીર્વાદ મેળવીએ અને આપણાં જ સંસ્કાર, ધર્મ અને ભેદભાવ વગર આપણી પછીની પેઢીને પણ પિતાની આપીને યથાશક્તિ પિતૃ તર્પણ કરીએ તો?

*********

સાંભળેલા અને આંખની સામે અનુભવ ઉપરથી કહી શકું કે આવું ગણિત ઘણીવાર બનતું હોય છે. અને તેની પાછળનું રહસ્ય હોય છે… થોડાંક અણઉકેલી શકાય તેવા વિપરિત સંજોગો, કે પછી કોઇકે પ્રપંચ કરીને વિઘ્ન લાદયું હોય, કે જેનો સામનો તે વ્યકતિ ન કરી શકવાને કારણે તેણે પીછેહટ કરવી પડી હોય. સફળતા માટેની મહત્વકાંક્ષા એ સારી જ વસ્તુ છે. પણ કોઇ અપવાદરૂપે એ લક્ષ્ય એ વ્યકતિને કોઇ આપણાંમાનું જ કે જેને આપણે આપણાં હિતેચ્છુ માન્યા હોય અથવા તો ન ધારેલી આવી પડેલી કુદરતી આફતો, જે નિષ્ફ્ળતાનું કારણ તેને બનાવી દે છે. જો માણસ ખરેખર સફળતા ઈચ્છતો હશે તો કદી કોઈ બંધનોમાં બંધાઈ જઈને નાસીપાસ થતો નથી. જો કે તે વ્યકતિનું લક્ષ્ય આકાશ જેટલું વિશાળ હોવું જોઈએ અને જે રીતે એકલવ્યને એ પક્ષીની આંખ વિંધવા માટે આપેલી ચુનોતીમાં તેને તે પક્ષીની આંખ સિવાય બીજું કંઇ જ દેખાતું હોતુ નથી. તેમ મહત્વકાંક્ષીએ પણ તેની સફળતાના લક્ષ સિવાય બીજું કંઇ જ જોવું જોઇએ નહિ. જેવી રીતે પંકજ ઊધાસનું ભજન છે ને !… કે मुजे लागि लगन…..मीरा हो गई….આવી લગન લગાડ્યા પછી ક્યારે, કેટલા સમયમાં, કેવી રીતે, શું બન્યું અને તમે કોઇક એવી સફળતાએ કયારે અને કેવી રીતે પહોંચી ગયા તેનો સ્વપને પણ અંદાજ નહીં આવે. હા…., તમને નિષ્ફળ બનાવે એવા ઘણાં પ્રસંગો, વિધ્નો,અવિશ્વાસ કે પછી ટાણે કોઇ ખપમાં ન આવે અથવા ઘણાં દખેડાં ઉભા કરીને દ્વિતામાં નાખી દે તેવા પણ આપણને મળી જવાની શક્યતા નકારી ન શકાય. પણ, જો આવા સંજોગોમાં પણ ખંત, ધગશ અને આત્મવિશ્વાસ સાથે સાથે કોઇ ઇશ્ર્વરના આશિર્વાદ હશે તો પાછા નહીં પડાય….ચાહે કોઇ પણ તાકાત માણસને પછાડવા ઉત્સુક બન્યાં હશે…

આજથી ઘણાં વર્ષો પુર્વેની એક સાધારણ સ્થિતિનાં એક કુટંબની  વાત છે કે આજના ધારા ધોરણ જેટલા પગાર ધોરણ કે બીજી કોઇ તકો, સગવડો કે વધારાની આવક નહોતી. તેવા દિવસોમાં પણ તે કુટુંબ મુંબઇ જેવા શહેરમાં ફકત પાંત્રીસ રૂપરડીમા હસતાં મોંએ ઘર ચલાવતી. અધુરામાં પુરું, કહેવત છે ને ! કે નબળો માણસ ‘એક સાંધે ને તેર તુટે’ તેમ તેઓ મુંબઇમાં જ્ઞાતીએ ફાળવેલી નાની એવી ભાડાંની જગ્યામાં રહેતા હતાં. પણ એ રહેઠાંણ એવી જગ્યા ઉપર હતું કે, બહારગામથી અને દેશ વિદેશ એવા, આફિ્કા અને એડન જેવા પરદેશમાંથી, કે કોઇ દરિયાઇ જહાજ મારફત, કે કોઇ છુક છુક ગાડી મારફત તો ખરું જ. સાથે સાથે, મુંબઇમાં જ રહેનારા સગાસંબંધી, મિત્રો અને મહેમાનોનું પણ આવાગમન ચાલું જ રહેતું અને પાછું કોઇ જ ખાધા પીધાં કે મહેમાનગતિ માણ્યા વગર તો જતું જ નહિ. ઉનાળો હોય કે શિયાળો કે કંઇ બીજું કારણ હોય પણ સવાર,બપોર કે પછી સાંજ કેમ ન હોય પણ માણસ, ઘડી બે ઘડી આરામ કે કંઇ પેટમા પામીને જ જાય…

‘ મહેમાનો તો નસીબદારને ત્યાં જ આવે ‘ એવી માન્યતા હોય, કે પછી કુદરતની કંઇ પરીક્ષા હોય તેમ અધૂરામાં પુ્રું, મુંબઇ જેવા શહેરમાં ડૉકટરી સારવાર કરવા કે કોઇ બીજા કારણસર પિયરિયાઓનાં ધામા તો હોય જ. આ બધી હસતા મોંની ઉપાધીઓની સાથે સાથે, ઓછી આવકમાં ઘર ચલાવવાનું, ઘરના બાળકોને સંભાળવાનું, મહેમાનોની આવાગમ સંભાળવાની અને સાથે સાથે હૉસ્પિટલોનાં ખાણી પીણીના ટીફિનો સાથે ધક્કા પાંસેરી તો વધારાની જ !………..અને પાછા જવા ટાણે ! અરે પાય પૈસો તો ઠીક, પણ ન તો જિંદગીમાં એવા બે મીઠા શબ્દો કહેતા જાય, કે કંઇ કામ હોય તો જરૂર મુંજાશો નહિ, કે પછી ન તો સાધારણ ઘરમાં આંખે જોયા છતાં પણ, જોઇતી જીવન જરૂરિયાતની વસ્તુ મેલતા જાય ! ધન્ય એ કુટુંબને, કે આવા સંજોગોમાં પણ, ઘણાં બધાનાં સારા પ્રસંગો જેવા કે વેવીશાળ, લગ્ન, શ્રિમંત, સુવાવડો કે કોઇ સગાનાં બાળકોને પોતાને ત્યાં રાખી ભણાવી ગણાવી અને બે ચાર વર્ષ ઘરે રાખીને તેની પાછળ ખર્ચો પણ કરે. જો કે આ ઉમદા કુટુંબની વાતોનો અણસાર સુધ્ધા તે સગા સંબંધી કે મહેમાનોની નવી પેઢીને ખબર જ નથી. ઘરમાં ઘણી વસ્તુઓના ફાં ફાં હોય પણ સહેજે કોઇને કહે નહિ કે કયાંક હાથ લાંબો કરે નહી ! અને આ બધું જ કુદરત પણ ચલાવતી….

એક દિવસ એવો આવ્યો કે કુટુંબના કમાતા ધણીની નોકરીમાંથી સાંઇઠ વર્ષે નિવૃતીના દિવસો નજદિક આવી ગયા અને તે ભલા માણસ તેના પરસનલ ખાતાના મેનૅજર પાસે પોતાના પુત્ર માટે નોકરીની યાચના કરવા ગયા અને એ અભિમાની માણસે તેનું અપમાન કરી અડધુત કરી “હાલ્યા આવો છો” કરીને કાઢી મુક્યાં. જો કે પોતાના પુત્ર માટે નોકરી માંગવા જનાર એ ભલા માણસની આબરૂ, તેની સાથે નાનાથી મોટા કામ કરનારાઓમાં ખૂબ જ હતી અને બધાએ તેને સાંત્વન આપ્યું અને એક દિવસે ઘર ચલાવવાની ચિંતા લઇ માન સાથે નિવૃતિ લીધી દુ:ખની વાત તો એ હતી કે એ અભિમાની પરસોનલ મેનેજરેના પૂછડાએ થોડાં જ દિવસની અંદર તેના સગ્ગા સાળાને નોકરીએ રાખ્યો પણ જેને જરૂરત હતી એને મદદ ન કરી….

દિવસો જતા, તેના મોટા પુત્રને વળી તેના જમાઇની ભલામણથી સારી જાહેરાતની કંપની ચલાવતી કંપનીમાં નોકરી મળી ગઇ જેથી તેણે ઘરની જવાબદારીની ચિંતામાં ને ચિંતામાં કોલેજના તે જમાનાના બે વર્ષ વાણિજ્ય ક્ષેત્રે પુરા કરી ભણવાનું અધૂરૂ છોડી દીધું. અને જોગ સંજોગે, બે વર્ષના ટૂંકા સમયમાં, દરેક કામની સફળતા અને ચપળતાથી તેને તે જાહેરાત વાળી કંપનીમાં ઘણી જ જાણકારી તો પ્રાપ્ત કરી પણ સાથે સાથે દુનિયાદારીના સંબંધો વિક્સાવ્યા. જો કે, પગારની શરૂઆત ઓછી હોવા છતા પિતાશ્રીને રાહત આપવા માંડી. સાથે સાથે તેણે તેના પિતાશ્રી નિવૃત થયા હતા અને જયાંથી જે મેનૅજરે ના પાડી હતી તેની માહીતી કાઢતા કાઢતા તેની લગન અને કુદરતની કુણી નજરથી કોઇક એવો કાયદો આવ્યો કે તેને પિતાશ્રીની જુની ઑફિસમા નોકરી મળી ગઇ. જોગાનું જોગે, જાહેરાત વાળી કંપનીના બે વર્ષના અનુભવે તેને કામની ચપળતા, સુજ અને સાથે કામ કરનારની સાથેના સંબંધો સારા વિકસાવ્યા હોવાથી તે તેની ઓફિસમાં લાડકવાયો થઇ ગયો. જોત જોતામાં બીજા બે વર્ષમાં તેની સાથે જ કામ કરતા એક મિત્ર સાથે ચર્ચા વિચારણા કરી, ઓફિસ કલાકો પછી જે કંઇ સમય મળે તે સમયનો લાભ લઇ પાર્ટનરશીપમાં નાના પાયે બંનેએ મળી ધંધો શરૂ કર્યો. નસીબે બંને મિત્રોમાં સારો બનાવ અને એકા બીજા માટે સારું માન રહેતું અને પરસ્પર કુટુંબ જેવા સંબંધો થઇ ગયા.ખુબ જ મહેનતથી અને મૂડીનું રોકાણ કર્યા વગર ધંધો સારો એવો વધારી દીધો..

એક દિવસ, કોઇ પણ જાતના રોક ટોક કે સંબંધો બગાડ્યા વિના બંને મિત્રો અલગ થઇ પોતપોતાની રીતે એ જ ક્ષેત્રે આગળ વધ્યા. ધંધો બંનેનો સારો હોવા છતાં પોતાની નોકરી છોડી નહિ અને તે પછી, બીજા ઘણી જાતના ધંધામાં પણ જંપલાવ્યું હોવા છતાં બીજા ત્રણ દાયકા નોકરીમાં કાઢી નાંખ્યા અને આજે પણ શૂન્યમાંથી સર્જન કરનારનો મોટો પુત્ર અને નાનોભાઇ જે વર્ષોથી તેની સાથે જોડાયો હતો તે એ હરણફાળ સંજોગોમાં પણ આજના દિવસોમાં ધંધો સંભાળી રહયા છે.

તમે પણ તમારા ક્ષેત્રમાં આટલી તલ્લીનતા કેળવશો, તો દુનિયાની કોઈ તાકાત તમને સફળ બનતા નહીં અટકાવી શકે. શું માનો છો ? બરાબર ને !?! તમારે માત્ર તમારા ક્ષેત્રમાં રસપૂર્વક કામ કરતા રહેવાની જરૂર છે. ઘણા લોકો એમ કહે છે કે સફળતા માટે ધીરજ રાખવી પડે, કોઇ વળી સલાહ આપશે કે ભાઇ, તે આપણાંથી ન થાય, વળી કોઇ સલાહ આપશે કે પ્લાન વગર બધું નકામું. કયાંક કોઇ આપણાં સંબધી કે જેઓ ખુબ જ ટોચના શિખરે બેઠા હોય અને જો આપણે કહેશું કે “તમારી ઉંચી ઉંચી ઓળખાણ છે તો અમને એની પાસેથી ધંધો અપાવો ને!” તો કહેશે “હું તેને એમ કેમ કહું !” “એના કરતા તો આપણી પોતાની મહેનતથી જ જે કાંઇ ધંધો લઇ આવ્યે તેની સાથે ધંધો કરવો વધારે સારો” અથવા તો કહેશે કે “એ વ્યકતિ બહુ મોટી છે એટલે એની સાથેના મારા સંબંધો અલગ પ્રમાણેના છે એટલે મારાથી તેની સાથે કામ પુર્તિ જ વાત થાય”…વગેરે વગેરે…છવટે મદદ તો દૂરની વાત રહી પણ સરખો જવાબ પણ ન મળે !

જોકે, મારું તો એવું માનવું છે કે તમે જો તમારી મહત્વકાંક્ષામાં તમે પોતે જ રસપૂર્વક કામ કરવાની ઈચ્છા અને બધાની સાથેનો લેતી દેતીનો વ્યવહાર જો વ્યવસ્થિત અને ચોખ્ખો રાખ્યો હશે, તો તમારે ધીરજ અને ના ધીરજ જેવા શબ્દોની કે બીજા પાસેથી કોઇ પણ જાતની આકાંક્ષાની પણ જરૂર નહીં પડે. અને ખરી સફળતા તો એ હશે કે, જેઓએ ઉંચી પદવીઓ કે ઉચ્ચ અભ્યાસ પ્રાપ્ત કરેલો હોય તેવા લોકોને પણ કાંઈ સમજણ ન પડતી હોય અથવા જેમાં તેઓ અટવાયેલા રહેતાં હોય છે તેવા ઉલજન ભરેલા કામમાં પણ તમે રાત દિવસ કે ઘડિયાળની સામે જોયા વગર માથું મૂકીને કલાકો સુધી બેસી શકશો….તો શું એ જ સફળતાનું શિખર નથી ? જો કે સફળતાની મર્યાદા સાથે સાથે બીજા સાથેના સુખ દુ:ખના વ્યવહારમાં પણ ઉભા રહેવું એટલું જ આવશ્યક છે. આજના દિવસોમાં પણ એ કુટુંબના વડવાઓ તો રહયા નથી પણ આજે પણ એજ પહેલા જેવી ઘરમાં આવાગમો, એજ વ્યવહાર, એજ સત્કાર, એજ નિખાલસ પ્રેમ વગેરે વગેરે તો ચાલુ જ છે……બાકીના પ્રસંગોની સફળતા અને નિષ્ફળતાનો પૂર્ણ વિરામ તો એ લલાટે લખેલાં તેના વિધિ ના લેખ જ કરી શકે.

એક વાત તો સાચ્ચી જ છે કે, જન્મથી અંધ વ્યક્તિને કોઇ પણ વસ્તુ બતાવવી, કે પછી તેને તે સમજાવવાનું જેમ અઘરું છે, કે ‘બગલાની પાંખ જેવું’, ‘સફેદ દૂધ જેવું’…. વગેરે… વગેરે… શબ્દોથી તેને ભલા શું ખ્યાલ આવે ? સફેદપણું જ શું છે તે હજારો શબ્દોથી પણ તેને સમજાવી ન શકાય. એ સફેદ પણાની સમજ તો જેને દષ્ટિ હોય તેને જ તેનો ખ્યાલ આવી શકે……ખરું ને?

બાકી તો આગળ આગળ જે કાંઈ ઉંચાઇઓ કે સફળતાઓ તમને મળે , તો એ તમારી સફ્ળતાના પરિશ્રમની કોઇ કદર કરે કે ન કરે પણ તમારું દિલ અને ઇશ્ર્વર તો તમારી કદર જરૂર કરશે

*********

મારા સ્વર્ગસ્થ પિતાશ્રી હંમેશા કહેતા કે જન્મ જ એક એવી લાંબી વાતચીત કરવા માટેનું એક સ્ટેજ છે અને અહીં ઘણા બધા નાટકો ભજવવાના હોય છે અને મૃત્યું થાય ત્યાં સુધી શીખવાનું જ શીખવાનું  છે.

એક વાત નક્કી છે કે કુટુંબમા બધા સાથે રહીયે તો એકબીજા સાથે વાતચીત કર્યા વગર કે થોડી નારાજગી વગર તો જીવી જ ના શકાય. જ્યાં વાતચીત ઓછી કે નહીંવત હશે ત્યાં તરત  ગૂંગળામણ જેવું લાગશે અને એમની એ ગૂંગળામણો દેખાયા વગર રહેતી તો નથી જ.

પરદેશના દેશોમાં પરિણીત સ્ત્રી-પુરુષો અને એમનાં સંતાનોમાં એટલું બધું ડિપ્રેશન અને મનની મંદી હોવાનું  જોવામાં આવે છે. કારણ કે ત્યાં ઝાઝી વાતચીત હોતી નથી. સંવાદો હોતા નથી ! કુટંબ સાથે રહેવાનો વારો જ ઓછો આવે છે ત્યાં કામકાજ સિવાયની વાત જ નહીં. લાઇફ ઇઝ કમાવવું અને કમાવવું ઇઝ લાઇફ ! જો કે કમનસીબે આજના યુગમાં બધા જ દેશ – વિદેશોમાં આવી પરીસ્થિતી ઉભી થઇ ગઇ છે એવું કહેવું તે અતિશયો્કતિ ન કહી શકાય. કારણકે બધાની જ વાતો અને પ્રેમમાં કયાંક કયાંક ઔપચારિકતા અને આડંબર દેખાયા વગર રહેતું નથી. ઘણી વાર વાણીના શબ્દો વિના મૂંગી મૂંગી ચેષ્ટા પણ દેખાય આવતી હોય છે… .. જ્યાં વાતચીત છે, કહેનારા અને સાંભળનારા છે ત્યાં ગૂંગળામણ ઓછી દેખાય અને આનંદનો માહોલ દેખાય છે. એકલતાની અકળામણ હકીકતે જીવનરસની  છૂપી તરસ છે. ઘણાં માણસને માણસ માણસ માટેની ભૂખ હોય છે

જયારે ઘણાં માણસો, માણસોથી દૂર ભાગતાં ફરે છે. જો કે તેમાં તેઓનો દોષ પણ હોતો નથી કારણકે તેઓએ ભૂતકાળમાં કોઇકને ને કોઇકને તન, મન અને ધનથી મદદ કરી હોય પણ તેઓની મદદ લેનારાઓએ જસનો પોટલો બાંધી આપવાની બદલીમાં અપજશ આપ્યો હોય. અને તેથી જ પોતાના દિલને સંકુચીત અને સ્વાર્થવૃતિમાં ધકેલી દઇ, જાણે કે સંન્યાસ લઇને બેસી જાય છે. અને સમયનો લાગ મળતાં  બીજાનાં અપજસનાં પોટલાની વાતોનો ભોગ કોઇ ત્રાહિત અને નિર્દોષ વ્યકતિઓને શિકાર બનાવી દેવાય છે….કે જે તે બીચારાઓને ખબર પણ હોતી નથી કે તે કમનશીબે શિકાર બની જશે. પછી તો આ સિનસિલાના શિકારની વેરવૃતિઓનો ભોગ સાયકલની સાંકળની જેમ મૃત્યુ પછી પણ વંશ પરંમપરાગત ચાલ્યા જ કરે છે…..

ઘણીવાર દરેકને એટલી બધી સંકુચિતતા ઘર કરી ગઇ હોય છે કે તેઓ વિચારતા થઇ ગયા હોય છે કે આપણે આજે જેના મહેમાન બનશું તો તે પણ તરત જ વળતા દાવમાં મહેમાન બનીને આપણા ઘરે આવશે તો આપણે પણ ‘લીધાના દીધા’ જેવું થઈ જશે ! એટલે કયાંય બહુ જવું નહિ અને કોઇને બોલાવવાના નહિ. અને એટલે જ હવે કુટુંબ મિલન જલ્લવે જ જોવા મળતું હોય છે. સગાસંબંધી-સ્નેહીઓનું મિલન પણ જોવા મળતું નથી અને હવે ધીરે ધીરે મિત્ર મિલન પણ જોવા નહી મળે !

એક વાતને નકારી ન કઢાય કે વાણીને મૌનની પણ જરૂર પડે છે. વાણીની શુદ્વિ અને સમૂદ્વિ માટે મૌન આવશ્યક છે. પણ વાણી-વાતચીત વગરનું મૌન સારુ લાગતુ હોતુ નથી  જો કે, સામાન્ય માનવી કે નિખાલસ હ્યદયના માનવીઓ માટે તો વાતચીત કરવા સિવાય કોઇ વિકલ્પ જ નથી. વાતચીતનો અર્થ પણ માત્ર બોલબોલ કર્યા કરવું અને કયાંક કોઇ વાતોમાં સંકુચિત થઇ જવું એવું નથી. માણસનો માણસ સાથેના સંબંધોનો સંવાદ એજ ખરું મહત્વ છે.

માણસ માણસની સાથે ખુલ્લા દિલે વાતો કરે તો તેનો સૌથી મોટો લાભ એ છે કે તે પોતે જ પોતાની જાતને વધુ સારી રીતે સમજવાની કોશિશ કરી શકે છે અને તેનું મન પણ હળવું થાય છે. ઘણાં માણસો, પોતાના મોં ને સીવીને બેસી જાય છે. અને સુમડીથી પોતાનું કામ પતાવી દે છે.જેવી રીતે મરાઠી ભાષામાં એક કહેવત પ્રચલીત છે કે “मुंगी बनुन साखर खाणे” એટલે કે કીડી બનીને સાકર ખાવી. ઘણી વાર નહીં કહેલી વાતો હૃદય ઉપર બોજ બની જાય છે. પછી અંદર જમા થયેલી તકલીફોની વરાળથી કોઇ વાર હ્યદયનું ઢાંકણ ફાટે છે ત્યારે વાણીના એ વિસ્ફોટ, ઉશ્કેરાટ અને આક્રમકતાથી સાંભળનારા દંગ થઇ જાય છે. પણ તેઓ બોલનારાના હ્યદયની ભાવનાઓને નથી સમજી શકતા અને સ્વભાવ સુધારવાનો ઠપકો આપી દે છે અને કહેશે કે તમે બહુ લાગણીશીલ થશો કે બહુ વ્યવહાર બધા સાથે રાખશો તો તમને જ ભારે પડશે. અને જે કંઇ વ્યવહાર રાખવો હોય તે ફકત મીઠી જીભથી. જેમ કે એક કહેવત બહુ પ્રચલીત છે  કે ‘ मुहमें राम बगलमें छुरी ‘

આપણે જો કોઇ મનોચિકિત્સક કે જનરલ પ્રેક્ટિસ કરતા ડૉક્ટરને પણ પૂછશું તો તે તમને કહેશે કે દર્દીઓ તરીકે તેમની સમક્ષ આવતા દર્દ કરતાં મનની વ્યથા જ કહેવા આવ્યા હોય છે. ઘણાં કેસમાં તો કોઇ ગંભીર રોગ પણ હોતો નથી પણ કોઇક મનની ગૂંગળામણ જરૂર હોય છે ખાસ કરીને પોતાની વાત કોઇક સાંભળે તેવા બે કાનોનો ખપ તેમને હોય છે. કોઇ કોઇની પીડા તો લઇ શકતું નથી પણ પોતાની પીડા કોઇક સાંભળે તો જાણે એનાથી પણ કાંઇક રાહત ઘણાને થતી હોય છે. જનરલ પ્રેક્ટિસ કરતા કોઇ ડૉક્ટર પાસે જતા દર્દીઓને તેમની તકલીફ ની વાત કરતાં તમે સાંભળશો તો તમને નવાઇ લાગશે કે તેમાં શારીરિક પીડાની ખરેખરી વિગત કરતાં  તેઓ ઘણી ખાનગી વાતો પણ કહ્યા વિના રહી શકતા નથી !

ઘણાનાં સંબંધીઓ પરદેશમા વર્ષોથી રહેતા હોય છે. સંબંધીઓની લાગણીને માન આપીને આપણે ભલે તેમને ત્યા રોકાઇએ. પછી એક દિવસ આપણે તેઓને વિનંતીના સુરે કહ્યેવું પડે કે, “ભાઇ, હવે જઇએ ! તમે અમને જવા દો, બહુ રોકાણાં,તમને બધાને ખૂબ તકલીફ આપી, તબિયત બગડશે અગર બીજી કાંઇ વાત હશે તો અમે તમને તરત જ જાણ કરીશું.” પછી તેઓ જરૂર પુછશે કે “અહીં તમને અગવડ શી છે?” “અમે બરાબર ધ્યાન નથી રાખતા?” “અમારાથી કંઇ ઓછું આવી ગયું?” અને “ત્યાં વતનમાં એવી કઇ સગવડ  છે કે જે સગવડ તમને અહીં નથી?” “અહીં તમને ન ગમે તેવું શું કારણ છે? એવું કાંઇ હોય તો કહો તો ખરી!”.વગેરે….વગેરે…

આપણે કહીયે કે, ભાઇ, આપણા વતનમાં ઘણી બધી ઉપાધીઓ તો છે જ અને અહિં તમારે ઘેર તો બધી જ સગવડો છે, શાતિ પણ છે તમે અમને ખાટલેથી પાટલે રાખો છો, અમારી સહાનુકુળતા પળે પળે સાંચવો છો…આનાથી વિશેષ શું અમને જોઇએ ! પણ…. મારે માટે અહી એક મોટી અગવડ એ છે કે અમારી માટે સમય પાસ કરવા કામ નથી, અહી વાતોની મસ્તી કરવા વાળું કોઇ નથી. જયારે વતનમાં મારે વાત કરવા ઘણા બધા ઠેકાણાં છે. અને મારું કુટુંબ પણ ત્યા છે ખાસ તો. અમારા વહુ છોકરાઓ તો ખરી જ પણ, મુડીનું વ્યાજ જે ત્યાં છે જેનો  દાદા–દાદી, દાદા-દાદી કરતાનો એ મીઠો અવાજ  છેક ત્યાંથી ગુંજતો ગુંજતો અમને સંભળાયા કરે છે. અને એટલે જ અમારે બધી જ સુખ સગવડો અને પ્રેમ ભરેલો તમારો આગ્રહ છોડીને જવું છે. નસીબમાં હશે અને અહિંની ભૂમિ પાછી પુકારતી હશે તો જરૂર પાછા આવવાનું થશે….

માણસ હોય એટલે વાતચીત કરવાનું સહેજે મન થાય એ સ્વભાવિક છે. મેં અનુભવેલું છે કે ઘણાં એવા મા-બાપ વતનમા રહે છે અને જેમના સંતાનોને કાયદાની આંટીગુટીંને વશ થઇને પરદેશમાં જ ઘર વસાવીને રહેવું પડે છે અને મા-બાપ વતનમાં રહી સમય પસાર કરે છે. આપણી સંસ્કૃતિ જ કહે છે કે મા-બાપ હંમેશા તેના દીકરાના સુખમાં જ તેમનું હિત જોતા હોય છે પછી ભલે બાળક ગમ્મે તેવો હોય.

ઘણી વાર આપણે જેને પોતાના માનેલા હોય તેને દિલની વાત  કે જેણે પોતાની જાત કરતા પણ તેઓને વિશેષ માન્યા હોય તેવાને કહેવાની ઇચ્છા હોય છે કે જેથી કંઇ રસ્તો મળી રહે. જયારે ઘણાં લોકો કલાકો સુધી દરરોજ અથવા તો જ્યારે જયારે સમય મળે ત્યારે ત્યારે વતનમાં રહેતા સ્વજનોની સાથે ફોન ઉપર વાતો કરીને ન છૂટકે સંતોષ માનીને રહે છે.

બધું જ ભલેને હોય પણ જો કોઇ સાથે બેસીને વાત કરનાર ના હોય તો તે માણસની જિઁદગી ચાર દિવાલમાં બેસીને ગૂંગળાઇ જવા બરાબર જેવી લાગે છે! અને જે વ્યકતિઓ વાત કરે છે તે પણ ખુલ્લા દિલે વાતો કરતા ન હોય અને જે પોતાના દિલની પણ વાત નથી કહી શક્તા કે સંકોચ રાખે છે અને અંદરથી ઘુંટાયા કરી અને દિલની વાત દિલમાં રાખી ગૂંગળામણ અનુભવે છે અને દુ:ખી થાય છે.

હાં ! એક વાતનો એકરાર જરૂર કરી શકાય કે જો તમારો નાના ભુલકાઓ સાથેનો સહપરિવાર તમારી સાથે જો હોય તો જરૂર પરદેશની કોઇ અપવાદ વાતોને ધ્યાનમાં ન લઇને વસવાટ કરી શકાય.પણ પછી જેમ એક શિયાળની વાર્તામાં આવે છે કે પોતે ઢ્રાક્ષ ખાવા ઢ્રાક્ષને આંબી ન શક્યો એટલે ‘ ઢ્રાક્ષ ખાટી ‘ છે કહીને મનને મારી લે છે તેમ કોઇ પરદેશની એ ધરતીને કોઇ કારણસર દોષ તો  ન જ દઇ શકાય.

જે  ઠંડીથી કે હિમપ્રપાંતોમાં ભલે થીજી જઈ ને પણ તેની નાવોને બીજે પાર સાત સાગર તરી લઇ ગયા, પણ તેને પણ ખબર હોતી નથી કે તેની નાવને પણ છેવટે લાંગરવાની ઇચ્છા તો થાય એય મેરે વતનકે લોગોં મેં.

એક વાત તો ધ્યાનમાં લેવા જેવી કહી શકાય કે જો ઘાયલ પંખી અસલામતીની પળોમાં જો સલામતીનો આશરો શોધવાની બદલીમાં પાંખો જ ફફડાવતું એજ સ્થળે પડ્યું રહે તો તે કોઇ પણ પરિસ્થિતિનો શિકાર બની જઇ શકે છે. અને તેથી જ એક ભજનની જેની પંકતિ પ્રચલિત છે…..હંસલા હાલોને હવે…. મોતિડાં નહિ…..આ તો ઝાંઝવાના પાણી.

આ બધાં જ અનુભવોને માણીને તમે અને તમારા શ્રીમતીજીને ત્યાં વસવાટ કરવાની ઇચ્છા હોવા છતાં, બધું જ નસીબ ઉપર છોડીને “આપણે પાછા જઇએ” કહીને તમે વતન પાછા  ફર્યાં છો…?? તો આપનો અનુભવ જરૂર લખશો….

********

જીવનમાં જસ નથી, પ્રેમમાં રસ નથી;
ધંધામાં કસ નથી, જવું છે સ્વર્ગમાં, પણ એની કોઇ બસ નથી

દિલના દર્દોને પીનારો શું જાણે, પ્રેમના રીવાજોને જમાનો શું જાણે;છે કેટલી તકલીફ કબરમાં, તે ઉપરથી ફૂલ મુકનારો શું જાણે !

જીંદગીને જીવવાની ફિલસુફી સમજી લિધી,

જે ખુશી આવી જીવનમાં, આખરી સમજી લીધી !

શું કરું ફરીયાદ તારી? ફરીયાદમાં યાદ છે ફરી ફરી ને યાદ તારી,

એજ મારી ફરીયાદ છે !

તું હસે છે જયારે જયારે ત્યારે ત્યારે તારા ગાલમાં ખાડા પડે છે,

હું વિચારું છું બેઠો બેઠો કે મારા સીવાય આ ખાડામાં કેટલાં પડે છે !

લોકો કહે છે કે- હસ્યા તેના ઘર વસ્યા !

પરંતુ એ કોણ જાણે છે કે -ઘર વસ્યા પછી કેટલા હસ્યા….??????

********

કમનસિબે તે કોઇ અસાધ્ય બિમારીમાં આવી ચઢયો અને તેણે વિચારેલી યોજના નિષ્ફળ જતા દેખાતી લાગી. અધુરામાં પુરુ પોતાની માંદગીના ખર્ચા, ઘરનાં ખર્ચા, માં ની માંદગીના ખર્ચા વગેરે તેનો પીછો છોડતા નહી. છતાં તેને મનથી એક આત્મબળ હતું કે બધું ભગવાન પાર પાડશે અને હકીકતમાં મુસીબતો આવતી અને ચાલી જતી.

થોડા વખત પહેલાં જ એક પ્રસંગ બન્યો હતો. પત્નીનું એક ઓપરેશન કરવાનો વારો આવ્યો જેનો ખર્ચ મોટો હતો મેડિ-ક્લેમ પણ પૂરો હતો નહી. પણ શ્રધ્ધા અને વિશ્ર્વાસ બંને હતાં કે ‘દેખા જાયેગા મૈ મેરી જો ફરજ પત્ની કે લીયે હૈ વો પુરા કરું’ મનોમન ભગવાનને એક શ્રધ્ધાથી પ્રાર્થના કરતો કે ‘ હે ભગવાન,જેમ નરસિંહ મહેતા પાસે કંઇ જ ન હતું અને તું જેમ પહોંચી જઇ તેની દિકરીનું મામેરું પતાવ્યું તેમ મારું પણ કંઇક કર મારે કોઇની પાસે હાથ લાંબા નથી કરવા.’ ભગવાને પણ જાણે પ્રાર્થના સાંભળી હોય તેમ હિંમત આપી અને એક ભગવાન પર વિશ્ર્વાસ રાખી ઓપરેશન કરાવી લીધું.

ઓપરેશન થયાના ત્રીજા જ દિવસે ઘરની વ્યકતિને બેંકના ખાતાની પાસ બૂક ભરી આવવા જણાવ્યું અને કોઇ ચમત્કાર હોય કે પછી વિશ્ર્વાસ અને શ્રધ્ધા હોય અને તેના ખાતામાં તેની કંપનીમાંથી તફાવતને કારણે પ્રોવિડન ફંડના રૂપિયા જમા કરવામાં આવ્યા જે ઓપરેશનમાં ખર્ચેલા નાણા જેટલા જ રૂપિયા જમા થયા જેનાથી તે પોતે પણ સ્તબ્ધ થઇ ગયો.

બીજો એક પ્રસંગ પણ તેના જીવનમાં બની ગયો કે તેના પુત્રને પરદેશ ભણવા જવાનું હતું પણ થોડી ફી ભરવાની તકલીફ હતી પણ તેને એક વિશ્ર્વાસ હતો કે તે કોઇ બેંક પાસેથી લોન અપાવી શકશે એટલે તેણે તેના પુત્રને લોન માટે એક નામાંકિત બેંકમાં અરજી કરવા કહ્યું જેમાં તેને કોઇ ગેરેંટરની જરૂર હતી એટલે તેને તેના એક સબંધી પર વિશ્ર્વાસ હતો તેથી તેણે તેના પુત્રને તે સબંધી પાસે તેને મોકલ્યો. તેમની પાસે થોડી અડચણ અને લમણાંજીક થઇ પણ તેને તે સબંધીને વિગતવાર સમજણ આપી એટલે તે સબંધીએ ગેરંટીઓ આપીને જોઇતા બધાં જ ડોક્યુમેન્ટો તૈયાર કરી સહી કરી આપ્યા અને પછી તેના પૂત્રની લોન તો પાસ થઇ ગઇ પણ સાથે સાથે કોઇ પણ જાતની રોક ટોક વગર વિસા પાસ થઇ ગઇ અને તે પરદેશ ભણવા ઉપડી ગયો..

શ્રધ્ધા અને વિશ્ર્વાસ એ તો સિક્કાની બે બાજુ બરાબર છે. ભગવાન ઉપરના વિશ્ર્વાસ સાથે આત્મવિશ્ર્વાસ હોય તો બીજા પર વિશ્ર્વાસ રાખી શકે. બાકી તો માણસને કોઇ ગ્રહો કે ઉપગ્રહો નડે છે એના કરતાં પણ વધારે એને માની બેઠેલા પોતાના જ ઘણીવાર નડતા હોય છે. તેથી સફળતા અને અસફળતાનો સામનો કરવાનો આત્મવિશ્ર્વાસ અને કોઇ અપવાદ રૂપે કોઇ અનુભવ થયેથી જ મળે છે કે જે આપણને ગમ્મે તેવી મુસીબતમાં પણ બચાવી લે છે ! અને આપણા હૃદયમાં જો એવી ચમત્કારીક શ્રદ્ધાનો પ્રકાશ પથરાય જાય તો ખરા સમયે બીજા કોઈની પાસે હાથ લાંબો કરવાનો વારો આવતો નથી.

મને ક્યાંક વાંચવામાં આવ્યુ હતું કે  `અડગ મનના માનવીને હિમાલય પણ નડતો નથી’ અને એક વખતના જોમ આપનારા એવા ગાંધીવાદી નેતા સ્વર્ગસ્થ રતનસિંહભાઇ રાજડા, કવિ નર્મદની કળી દોહરાવતા કે ‘યા હોમ કરીને પડો, ફતેહ છે આગે’…અને ખરેખર એક જોમ આવી જતું.

બાકી તો એવું છે કે જંગલમાં નિકળ્યા હોય અને જો ભૂખ્યો સિંહ જો આપણી પાછળ દોડે ત્યારે જે વિશ્ર્વાસથી માણસ પોતાનો જીવ બચાવવા જે વિશ્ર્વાસથી દોડે છે તેવો જ વિશ્ર્વાસ કેળવવો પડે ! માટે પ્રથમ વિશ્ર્વાસ માટે શરત એટલી કે એણે બીજા પર વિશ્ર્વાસ રાખવો જોઇએ અને બીજા ઉપર વિશ્ર્વાસ રાખવાની શક્તિ એને પોતાનામાં રહેલો આત્મવિશ્ર્વાસમાંથી જ મળે છે. એટલે જ શ્રધ્ધા તે છે કે સફળતા જરૂર મળશે અને વિશ્ર્વાસ એ છે કે તે મદદ કરશે….

માનવીનો આત્મવિશ્ર્વાસ જ માનવી માટે સફળતાનાં દ્વાર ખોલી શકે છે. માનવીનો આત્મવિશ્વાસ એ તમારા કાર્યની, કે પછી લીધેલા નિર્ણયો અને તમારી રજૂઆતની વિશેષ્તાઓ અને અનુમાનની ચોક્કસાઇઓનો પરિચય આપે છે.

માણસમાં આત્મવિશ્ર્વાસ હોય ત્યારે ડરવાની જરૂર હોતી નથી કારણકે મનમાં ડર રહેલો હશે, તો તમે કામમાં પાછળ પડી શકો. હા, થોડો ડર પણ હોવો એ જરૂરી છે કેમ કે તેનાથી ચાલશે, હશે કે વધારે પડતા આત્મવિશ્ર્વાસ જેવી બાબતોથી દૂર રહી શકાય છે.

એટલું તો જરૂર કહી શકાય કે સફળ લોકો ખુરશીમાં આરામ કરતા હોતા નથી પણ તેઓ તેમના આત્મવિશ્ર્વાસને સાથે રાખી કામ કરીને આરામ અનુભવે છે, સ્વપ્નો સાથે સૂવે છે અને તેને પૂરા કરવાના આત્મવિશ્ર્વાસ સાથે ઉઠે છે.

********

એક જૂની વાર્તા છે…..

ગામડાગામના એક ઘરે રોજ એક નોળિયો આવે. નોળિયાનાં દર્શન આમેય શુકન ગણાય છે એટલે ઘરની ગૃહિણી એને કંઇ ને કંઇ ખાવા આપે. પછી તો એ નોળિયો ઘરના માણસોનો એટલો તો હેવાયો થઇ ગયો કે ઘર અને ઘરની આસપાસ જ ફર્યા કરે.

એકવાર ગૂહિણી પોતાના લાડકવાયા દીકરાને પારણિયે પોઢાડી પાણી ભરવા ઊપડી. અને હસતાં હસતાં દીકરાનું ધ્યાન રાખવાનું પેલા નોળિયાને કહ્યું.

પાણી ભરીને જ્યારે એ પાછી ફરી ત્યારે ઘરના આંગણામાં નોળિયાને એણે જોયો. એનું મોં લોહીવાળું હતું. તે જોઇને તે બાઇને ધ્રાસ્કો પડ્યો અને વિચાર્યું નક્કી આ નોળિયો મારા દીકરાને કરડ્યો લાગે છે !

એના દિલમા એકદમ જ ક્રોધ વ્યાપિ ગયો અને એણે માથા પરનું ભરેલું બેડું નોળિયા પર પછાડ્યું. કચડાઇ ગયેલો નોળિયો ઘડી તરફડ્યો અને ત્યાં જ જીવ નીકળી ગયો,

બાઇ હાંફળીફાંફળી દોડી જઇ ઘરમાં પ્રવેશી દીકરાના પારણા પાસે આવી તો શું જુએ છે?

દીકરાના પારણા પાસે એક મરેલો સાપ પડ્યો હતો. એના દેહ પર અનેક ઘા હતા. બસ…પસ્તાયેલી બાઇને સમજાયું કે જીવ સટોસટનો ખેલ ખેલી નોળિયાએ સાપને મારી પોતાના દીકરાનો જીવ બચાવ્યો હતો! પણ હવે પસતાયે શું?

આ વાર્તા દ્વારા આપણાં વડવાઓએ આપણા જીવનમાં ધીરજનું મહત્વ શીખવાડ્યું છે. ઘણીવાર સમજ્યા વગર અકળાઈ ઉઠતા આજના માનવી માટેની એક ધીરજ રાખવા માટેની શિખ છે.

આજનો માનવી પરિસ્થિતિનો તાગ કાઢ્યા વગર ઉતાવળિયા નિર્ણય કરી બેસે છે ત્યારે તે બાઇની જેમ આખરે પસ્તાવાનો વારો આવે છે.

ધીરજ માત્ર ઉપરની નોળિયાની વાર્તા ઉપરથી અનેકઆનેક નાના-મોટા ઘર્ષણોમાંથી ઉગરી જાય છે. માટે ઉચક જીવે જો માણસે જીવવું ન હોય તો ધીરજ રાખતા શીખવું જોઇએ….

*******.

‘લગ્ન જીવનનો તમારો અનુભવ કહેશો ?’

‘હા, લગ્ન પહેલાં હું સિંહ જેવો હતો.’

‘તો અત્યારે ?’

અત્યારે પણ સિંહ જેવો જ છું. ?’

‘તો બન્નેમાં તફાવત ક્યાં પડયો ?’

‘ એજ તો સમજાઉં છું કે લગ્ન પહેલાં સિંહ જેવો હતો પણ મારા મનનો. જ્યારે અત્યારે હુઁ સિંહ જેવો છું પણ મારા મનનો નહીં પણ પત્નિના સરકસનો.’

******

પતિએ પત્નીને કહ્યું ‘ તું એક કામ કરે તો?’

‘શું ?’

‘તને ક્રોધ જ્યારે જ્યારે આવે ત્યારે..’

‘ત્યારે શું કરવાનું ?’

‘ત્યારે તારે ૧ થી ૧00 ના આંકડા બોલી જવાના અને પછી ક્રોધ કરવો.’

એનાથી તમને શું ફેર પડશે?’

‘ઘણો બધો ફેર પડશે.’

‘શો ?’

‘તુ આંકડા બોલી રહીશ ત્યાં સુધીમાં કમ સે કમ મને ઘરની બહાર નીકળી જવાનો સમય તો મળી રહેશે ને?’

******

પત્નીએ પતિને પુછ્યું ‘આપણા ઘરમાં જે પણ મહેમાન આવે છે એ બધાંને જ તમે લગ્ન વખતે જે સ્યુટ પહેરેલો તે કેમ બતાવ્યા કરો છો તેનું શું કારણ ?’

પતિએ પત્નિને કહ્યું ‘એ જાણવાનો આગ્રહ ન રાખે તો વધારે સારું’

પત્નિએ જીદ પકડી ‘ના, મારે તો જાણવું જ છે’

પતિએ ઠંડે કલેજે જવાબ આપતા કહ્યું કે ‘તો સાંભળ, દરેક મહેમાનોને સ્યુટ બતાવીને હું અટકી નથી જતો પણ સાથોસાથ અચૂક કહું છું કે મારા જીવનમાં દુ:ખની શરૂઆત આ કપડાં પહેર્યા ત્યારથી થઇ છે.’

******

‘બહેન, તમારી સાથે આ કોણ છે?’ ડૉકટરે પુછ્યું

બહેને જવાબ આપ્યો ‘મારા પતિ છે’

‘એમને અહીં કેમ લાવ્યા છો?’ ડૉકટરે પુછ્યું.

તે બહેને સામો સવાલ કર્યો ‘કેમ તમને શું વાંધો છે?’

ડૉકટરે કહ્યું કે ‘તમને ખ્યાલ તો હશે જ કે આ દવાખાનું સ્ત્રીઓના રોગો માટેનું જ દવાખાનું છે.’

બહેને કહ્યું કે ‘મને એનો ખ્યાલ છે.’

‘તો પછી તમે એમને સાથે કેમ લાવ્યા છો કોઇ કારણ?’

‘હા, સ્ત્રીઓમાં જે રોગ હોય છે કે પેટમાં કોઇ વાત ન ટકવાનો, એ રોગ એમને લાગુ પડ્યો છે.’

******

‘કોણ હલાવે લીંબડી ને કોણ હલાવે પીપળી

ભાઇની બહેની લાડકી ને ભૈલો ઝુલાવે ડાળખી….’

ખૂબ જ સરસ ગીતના મધુર શબ્દોને યાદ કરતાં વર્ષ ૨૦૧૧ જાન્યુઆરીની ૧૧ તારીખે ડાળખીરૂપી લેખિકા બહેન શ્રીમતી મનોરમા અરવિંદ ઠાર નું પ્રથમ પુસ્તક ‘શબ્દોના મધુવનમાં’ નું અનેક નામી મહેમાનો, કુટુંબીઓ અને સાહિત્યકારોની હાજરીમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું.

અગ્રણી કચ્છી સમાજના શ્રી હેમરાજભાઇ શાહ કે જેઓશ્રી મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ગુજરાતી સાહિત્ય અકાડમીના કાર્યધ્યક્ષ હોઇ જેથી તેઓશ્રીના પુસ્તક પ્રકાશન અનુદાન યોજના ના સહયોગથી મુબઇમાં જમનાબાઇ નરશી સ્કુલમાં પ્રકાશન કરવામાં આવ્યું હતું. અને અમો ભાંડરડા પ્રફુલ અને ભાઇ અનંતના દિલ ઊંચે આકાશે ઝૂલવા માંડયું હતું.

પુસ્તકમા,મુંબઇના જાણીતા એવા દૈનિકો જેવા જન્મભુમિ, મુંબઇ સમાચાર કે સામાજીક અંકોમાં પ્રસિધ્ધ થયેલા લલિત નિબંધો, લેખો અને વાર્તાઓને લેખનના શબ્દોથી સજાવવામાં આવ્યું છે.

વર્તમાન સમયની સમસ્યાઓ અને રોજબરોજના પ્રસંગોની માવજત કરતાં કરતાં મનુષ્ય સ્વભાવની એક સૂઝ આપેલી છે અને વાચકને જરા પણ ભાર ન લાગે તેવા શાસ્વત સત્યો અને નીતિ વિષયક પ્રસંગો વણેલા છે.

ક્રોફોર્ડ બેલી એન્ડ કંપનીના સોલિસિટર હેમરાજ આશરે તેના સંદેશામાં વિવિધ પ્રકારના સાહિત્ય તેમ જ બાળસાહિત્ય સમાજને મળે એવી અપેક્ષા સાથે ભાવુક શબ્દોનું ઉપવન સદાય મધમધતું રહે એવી શુભેચ્છા આપી હતી.

આગવી સૂઝ, કાર્ય અને લેખનની નિષ્ઠા જોઇને ‘લેખિની’ ના પ્રણેતા મિનળબહેન દીક્ષિતના દિલમાં પણ વસી ગયા કે જેઓ હંમેશા બહેનને પુસ્તક પ્રકાશિત કરવા પ્રેરણા આપતા.

અમારા ખાસ મિત્ર અને લેખનના પ્રણેતા નિખાલસ હ્યદયના છેલ્લા પાંચ દાયકાથી પ્રસિધ્ધ દૈનિક મુંબઇ સમાચારના મુખ્બિરે ઇસ્લામના કટાર લેખક અને હસી ખુસી સામયિકના તંત્રી શ્રી અનવરભાઇ વલિયાણી પણ હાજર રહી શુભેચ્છા આપી હતી.

આનંદોત્સવના પ્રમુખ શ્રી યશવંતભાઇ ત્રિવેદી પણ હાજર રહ્યા હતાં  અને જન્મભૂમિ ગૃપના મેનેજિંગ એડિટર અને સીઇઓ શ્રી કુન્દનભાઇ વ્યાસ,  ધીરુબહેન પટેલ,  વગેરેઓએ પુસ્તકની પ્રસ્તાવના ધ્વારા શુભેચ્છા પાઠવી હતી.

ડૉ.અસ્મિતા યાજ્ઞિકે આનંદોત્સ સંસ્થાએ આપેલ ‘સરસ્વતિ સન્માન પત્ર’ ને વાંચી સંભળાવ્યું હતું.

અમો ભાંડુળાઓની શુભેચ્છા કે અમારા બહેન શ્રીમતી મનોરમા બહેન લેખન કાર્યમાં આગળ વધતા રહે અને ઠાર પરિવારની મશાલથી લોકોના દિલમાં એક પ્રકાશ પાથરતા રહે….

પુસ્તક પ્રાપ્તિની જાણકારી માટે આપ શ્રીમતી મનોરમાબહેનનો સંપર્ક 022-26485971 અથવા 022-26492224 ના ફોન ઉપર કરી શકો છો.

માણસ પોતે ઘણું કરવા ઇચ્છે પણ યોગ જ ન હોય તો તે તેના કાર્યમાં પાછળ પડી જાય છે અને તેની દોડ જોઇને અનુભવી કહેશે કે ભાઇ, ખોટી દોડ-ધામ શાને કરે છે ? એનો યોગ આવશે ત્યારે તે સમયે થઇ જશે. જો કે એક પ્રશ્ન જરૂર થાય કે તો શું તેની રાહ જોઇને બેસી રહેવાનું ?

મન ( નામ બદલીને કાલ્પનિક નામ છે.) અને હું બાળપણના મિત્રો. જોગાનું જોગે આવો જ એક યોગ આવ્યો અને અમો કાયદાકિય સ્થાઇ થવા, યુ.કે.નો હક્ક લેવા અમો બંને મિત્રો, શ્રીમતિ સાથે લંડનમાં જ હતાં અને સંજોગોના વિયોગે અમો બંને પાછા માદરે વતન પાછા ફરેલા.

એક સમી સાંજે મુંબઇની એક હોટલમાં અમે એકા-બીજાના અનુભવની વાત કરતાં બેઠાં હતાં અને મારા મિત્રએ પોતાના દિલની તેના અનુભવની વાત મને કરવાની શરૂ કરી..!

દોસ્ત, તેને યાદ છે કે લંડનમાં બેઠા બેઠા એક રાતે તેણે પોતાની જાતને એવો પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો કે શું તેણે ભારત પાછા ચાલ્યા જવું જોઇએ ? છેવટે તેણે તેની વહારે આવવા ઇશ્ર્વરને પ્રાર્થના કરીને પ્રશ્ન કર્યો કે લંડનમાં જ રહીને જ તેના નસીબમાં લખ્યા હોય તે તમામ વિકલ્પોનો સામનો કરી લેવો અને ત્યાં રહેવું કે ભારત પાછા ફરવું ? અને ભગવાનની મરજીથી અંતે તેણે નિર્ણય લીધો કે તેણે ભારત પાછા જવું અને જઇને બધી જ મુશ્કેલીઓ વેઠીને સંજોગોનો સામનો કરવો. વિચારોના વમળોથી તેણે વિચાર્યું કે ‘પ્રભુ જ્યારે કોઇ પણ કામ માટે ના કહે, ત્યારે એમ વિચારવું કે ઇશ્ર્વરને એથી પણ કોઇ મોટી વાત હા માટેની હશે.’ ‘ ઇશ્ર્વરનો એ નકાર હોતો નથી, ફક્ત તેમાં દિશા બદલાયેલી હોય છે.’ અને મારા મિત્રએ તેનામાં એક ચેતનાના ચમકારાની જાગૃતી થતી જોઇ અને તેઓ. અનેકો યાદોની પોટલી બાંધી……પાછા ફર્યા.

યાદ તાજી કરતાં બોલ્યો, “૨૦૦૮ ની ઓગસ્ટ મહિનાની ૧૦ તારીખની સાંજે તેઓ લંડન ના હિથ્રો ઈન્ટરનેશનલ એરપૉર્ટ પર તેઓ તેઓના સબંધી સાથે ઊભા હતા. જેઓ તેઓને મૂકવા આવ્યા હતા. થોડું દિલમાં દુ:ખ હતું, અને કેમ ના હોય ? ખાસ્સા મહિના લંડનમાં જેની સાથે તેઓએ ગાળ્યા હતા પછી તેઓ પાછા ભારત પાછા ફરી રહયા હતા.”

મારો મિત્ર તેની શ્રીમતિ સાથે ૨૦૦૨ ની સાલમાં પણ ટુકા ગાળા માટે ફરવા લંડન ગયેલો એટલે તેને ત્યાં એરપોર્ટ પર ઉભા ઉભા જ તેને તેના મનમાં પ્રશ્ન થયો કે કયાં એ ૨૦૦૨ની સાડા ચાર મહિનાની યુરોપ-લંડનની યાદગાર મીઠી સફર અને કયાં ૨૦૦૭-૮ ની ખાટી-મીઠી સફર..? ૨૦૦૨ માં તેઓના સ્વાગતની ખુશી અને વળાવવાનું દુ:ખ હતુ. જયારે આ વખતે ૨૦૦૨ કરતા ……….વાત કરતાં કરતાં જરા તેની આંખમાં પાણી આવી ગયા

પ્લેન ઉપડતાંની સાથે જ તેને માટે લંડન તો જાણે એક સ્વપ્ન ની દુનિયા બની ગઇ !! તેની સમજ પ્રમાણે તો ત્યાંની સુખ-સાહેબી, સમૃદ્ધિ,,પૈસો, શાંતિ, બીજી બધી સુવિધાઓ અને ત્યાંના ઠંડા વાતાવરણના સ્વપ્નો જોતાં લાખો માણસો આખા વિશ્વમાંથી ત્યાં રોજ-બરોજ કામ માટે, ભણતર માટે, સહેલગા માટે કે હંમેશ માટે સ્થાયી થવા ત્યાં આવે છે. પણ તેમ છતાં મારા મિત્રની શ્રીમતી માટે તો લંડન અણગમાં સમાન હતું કારણકે ત્યાં રહીને તેની લાગણીઓ અને સંવેદનાઓને તેણે દબાવી દીધી હતી. આનું કારણ એટલું જ, કે તેઓ બીજાના ઘરે રહેતા હતા. બોલવામાં તો જાણે તેની શ્રીમતીજીના પક્ષે લોહિનો સંબંધ હોવાથી પોતાનું જ ઘર કહેવાય. જો કે લંડન જતાં પહેલાં તેઓને ખુશી એટલી હતી કે તેઓ સગા સબંધી, મિત્રો કે જાણતા અજાણતા દરેક ભાઇ, મિત્રો કે સગા-સબંધીઓને ખુશીથી કહેતા કે તેઓ ત્યાં હંમેશના વસવાટ કરવા જઇ રહયા છે.. કારણકે તેના દિલની અંદરની ભાવના ખુબ જ શુધ્ધ હતી. કે તે પોતે ભારતમાં ઘણી બધી સમસ્યાઓથી ખરેખર કંટાળી ગયો હતો. તેને તો ભારતમાં રહેવાની જરાય ઈચ્છા ન હતી. પણ, લંડનમાં ઘણાં મહિનાઓથી તેઓ અન્યના ઘરમાં રહેતા હતા તેથી એક સંકોચનો અનુભવ થતો હતો. પરંતુ, ખાસ કરીને ત્યાંના ધોળીયાઓ કે પછી જયાં જયાં કોઇ ત્યાંના ચોક્કસ માણસોને મળવાનું થતું ત્યારે તે લોકોની વાત કરવાની અદા અને માન તેને ગમતું. કારણકે અહિંના કરતાં તદ્દન ત્યાં ભિન્ન હતું. સાચું શું છે ! તે પોતે પણ નથી જાણતો. પણ, કદાચ લાગણીના પ્રવાહમાં દરેકને આવી જ અનુભૂતિઓ થતી હોય છે. ઈચ્છાઓ તો તેને નવું કંઇક કરવાની બહુ થતી હતી, ક્યાંક પોતાની રીતે જીવવાની….અને તેના કુટુંબના બધાને ત્યાં બોલાવીને સ્થાઇ થવા સાથે ક્યાંક કોઈકનો હૂંફાળો સાથ મેળવવાની…. પરંતુ તેના આ બધા સ્વપ્નો સાકાર થયા નહિ. કારણકે તેના દિલમાં એક એવા વ્યક્તિનું વ્યકતિત્વ જોવા મળ્યું કે જે પહેલાં કરતાં સાવ જ જુદો તરી આવ્યો હતો અને આથી આ અચાનક અનુભવથી પગ મૂક્યાના થોડા જ મહિનાઓમાં  તેનામાં રહેલી લાગણીઓ મૃત્યુ પામી.

આમ તો બધાં જ પ્રેમના સંબંધો કોઇક આઘાતની લાગણીઓની સાથે સાથે તેનામાંથી લુપ્ત થઈ ગયા હતા. તેનું દિલ તૂટી ગયાની વાતનો સ્વીકાર તેને પોતાને ન થતા તેણે સબંધોની ગાંઠો અને લાગણીઓનો પ્રવાહ ચાલુ જ રાખ્યા કારણકે તે હેબતાઇ ગયો હતો. તેને લાગેલો ઝાટકો એટલું જલદીથી તે માની શકે કે ભૂલી શકે એવી પરિસ્થિતીમાં તે હતો જ નહિ. કારણ કે કયાંક કયાંક કોઇક વાતો કાને સાંભળીને કે અનુભવો થતા ગયા ત્યારે તેનું મન આપોઆપ એ વિચારોથી મરતું ગયું. લંડનમાં આવીને તેની જિંદગીને મળેલા આવા અણધાર્યા વળાંક પર તેણે દિલમાં ગાંઠ વાળી લીધી કે લંડનના તેના અનુભવોનું ભાથું બાંધીને, જીવનના અણધાર્યા વળાંકોમાંથી કંઈક શીખીને, તે જાણે કે વેકેશન ગાળવા ભારત જઈ રહ્યો છે એવું તેને લાગવા માંડયું હતું. ખરેખર લંડનમાં બનેલી બધી જ ઘટનાઓ તેની આંખ સામે જાણે તરવરી રહી હતી.

મુંબઇ એરપૉર્ટ પહોંચ્યાના એનાઉન્સમેન્ટ થતાં જ તેણે મને કહ્યું જ્યારે તેની વિચારધારા તૂટી ત્યારે મનમાં સતત એમ થયા કરતું કે હવે ફરી લંડન પાછો જશે કે નહિ ? કારણકે લંડન અને લંડન ના લોકોએ જે શીખવાડવા જેવું હતું એ બધું જ તો તેને શીખવાડી દીધું હતું !! ખાસ તો લાગણીના સંબંધો અને જાણતા અજાણતા માણસોના મન પત્યે તે જરા ગંભીર બન્યો હતો.

ભારત આવીને તેના મનમાં એક અજંપા સાથે લંડન એક સ્વપનું હતું એમ સમજીને જીવન જીવવાનું નકકી કરી લીધું હતું. તેવામાં તે આવ્યાના પંદર દિવસની અંદર જ તેના નાના પુત્રે લંડન ભણવાના બહાને જવા માટેનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. કે જે તે અને બધાં જ લાગતા વળગતા એવી ભ્રમણામાં હતાં કે કોઇ પણ સંજોગામાં તેના પુત્રને હવે કોઇપણ જાતની જવા માટેની વિઝા પાસ નહિ થાય કારણકે આગળ જે કારણસર વિઝા નકારવામાં આવી હતી તે તેનું મુખ્ય કારણ હતું. બીજી બાજુ, બધા લાગતા વળગતાં પાછા કયારે જાવાના છો તેવો પ્રશ્ન પુછતાં ત્યારે તેનું કંઇ નક્કિ નથી કહેતા ત્યારે હિતેચ્છુઓ અફસોસ વ્યકત કરતાં અને કહેતાં તમે ફોગટનાં અહિં આવ્યા છો. જો કે મારા મિત્રના મનમાં શું ચાલતું હતું  એ બાબતે તો તેનો નાનો પુત્ર અને તેના ઘરના અને બીજા બધાં જ તદ્દન અજાણ હતા. તે હજી લંડન જવું કે નહિ તેનો કોઈ નિર્ણય આપી શક્યો નહતો. તે તેના પુત્રની વાતથી વિચારોમાં આવી પડ્યો અને તે કંઈ જવાબ ન આપી શકતો. પણ ગણતરીના દિવસોમાં જ બધાના જ આશ્ચર્યની વચ્ચે, તેનો પુત્ર કોઇ પણ જાતની મુસિબત વેઠ્યા વગર ફક્ત ચાર દિવસમાં સ્ટુડંટ વિઝા લઇને આવ્યો અને સાથે સાથે મારા મિત્રને પણ સાથે આવવા વિચારવાનું કહ્યું. જો કે તેની અને તેના શ્રીમતીજીના મનની અભિલાષાઓ તુટી ગઇ હતી. કારણકે તેને તો લંડન જઈને કંઈક બીઝનેસ કરીને કુટુંબ સાથે લંડનનાં જીવનમાં સ્થાયી થવાની ઈચ્છા થઈ હતી એટલે જ તો કોઇ અચાનક જ આવી પડેલો લંડન જઇ સ્થાઇ થવાનો ફાયદો સ્વિકારી લઇ નાણાં બગાડીને તેઓ લંડન પહોચ્યાં હતાં. ઘણી બધી વાતો યાદ આવતાંની સાથે જ તેની આંખોમાંથી આંસુ સરી પડતાં અને છેવટે તેણે કચવાતા હૈયે તેના પુત્રને જવાની પરવાનગી આપી. પુત્રએ લંડન જઈને નસીબ અજમાવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. મારા મિત્રને અંદરથી આનંદ થયો કે ચાલો, છેવટે તેનો પુત્ર જઇ રહયો છે. જો કે તે કંઈ પણ વધુ કહેવા માટે લાચાર હતો કારણકે તે નિર્ણય કરી ચૂક્યો હતો. જો કે મારા મિત્રએ તો બધો જ ઉત્સાહ, પ્રેમ,લાગણી,સચ્ચાઇ અને બધાનો વિસ્વાસ ખોઈ ચૂક્યો હતો તેથી ફરી લંડન તો શું પણ તેને તો કયાય નથી જવું ફકત આ જીવનની યાત્રા જલદી પુરી થાય તેની રાહ જોઇને બેઠો છે. તેને તેના પુત્રની વાતમાં ડર હતો છતાં, તેના પુત્રને એક દિવસ લંડન જવાની વિદાય આપીને તેના ઘરના બધાં ફરી પાછા તેને શુભ આશિષ આપીને મુંબઇ એરપોર્ટ પરથી ઘરે આવી ગયા.

મારા મિત્રએ એક વાત ઉમેરતા કહ્યું કે એક વાત તો નક્કિ જ છે કે આજ સુધીના વર્ષોની આદર્શ ગણિતની મદદથી કરેલી ગણત્રી જોતા તેને સમજાયું કે નિર્ણય ખોટાં પડવાના ડરથી નિર્ણયો લેવાનું કેન્સલ ન કરવું કે મુલતવી ન રાખવું. તમારા નિર્ણયથી કદાચ સફળતા કે નિષ્ફળતા મળશે, પણ નિર્ણય નહીં લ્યો તો કંઈ જ મળતું નથી.. સારું-નરસું વિચારીને જે સાચો લાગે એ નિર્ણય લ્યો અને તમારા નિર્ણયનું ગૌરવ જાળવો. નિર્ણય કદાચ ખોટો સાબિત ઠરે તો એનો અફસોસ ન કરો. નિષ્ફળ નિર્ણયોમાંથી બહાર આવવા વધુ વિશ્ર્વાસથી નિર્ણય કરો. માણસને અંતે તો તેના નિર્ણયો જ સફળ બનાવતા હોય છે. ‘બહુ ઓછો સમય ઇચ્છા મુજબનું જીવનમાં થતું હોય છે અને તેથી જ ક્યારેક ક્યારેક વિચાર આવે છે કે પોતીકાનો જેને સાથ હશે તો તેને સિગારેટની જેમ ફૂંકાઇને ફેંકાઇ જવાનું હોતુ નથી પણ અગરબત્તીની જેમ સળગીને સુવાસ પાથરતા જવાનું હોય છે અને એ જ  મિશન હોવું જોઇએ !

કોઇકે સાચું જ કહ્યું છે કે…..

‘કોઇ મને ચાહે ને સમજે,
માણસનો એક જ અભિલાષ,
માણસમાં તો માધવનો વાસ.’

આ અભિલાષઓ જ માનવીને અનેક નવા પરિચયો તરફ આકર્ષે છે. અને પરિચયમાંથી જ સંબંધો જન્મે છે. કયારેક એ જીવનભર જળવાતા રહે છે. તો કયારેક પાનખરમાં ખરી પડતા પર્ણની જેમ ખરી પડતા હોય છે. કયારે, કોની સાથે લાગણીના તાણાવાણા જોડાઇ જાય એ કહી શકવું અશક્ય છે. કયારેક વરસોના પરિચય પછી પણ એક આત્મીયતા પાંગરી શકતી નથી, તો કયારેક એક નાનકડી મુલાકાત પણ જીવનભરના સંબંધોથી જોડાઇ જાય છે. ઘણીવાર કોઇ પ્રવાસમાં કે ટ્રેનમાં થયેલ ક્ષણિક મુલાકાત પણ બે કુટુંબોને હંમેશ માટે જોડી રાખે છે. એવો અનુભવ ઘણાંને થાય જ છે ને ? બની શકે આપને પણ એવો કોઇ અનુભવ કે એવો કોઇ સંબંધ મળ્યો જ હોય.

જીવનમાં પરિચય તો બિલાડીના ટોપની જેમ ગમે ત્યાં થતા રહે છે. પરંતુ એ પરિચયનું સંબંધમાં રૂપાંતર કંઇ એમ જ આસાનીથી નથી થઇ શકતું. એ માટે બંને પક્ષે પ્રયત્નોની જરૂર પડે છે. બંને વ્યક્તિની ઇચ્છા વિના સંબંધોમાં એક ડગલું પણ આગળ વધી શકાતું નથી. બંનેની માનસિકતા ઘડાય, એક થાય, વિચારો મળે ત્યારે પરિચયની દુનિયા વિકસે અને સંબંધોની દુનિયામાં એક પગલું આગળ વધાય.

સંબંધો જાળવવા સમયનો ભોગ આપવો પડે છે. એક સાવ સામાન્ય, સાદી સીધી વાત છે. કોઇ માટે તમને જો પ્રેમ ન હોય તો કોઇને તમારે માટે પ્રેમ શા માટે હોય ? આજે દરેક માનવી પ્રેમનો ભૂખ્યો હોય છે.

છેવટે હોટ ડ્રિંક્સની છેલ્લી ચૂસકી સાથે બોલ્યો, હાં ! એક વાત તો સ્વિકારવાની જ રહી કે ખરેખર ! લડંન એટલે સ્વપ્નો ની દુનિયા તો છે જ કે જયાં  દરેક ને કંઈક નવું જ શીખવતું આ શહેર…… કોઈ ને કદાચ ફળે, તો કોઈને ન પણ ફળે !. બાકી તો થયેલા અનુભવોની વાત જેટલી યાદ રહે એટલી પરેશાની વધારે…અને છેવટે એક ખુબજ જાણીતું ગીત યાદ આવી ગયું ‘જીંદગી કા સફર, હૈ કૈસા સફર…  કોઇ સમજા નહિ…  કોઈ જાના નહિ…’ તમને શું લાગે છે?

*********

વાત ખરેખર સાચી જ છે કે જ્ઞાતિ, સમાજ કે માનવીને સંગઠિત કરવાનો ઉપાય એટલે ઉત્સવો. સૌ સાથે બેસીને આનંદપ્રમોદ કરે, પ્રેમથી વાતો કરે, ખાય અને ખવડાવે અને મોજ મજા કરે. જે કોઇ મિઠાઈ મોકલાવે છે તેમાં તેમનાં દિલમાં આપણાં પ્રત્યેનો મિઠાસનો ભાવ હોય છે કે જે તેઓ પણ હ્યદયની મિઠાસની આપણાં પાસે અપેક્ષા રાખતા હોય છે. અને તે માટે જ ઉત્સવો મનાવવા અનિવાર્ય છે અને તેથી જ પ્રાચીન કાળથી જ ઉત્સવોને આગવું મહત્વ આપેલું છે.

તમે ભારત દેશનાં કેલેન્ડર પર નજર કરશો તો જોવા મળશે કે વર્ષના ત્રણસો પાંસઠ દિવસમાં દરેક ધર્મના લોકો માટે ઉત્સવો નજરે પડશે. દિપોત્સવ તેમાંનો એક હિન્દુ પંચાંગ પ્રમાણેનો, બારે માસમાંનો છેલ્લો માસ એટલે આસો મહિનો. અને તે માસનો છેલ્લો દિવસ એટલે સહજ અમાસ ગણાય કે જે પૂનમના દિવસે થાળી જેવો દેખાતો ચંઢ્ર તે અમાસના દિવસે અઢ્રસ્ય થઇ જતો જોવા મળે છે અને રાત અંધકારમય થઇ જાય છે. આ આસો મહિનાની અમાવાસ્યાને આપણે અમાસ ન કહેતાં દિવાળી કહિયે છીયે. આનું મુખ્ય કારણ તો હિન્દુઓનું ગુજરાતિ કેલેન્ડર પ્રમાણે વરસ પુરું થયાની ગણતરી હોય છે અને બીજો દિવસ એટલે નવા વરસના પહેલા દિવસનો પ્રારંભ ગણવામાં આવે છે અને તેથી જ છેલ્લો દિવસ એટલે દિવાળી….

દિવાળીને જો ખરા અર્થમાં સમજવી હોય તો રાતના અંધકારમાં કયારેક જો તમને ઊંઘ ન આવતી હોય તો તમે બારીની બહાર ડોક્યું કરશો તો અસંખ્ય આસૂરી તત્વો જેવા કે ઉંદર, બીલાડા, કૂતરા, કે ચોર લૂટેરા વગેરે જોવા મળશે જેને આપણે અંઘકારના પ્રતિનિધીઓ તરીકે ઓળખાવી શકાય.

રામાયણમાં રાવણ અને મહાભારતમાં દુર્યોધનને પણ અંધકાર અને અજ્ઞાનના આસૂરી તત્વના પ્રતિક તરીકે જ ગણવામાં આવેલા છે પણ જ્યારે રામ રાવણને મારીને અને કુરુક્ષેત્રના યુધ્ધ પછી યુધિષ્ઠિરનો રાજ્યાભિષેક કરવામાં આવે છે ત્યારે જે આનંદ ઉત્સવ થાય છે તેને પુરાણોમાં દિપોત્સવ તરીકે ગણાવ્યો છે.

આજના શબ્દોમાં કહીયે તો માનવીના હ્યદયમાં પણ અજ્ઞાન, અંધશ્રધ્ધા, સંકુચિત નિતી, હુંસા-તુસી, અંદરો અંદર ઝગડા, મારા-મારી, લૂચ્ચાઇ વગેરે જેવા અનેકો અંધકારમય આસુરી તત્વો વસેલા હોય છે જેનો માનવીએ નાસ કરી પોતાના દિલમાં જ્ઞાન, બીજા પ્રત્યેની જવાબદારીઓ, લાગણીઓ, કે જે પ્રકાશના પ્રતિક તરીકે ઓળખાય છે કે જે પ્રકાશના પ્રતિકને આપણાંમા એક અજવાળા રૂપે પાથરવાનો દિવસ હોય છે અને તેને જ દિપોત્સવ કહીયે છીએ.

દરેક માનવીમાં શુભ અને અશુભ તત્વો રહેલાં જ હોય છે પણ તેમાનાં અશુભ તત્વોને મારી અંતરમાં ઊંડાણમાં એક પ્રકાશ પાથરવાનો દિવસ એટલે દિવાળી. જેવી રીતે ફટાકડા ફોળી તેના અવાજો અને ધુવાળ્યાથી અંધકારના તત્વો નાશ પામે છે તેમ આપણાં દિલમાં પણ શુભ ભાવના રૂપીના ફટાકડાઓ ફોડી અંતરમાં રહેલા અશુભ વિચારોના તત્વોનો નાશ કરવાનો હોય છે અને ત્યારે જ તાગ મળે અને દિવાળી સાર્થક થઇ ગણાય. બાકી તો દિવસો અને સમયના વહેણના પ્રતિક રૂપેના કેલેન્ડરો છપાતા રહેશે, સંવંતો બદલાતી રહેશે, ઘરમાં નવી વસ્તુઓ, કપડાંઓ વસાવતા રહેશું, કંપાઉન્ડની બહાર અવાજો સાથે ના ફટાકડા ફોડી પૈસાના ધુવાળા કરતાં રહેશું, મિઠાઇ અને ફરસાણ બનાવતા રહેશું હ્યદયના ધ્વારને બદલે ઘરનાં આંગણામાં સપ્તરંગોની રંગોળીઓ અને લાઇટ-બત્તીનો શણગાર કરતાં રહેશું પણ છેવટે આપણે ત્યાંને ત્યાં જ કારણકે સમયનું ઝરણું ક્યાંય રોકાતું જ નથી…..

આપ સર્વે વાચક મિત્રોને અને આપના પરિવારને દિવાળી અને નવા વર્ષની શુભેચ્છા અને દરેકના દિલમાં આપણે અજવાળાં પાથરીએ અને આપ સર્વે અને આપના પરિવારને પણ હંમેશા અજવાળું મળતું રહે તેવી પ્રાર્થના….

**********

મને યાદ છે આજથી ૪ દાયકા પહેલાં મારા સ્વર્ગસ્થ પિતાશ્રીના એક મૂળ ભરૂચના પાક્કા ખાદી ધારી મિત્ર શ્રી હરીહરભાઇ, રજાને દિવસે અચૂક અમારા ઘરે પોતાના કુટુંબ કબીલા સાથે ઘરે આવતા. અમો સાથે આનંદ લેતા સાથે સાથે ભજન અને સત્સંગ કરતાં અને કોઇ સારા નરસા કે સુખ-દુ:ખની વાત નીકળે તો છેવટે વાત પૂરી થાય એટલે તે મારા સ્વર્ગસ્થ પિતાશ્રીને ગોરધનદાસની બદલીમાં ફકત ‘દાસ’ કહી સ્વર્ગસ્થ હરિહરભાઇના મોઢામાંથી હંમેશા શભ્દો નીકળે “દાસ..જવાદોને, આતો બધી કનૈયાની લીલા છે, તે જેમ રમાડે તેમ રમવું પડે.’.

ખરેખર, આ વાતને થતાં અનુભવોથી આ માન્યતાને અપવાદ રૂપી સ્વીકારી શકાય તેવી છે કારણકે દરેક વાત સિક્કાની બે બાજુ જેવી હોય છે.

ત્રણ દિવસ પહેલા જતિનનો ફોન મારા પર આવ્યો. ‘કેમ છો કાકા?’ એટલે મેં જવાબ આપ્યો ‘ઓકકે છે’, “બોલ શું હતું?’ એટલે તેણે વાત કરવાની શરૂ કરી કે “ફલાણા ફલાણા.. હાલ વલસાડમાં છે અને તેની પત્નિ કેન્સરમાં પટકાયેલી છે. વધારામાં, તેના ૧૪ વર્ષના પુત્રને હ્યદયના વાલ્વમાં કાણું પડી ગયું છે તેથી સુરતમાં ત્રણ દિવસમાં ઓપરેશનનું નક્કિ કરેલું છે અને તેનો ખર્ચ આટ આટલો ડૉકટરે કહ્યો છે તો તે માટેના ખર્ચને પહોંચી વળવા તમારા ધ્યાનમાં કોઇ સંસ્થા કે ટ્રસ્ટ હોય તો મદદ કરવા ક્યાંક તમે વાત મૂકી શકતા હોય તો…”

મેં તેને એક કલાકમાં જે કંઇ હશે તે જણાવું છું કહી મારા લાગતા વળગતાને સંપર્ક સાધવા ચક્ર ગતિમાન કરી દીધા ! પહેલો ફોન પૂના સ્થિત શ્રી ભુપેન્ઢ્ર ભાઇને વાતની બીના કહી તો તેઓશ્રીએ તરત જ કહ્યું કે કામ થઇ જશે અને બીજે દિવસે તેનાથી થતું ફંડ તેને કરી આપ્યું. આગળ જતાં મુંબઇમાં રહેતાં મેં શ્રી યોગેશભાઇનો સંપર્ક કર્યો અને તેને પણ બધી વાત કરી અને એક પણ મીનીટ બગાડયા વિના તેણે કહી દીધું કે ‘ચેક કોના નામનો લખવાનો છે તે કહો અને જતિનને કહેશો કે પોતાનાથી બનતો ચેક લખીને રાખું છું ગમ્મે ત્યારે આવીને લઇ જાય.’ હું ખૂબ ખૂશ થયો કે બે જગ્યાથી કામ સરળતાથી થઇ ગયું. જો કે આ બંને દાતાઓ ફંડ લેનારના પરિચયમાં હતાં જ. જો કે હજી, ફંડ પૂરૂ કરવામાં અમો થોડા દૂર હતાં ત્યાં જ મહેન્ઢ્રભાઇ જેવા હિતેચ્છુનો મારા પર ફોન આવ્યો કે તેમના પર પણ જતિનનો ફોન ગયેલો. મહેન્ઢ્રભાઇએ મને કહ્યું કે જો તમે ફલાણાં ફલાણાં ભાઇના પૂત્ર જાગૃતભાઇ ને ઓળખતા હોવ તો તેને કહેશો તો કામ થઇ જશે…

હું વિચારમાં પડી ગયો કારણકે હું શ્રી જાગૃતના પરિચયમાં કદી આવ્યો નથી પણ તેમના સ્વર્ગસ્થ પિતાને ઓળખતો અને તેમના અવાર નવાર પરિચયમાં આવેલો. ઉપરાંત જાગૃતની શ્રીમતિ અંજુ કે જે અમારા સ્નેહી નીના અને જયેશની તેમજ મારા શ્રીમતિના પરિચયમાં હતી તેથી પહેલાં તો મેં નીના-જયેશને ફોન પર બધી વાત કરી એટલે તેઓશ્રીએ પણ તરત જ કહ્યું કે અમો જાગૃતને ફોન કરશું અને તમે બીજે દિવસે વાત અંજુ-જાગૃત સાથે કરજો..

મેં બીજે દિવસે સૌ પ્રથમ અંજુને વાતની બીના કહી અને જાગ્રૃતને યોગ્ય કરવા કહેવું એવી વિનંતી કરી…અંજુએ તરત જ થોડીવારમાં ઘરના નંબર પર ફોન કરીશ જણાવી ઘરનો નંબર લીધો. બરાબર અડધી કલાકમાં જ અંજુનો ફોન મારા પર આવ્યો અને પુછયું ઑપરેશન માટે કેટલું ફંડ ખૂટે છે ? એટલે મેં સંકોચતા અનુભવતા એક આંકડો કીધો જે તેણે ક્ષણ વારમાં જ કહી દીધું કે સોમવારે સવારે જાગૃત ઓફિસમાં જઇને તેમના હોસ્પિટલનું નામ તમારી પાસેથી લઇ તે નામનો બેંક ઢ્રાફટ તૈયાર કરાવી લેશે જે બપોરના સમયે તેમની ઓફિસમાંથી મેળવી લેજો.

વાત સાંભળીને મનો મન હર્ષના આંસુ આવી ગયા કે દુનિયામાં આવા માણસો પણ પડયા છે કે કોઇ જ જાતનો મારી સાથેનો સીધો પરિચય નહી અને એક ફોનની વાત ઉપર મદદ કરનારા દાતા પણ છે !

બીજે દિવસે સવારે ધંધાના સમયે તેમની ઓફિસમાંથી નીતીનભાઇનો હોસ્પિટલનું નામ જાણવા ફોન આવ્યો અને બે કલાકમાં ડ્રાફ્ટ લઇ જવા જણાવ્યું મેં આ સંદેશો જતિનને કહ્યો અને તેને ફોન કરી જાગૃતની ઓફિસમાં જવા કહ્યું. ખૂશીની વાત તો એ છે કે જતિનને તરત જ બે કલાકમાં બેંક ડ્રાફટ કોઇ પણ જાતની મોટાઇ બતાવ્યા વગર બેંક ડ્રાફટ કહેલા ફંડનો જતિનને આપી દીધો..

કહેવાનું તાત્પર્ય એજ છે કે મને ખબર છે કે આજે ઘણી જગ્યાએ દાતાઓ કે ટ્રસ્ટો મદદ કરવા માટે છે પણ આટલું જલદી કામ કરનારા મેં પહેલા જ અનુભવ્યા આજે ધણાં ધનાધ્ય ઉદ્યોગપતિઓ બધાનાં સમાજમાં હશે પણ ખરેખર માણસને મદદ કરતા હોતા નથી કારણકે તેઓનું મન જ નાનું હોય છે. અને ઘણીવાર તો શેઠના પણ શેઠ ઓફીસના માણસો હોય છે કે શેઠે ફંડ આપવાનું કામ સોપ્યું હોય તો મદદ લેવા જનારને ખાસ્સો સમય બેસાડી તો રાખે ઉપરથી અનેકો સવાલો બહાર બેસીને પૂછી નાંખે..

ધન્ય છે એ ઉપરના ત્રણેય દાતાઓને કે કોઇકની જીંદગી બચાવવા વહારે આવ્યા !  અને એટલે જ લખવાનું મન થઈ જાય છે કે….

અરે ! ઓ ફરિસ્તાઓ, અમોને તમારા જેવા દાતઓ પર ગર્વ છે,
દરેક ક્ષણે તમને યાદ કરતા રહેશું
અમને ખબર નથી, પણ ઘરવાળા કહેશે કે,
અમો ઊંઘ માં પણ તમને યાદ કરીએ છીએ.

કોઇકે સાચું જ લખ્યું છે કે માણસોના અનેક સ્વરૂપો છે. મિત્રો, પતિ, પત્ની, સ્નેહી, સગા કે સ્વજનો સાથેના સંબંધો સતત ધબકતા રહેવા જોઈએ. એ પણ ઉપરછલ્લી રીતે નહીં પણ એકદમ તીવ્રતાથી અને અંદરના ઊંડાણથી. સાચું સુખ સંપત્તિમાં નહીં પણ સંબંધોમાં જ સચવાયું હોય છે. સંબંધો એક ખાબોચિયામાં બંધિયાર ન થવા જોઈએ, એ તો ઝરણાંની જેમ ખળખળ વહેવા જોઈએ. એવું ઝરણું જેમાંથી સુમધુર સંગીત પણ મળે અને તરબતર કરી દે તેવી ભીનાશ પણ. સુખી કરવાની સાચી શક્તિ કોઈ સ્થળ કે સ્થિતિમાં નથી પણ સાચા સંબંધોમાં જ હોય છે. સંબંધોને સુકાવા ન દો. સતત ધબકતા રાખો અને તેનો આહલાદક ધ્વનિ દિલથી માણો.

*******

[મારા મિત્ર શ્રી નલીનભાઇ કાટકોરીયાએ મને એક ઇ-મેલ આપણા સૌ કોઇના જણીતા એવા સાહિત્યકાર અને કટાર લેખક ડૉ. ગુણવંતભાઇ શાહ લેખિત એક લેખ ફોરવર્ડ કર્યો છે જે લેખ અમો અહિં પ્રકાશિત કરી રહ્યા છીએ. ડૉ. ગુણવંતભાઇ શાહ દૈનિક પેપર દિવ્યભાસ્કર અને લોકપ્રિય એવા ચિત્રલેખા સામયિક સાથે કામ કરી રહ્યા છે..]

હૃદયનું નિર્માણ તો પૃથ્વી પર ક્યાંક સામે મળી જતા અજાણ્યા આદમીને આત્મીય ગણવા માટે થયું છે એ જ હૃદય ઇશ્વર તરફથી મળતી ઇ-મેઇલ વાંચવા માટે સર્જાયું છે. મન જૂઠું બોલે, હૃદય કદી જૂઠું ન બોલે.ઇ-મેઇલ એટલે ઇશ્વર તરફથી મળતી ટપાલ. એક ઇ-મેઇલ ભક્તકવિને મળતી હતી: ‘સૂની હો મૈને હરિ આવન કી આવાઝ!’ એ હતી પ્રેમદીવાની મીરાં. કૃષ્ણની ઇ-મેઇલ મીરાંને મળી!

કાનનું નિર્માણ મોબાઇલ ફોન સાથે ચોંટી જવા માટે નથી થયું. આંખનું નિર્માણ ટીવીના પડદા પર ખોડાઇ રહેવા માટે નથી થયું. હૃદયનું નિર્માણ કાર્ડિયોગ્રામ લેનારા યંત્ર પર ધબકારા નિહાળવા માટે નથી થયું. હૃદયનું નિર્માણ તો પૃથ્વી પર ક્યાંક સામે મળી જતા અજાણ્યા આદમીને આત્મીય ગણવા માટે થયું છે એ જ હૃદય ઇશ્વર તરફથી મળતી ઇ-મેઇલ વાંચવા માટે સર્જાયું છે. મન જૂઠું બોલે, હૃદય કદી જૂઠું ન બોલે. ગમે તેવા મવાલીનું હૃદય પણ સત્યવાદી હરિશ્વંદ્ર જેવું સાચાબોલું હોય છે. ઇ-મેઇલ એટલે ઇશ્વર તરફથી મળતી ટપાલ. એક ઇ-મેઇલ ભક્તકવિને મળતી હતી: ‘સૂની હો મૈને હરિ આવન કી આવાઝ!’ એ હતી પ્રેમદીવાની મીરાં. કૃષ્ણની ઇ-મેઇલ મીરાંને મળી!

જગતનું સૌથી પવિત્ર તીર્થસ્થાન એટલે પ્રેમને કારણે ઘાયલ થયેલું હૃદય. સદીઓથી મનુષ્યના હૃદય પર હુમલા થતા જ રહ્યા છે. લશ્કરની કવાયત જોવામાં તો આકર્ષક લાગે છે, પરંતુ કંઇ કેટલાંય હૃદયો માટે તો એ ક્યામતનો સામાન બની જાય છે. એકવીસમી સદીમાં પણ જો માણસ પોતાની મૂર્ખતા ન છોડી શકે, તો માનવતાનું અકાળ મૃત્યુ થઇ શકે છે. પુષ્પતા અને માનવતાનું નિર્માણ કચડાઇ જવા માટે નથી થયું.

મોસમનો પહેલો વરસાદ પડે અને માણસને કોઇ ભીનું સ્મરણ ન પજવે એવું બને ખરું? મેઘદૂત મહોત્સવ પછી ધરતીનું હૃદય તરબોળ થાય ત્યારે માણસના હૃદયને પણ તરબોળ થવાની ઝંખના પજવતી રહે છે. ઘાયલ માણસનું હૃદય વાદળના કુળનું હોય છે. પાણીપોચું અને પેટ છુટું વાદળ ક્યાંક વરસી પડે એ જ એનો વાસનામોક્ષ! એક રૂપવતી યુવતીના ચહેરા પર ઓચિંતો સફેદ ડાઘ પ્રગટ થયો.

કોઢનો વહેમ પડ્યો અને ટ્રીટમેન્ટ શરૂ થઇ ત્યારે એ સ્ત્રીના પ્રેમમાં ડૂબેલા પ્રિયજને કહ્યું: ‘તારા આખા શરીરે કોઢ ફેલાઇ જાય અને તારા દેહનું આકર્ષણ ઓસરી જાય તોય મારા પ્રેમમાં કોઇ જ ફરક નહીં પડે. હું તને પ્રેમ કરું છું, તારી ચામડીને નહીં. આ બાબતે તું નિશ્વિંત રહેજે.’ કાળક્રમે પેલો ડાઘ એક નાનું ટપકું બનીને રહી ગયો. વર્ષો વીતી ગયાં અને એ સ્ત્રીએ એના પ્રેમીને દગો દઇને બીજો લવ-અફેર શરૂ કર્યો. હૈયાસૂના હોવામાં કેટલી નિરાંત!

વરસાદ તૂટી પડવાની તૈયારીમાં છે. હવામાં ભીનાશનો ભાર વરતાય છે અને હૃદયમાં પ્રતીક્ષાની સુગંધ વરતાય છે. પ્રતીક્ષાનું કુળ પ્રાર્થનાનું છે. વૃક્ષનાં પાંદડાંને બધી ખબર પડી ગઇ છે. પાંદડે પાંદડે અફવા ફેલાઇ ગઇ છે કે ભીનાશનું આકાશી આક્રમણ હવે દૂર નથી. પવનનો મિજાજ બદલાઇ ગયો છે. માણસનો મિજાજ ઝટ નથી બદલાતો. એને કાર્ડિયોગ્રામમાં શું આવ્યું તેની ચિંતા થાય છે, પણ વરસાદ સાથે શું શું આવ્યું તેની ગમ નથી પડતી. પ્રતીક્ષા અને પ્રાપ્તિ નામની બે સખીઓ માણસને પ્રાર્થના એટલે શું તે સમજાવે છે. પ્રાપ્તિ માટે પ્રાર્થના કરવી એ વાણિયાવૃત્તિ છે. જેમ તરસ અને તૃપ્તિનું મિલન થાય, તેમ પ્રતીક્ષા અને પ્રાપ્તિનું મિલન થવું જોઇએ. પ્રતીક્ષા એ જ પ્રાર્થના!

મધ્યરાત્રિએ ટહુકા સંભળાય ત્યારે નરસિંહરાવ ભોળાનાથ દિવેટિયાનું કાવ્ય ‘મધ્યરાત્રિએ કોયલ’ યાદ આવે છે. ટહુકો દૂરથી વહી આવે ત્યારે મંગલ શબ્દ’ વહી આવતો હોય એવો ભાવ જન્મે છે. આસપાસ ભીનાશનું સામ્રાજ્ય જામ્યું છે. મહાકવિ કાલિદાસ પ્રણયમગ્ન રાજા પાસે કવિતાનું ગાન કરાવે છે. રાજા કહે છે: ‘મારો માલવિકા સાથેનો પ્રેમ એટલે પ્રણયવૃક્ષ. માલવિકા વિશે પહેલી વાર સાંભળ્યું એ એનું મૂળ અને એને પહેલીવાર નજરે નિહાળી એ એનું અંકુર. એના હાથનો સ્પર્શ થયો ને રોમાંચ થયો એટલે જાણે કળીઓ ફૂટી!

હવે આ પ્રેમનું વૃક્ષ મને એના ફળનો આસ્વાદ કરાવે.’ (અનુવાદ: ડૉ. ગૌતમ પટેલ). જ્યારે માણસ નિજાનંદના કલાકો પામે ત્યારે એક દિવસમાં ત્રણ દિવસ જેટલું જીવન રેડાતું હોય એવો અનુભવ પામે છે. આયુષ્યને લાંબું કરવાનો એક માર્ગ એ છે કે દિવસને ભર્યો ભાદર્યો બનાવીને સાર્થક કરવો. સાર્થક જીવનમાં આયુષ્યની લંબાઇનું નહીં, રસદીક્ષાનું મહત્વ હોય છે.

ઘાયલ થવાનું સૌના નસીબમાં નથી હોતું. કોઇ પણ માણસ પોતાની અપ્રામાણિકતા અકબંધ રાખીને ઘાયલ ન થઇ શકે. દર્દ કેટલી પવિત્ર બાબત છે, તે હજી દુનિયાને નથી સમજાયું. લોકો જેને ગઝલ કે શાયરી કહે છે, તે તો વાસ્તવમાં તીરથી વિંધાયેલા હરણની મરણચીસ હોય છે. મોસમનો પહેલો વરસાદ થયો ત્યારે કોનું સ્મરણ થયું? આ પ્રશ્નનો જવાબ ખાનગી રહે તેમાં જ સંસારની સલામતી રહેલી છે. આપણો સમાજ ખૂબ કાનગંદો, મનગંદો અને વાણીગંદો છે. ક્યાંક ઊગેલું પ્રેમપુષ્પ રોગી માણસ નિંદાકૂથલીના ઉકરડા પરથી જ નિહાળતો રહે છે. પુરુષોની એક કુટેવ બડી ખતરનાક છે. એ કોઇ પણ નિર્ભય અને મળતાવડી સ્ત્રીને ‘ચાલુ’ કહીને વગોવવાની ઉતાવળમાં હોય છે. જેઓ સંબંધવંચિત અને પ્રેમવંચિત હોય, એમનો ‘પાસટાઇમ’ સમાજ માટે ખતરનાક સાબિત થાય છે.

સમાજ કેટલો રુગ્ણ છે, તે જાણવું હોય તો પુરુષો ભેગા મળે ત્યારે થતી વાતો સાંભળવી. એ વાતોમાં કાયમ એક ‘ચાલુ’ સ્ત્રીની ટીકા થાય ત્યારે તમને તરત સર્વસંમતિ થતી જોવા મળશે. ધન્ય છે એવી સ્ત્રીઓને, જેમણે આવા ગંદા પુરુષોની અવગણના કરીને પોતાની પર્સનાલિટી જાળવી રાખી છે. તમે જરાક બારીકાઇથી એ ગંદા પુરુષોની દુનિયામાં ડોકિયું કરશો, તો જણાશે કે તેઓ ‘રહી ગયેલા’ લોકો છે. જે સ્ત્રીની તેઓ સ્વાદપૂર્વક અમથી નિંદા કરી રહ્યા છે, તેમને તે સ્ત્રીએ ક્યારેક ‘ના’ પાડવાની ગુસ્તાખી કરી હશે.

સામા પુરુષ સાથે હસીને વાત કરનારી સ્ત્રીની ખાનગીમાં કૂથલી થાય એવા સમાજમાં દર્દમંદ શાયર કેમ કરીને ટકે? ચિક્કાર ઓડિટોરિયમમાં ગઝલ પેશ થાય, ત્યારે ઊછળી ઊછળીને દાદ આપનારાં પતિ-પત્ની ખુરશી પર પાસપાસે બેઠાં હોય છે. બંને જાણે છે કે ગઝલ પ્રિયતમા પર લખાય છે, પત્ની પર નથી લખાતી. જીવનમાં જે પ્રાપ્ત ન થયું, તે ગઝલમાં મળી ગયું! હૃદય સત્યવાદી હરિશ્વંદ્ર બની ગયું!

આજકાલ મારા હૃદય પર કૃષ્ણ સવાર થયા છે. એક એવું પુસ્તક મળી ગયું, જેને કારણે મારો શ્રાવણ સાર્થક થયો. આવું બન્યું તે માટે આપણી ભાષાના મૂર્ધન્ય સારસ્વત અને સાહિત્યકાર ભોળાભાઇ પટેલ જવાબદાર છે. એમણે એક પુસ્તક પ્રેમથી મોકલી આપ્યું: ‘વૃંદાવન મોરલી વાગે છે.’ (સંપાદન: ભોળાભાઇ પટેલ અને અનિલા દલાલ, ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ, અમદાવાદ, રૂ. ૧૬૦). સંપાદકોએ ભારતીય કૃષ્ણભક્તિની કવિતાને કેન્દ્રમાં રાખીને જે પ્રાસ્તાવિક લખ્યું છે તે અદ્ભુત છે. અહીં માત્ર એક અંશ પ્રસ્તુત છે:‘ભાગવતના પ્રારંભમાં ભક્તિ નારદમુનિને કહેતી સંભળાય છે:

હું દ્રવિડ દેશમાં ઉત્પન્ન થઇ,
કર્ણાટકમાં વૃદ્ધિ પામી.
ક્યાંક ક્યાંક મહારાષ્ટ્રમાં સન્માન પામી
અને ગુજરાતમાં વૃદ્ધત્વને પામી.

પણ પછી પોતે વૃંદાવનમાં સ્વરૂપવાન નવયુવતી થઇ, એવું ભક્તિએ કહ્યું હતું. (અલબત્ત, ભક્તિની આ ઉક્તિ મૂળ ભાગવતના રચનાકાળની છે)’ ભારતનાં બધાં જ રાજ્યોની લોકભાષાઓમાં કૃષ્ણની મોહિની કેટલી પ્રબળ રીતે પહોંચી છે તેનો ખ્યાલ આ પુસ્તક વાંચ્યા વિના ન આવે. કોઇ કૃષ્ણભક્ત ગુજરાતી આ પુસ્તક વાંચવાનું ટાળી ન શકે.

વેદમાં મનુષ્યને ‘ભૂમિપુત્ર’ ગણાવવામાં આવ્યો છે. જે ભૂમિપુત્ર હોય તેણે વૃક્ષમિત્ર, પુષ્પમિત્ર, વરસાદમિત્ર, આકાશમિત્ર અને વિશ્વમિત્ર બનવું જ રહ્યું. આજનો માણસ કેળું ખાય છે, પણ કેળ સાથે એને કોઇ સંબંધ રહ્યો નથી. એ લીંબુનું શરબત પીએ છે, પણ લીંબણમાતા સાથે એને કોઇ લેવાદેવા નથી. રોજ સવાર તો પડે છે, પણ સૂર્યોદય અપરિચિત રહી જાય છે. માણસ સંબંધ વિનાના સંબંધોની ભીડમાં અટવાઇ મરે છે. આજનો સિન્થેટિક માણસ જીવવાની ટેવને લીધે જીવતો રહે છે. અરે! આ ધોધમાર વરસાદ આવી પહોંચ્યો! અસ્તિત્વનો ઉત્સવ શરૂ થઇ ગયો છે.

આપણું સમગ્ર બીઇંગ રોમેરોમથી થનગની ઊઠે એવો અદ્ભુત કલાક પૂરી આક્રમકતા સાથે આવી પહોંચ્યો છે. આવા થનગનતા અને મનગમતા કલાકનું અભિવાદન કરવાનું ચૂકી જાય તે માણસ ‘નાિસ્તક’ ગણાય. જો આવો એક કલાક એળે જાય, તો જીવન પાંજરાપોળ બની જાય એ શક્ય છે. ક્યારેક પાંજરાપોળમાં પણ બધી સગવડ હોય છે. ગમે તેટલી સગવડયુક્ત પાંજરાપોળ પણ ગૌશાળા ન બની શકે. જ્યાં માણસને ઊધ્ર્વમૂલ થનગનાટની અનુભૂતિ થાય ત્યાં ગોપાળકૃષ્ણ માંડ એક વેંત છેટા!

પાઘડીનો વળ છેડે

વિરહ દરમિયાન સ્નેહ ઓછો થાય
એમ લોકો કહે છે,
પણ એવું નથી.
એવું ખરું કે વિરહ દરમિયાન
એ ભોગવવાનું બનતું નથી.
પરિણામે ધીરે ધીરે
રસ એકઠો થતો જાય છે
અને રસ વધે તેમ
પ્રેમનો પૂંજ બનતો જાય છે.
મહાકવિ કાલિદાસ (‘મેઘદૂત’માંથી)

********

કોઇ મુસીબત આવે, ત્યારે ખરેખર કોઇને પણ એમ જ લાગે છે કે તેના ઉપર મૂશ્કેલીઓ તૂટી પડી છે. અને તે એના ભાર નીચે ચગદાઈ રહ્યો છે. અને એ એક સ્વભાવિક છે કે આ સ્થિતિમાં કોઇ પણ માણસ ચિંતીત્ બની જાય. જોકે અનુભવીઓ કહે છે કે વિપત્તિ અને મુશ્કેલીઓની સામે ઊભા રહીને સામનો કરતાં મુશ્કેલીઓ ચાલી જાય છે. જેવી રીતે મેં મારા ઘરની બારીની અટારીએથી જોયું છે કે કોઇ શ્ર્વાન (કૂતરો) જો ભૂકતોં ભૂકતો સામે આવે તો નાનું બાળક કે મોટી વ્યકતિ દોડવા માંડે અને જેમ દોડે તેમ વધારે વેગથી તે શ્ર્વાન પાછળ દોડે. પણ જો કોઇ અનુભવી બુમ મારીને કહે કે ‘ભાઇ દોડમાં ત્યાં જ ઉભો રહી જા’ અને આમ કરવાથી તે શ્ર્વાન પણ અટકી જશે અને થોડું ભૂકીને મોઢું ફેરવીને ચાલ્યો જશે.

આવો જ અનુભવ તમને માથેરાન કે મહાબળેશ્વર કે પછી મથુરામાં જશો અને તમારી પાછળ વાંદરા પડે અને દોડવા માંડશો કે તરત જ તમારી પાછળ તે વાંદરાઓ પણ તમારી પાછળ ઝડપથી દોડવા લાગશે અને ઘુરકવા માંડશે. દૂર આ દશ્ય જોનારા ત્યાંના રોજના ટેવાયેલા રહેવાસીઓ ‘ભાગો મત વહીં ખડે રહો.’ ની બુમ મારશે અને તમો વાંદરાઓની સામે મુખ કરીને સ્થિરપણે ઊભા રહી જશો તો તરત જ તે વાંદરાઓનું ટોળું પણ તમારી સામે ઊભું રહી જશે.અને એક પછી એક વાંદરાઓ ભાગી જશે.‘આ અનુભવે બધાને જ પાઠ શીખવે છે કે કોઈપણ મુશ્કેલી આવે તો તેનાથી ડરીને ભાગવું નહીં, પણ તેની સામે ઉભા રહી જવું.’ જેથી મુશ્કેલીઓનું જોર ઓછું થઈ શકે છે. જો કે આ વાત અધરી છે. કારણકે જેને માથે પડે તેને જ ખબર પડે કારણકે તે વખતે માણસની બુધ્ધિ ખોવાય જાય છે.

તમે મુસિબતમાં હોવ અને કોઇની સામે વાત કરતાં કરતાં આંખમાં જળજળીયા જો આવી જાય તો સામેની વ્યકતિ તરત જ કહેશે ‘ ધિરજ રાખો આ સમય પણ જશે.’ એવું સાંભળવા મળે છે.. આ વાત ઉપર એક સરસ વાર્તા પ્રચલિત છે જે ઘણા બધાએ વાચી હશે કે કોઇક રાજાએ તેને ત્યાં પધારેલા મહાત્માની ખુબ જ મનથી સેવા કરી. તેથી પ્રસન્ન થઈને મહાત્માએ તેને એક માદળીયું આપી ડોકમાં પહેરી રાખવા કહયું અને સમજાવ્યું. કે ‘ જયારે જ્યારે તું ખૂબ મુશ્કેલીમાં આવે તે વખતે અને જ્યારે તું ખૂબ સુખમાં આવી જાય ત્યારે ત્યારે આ તાવીજ ખોલીને વાંચી લેજે.’ ‘તેમાં કંઇક સંદેશ લખેલો છે. જે તને જીવનમાં ડગલેને પગલે કામ લાગશે.’ રાજાએ મહાત્માના આશીર્વાદ રૂપે એ તાવીજનો તેણે બે હાથ જોડીને સ્વીકાર કરી લઇ પોતાના ગળામાં એ માદળીયું પહેરી લીધું. એ વાતનો જતે દહાડે ખાસ્સો સમય વીતી ગયો. એક દિવસ બાજુના રાજ્યના રાજાએ તેના રાજ્ય ઉપર હુમલો કરી, તેને હરાવીને તેનું રાજ્ય લઈ, તેને પકડીને કેદ કરી લેવાની પેરવી કરતા હતા, પણ તે રાજમહેલના કોઇક છુપા ભોયરાંમાંથી જીવ બચાવીને ભાગી ગયો. રાત્રિના અંધકારનો લાભ લઇ એક જંગલમાં આવી પહોંચ્યો. બધું જ ગુમાવી દીધાના વિસામણમા પડી તે હતાશ થઈને આત્મહત્યા કરવા જતો હતો, ત્યાં તેને મહાત્માના શબ્દો યાદ આવ્યા, ‘ખૂબ દુ:ખમાં હો ત્યારે મારો સંદેશો વાંચજે.’ તેણે તે માદળીયું ખોલ્યું. તેમાં બે ચીઠ્ઠી હતી. એકમાં લખ્યું હતું : ‘અતિશય દુ:ખની વેળાએ.’ બીજામાં લખ્યું હતું :‘અતિશય સુખની વેળાએ.’ રાજાએ દુ:ખના સંદેશ માટેની ચીઠ્ઠી ખોલી. તેમાં લખ્યું હતું : ‘આ સમય પણ જશે.’ મહાત્માના આ સંદેશ ઉપર રાજાએ વિચાર કર્યો અને તે આત્મહત્યાનો વિચાર માડી વાળ્યો.પછી જંગલમાં જ રહીને તેણે ધીરે ધીરે પોતાના ચુનંદા માણસોને ભેગા કરી તેનું પચાવી પાડેલું રાજ્ય ઉપરાંત એના રાજ્ય ઉપર આક્રમણ કરી એ રાજ્ય પણ મેળવી લીધું. ફરી સુખના દિવસો આવી ગયા.વળી પાછો અતિશય આનંદમાં આવી જતાં, ત્યાં એને મહાત્માની યાદ આવી ગયી. તેણે આનંદના સમયનો સંદેશ વાંચવા ફરી બીજી ચીઠ્ઠિ ખોલી જેમાં પણ એ જ પહેલા જેવો જ સંદેશ હતો, ‘આ સમય પણ જશે.’ રાજાને પહેલાં તો નવાઇ લાગી. પણ પછી ખુબ જ વિચારતા એને સમજાયું કે માણસે સુખમાં છકી ન જવું અને દુ:ખમાં નાસીપાસ ન થઇ જવું. પવન કદીયે એક દિશામાં વાતો નથી. દરિયો કદીયે એક જ કિનારે સ્થિર થતો નથી. ઝરણું કયારેય અટકી જતું નથી. તો પછી સમય કેવી રીતે કાયમ એકસરખો જ રહે ?

કંઇક ન ગમતું કે ખરાબ બને ત્યારે માણસ કહે છે કે, કંઇક સારું થવાનું હશે. રાતની કાળાશની અંતિમ પળ પછી જ સવારના પહેલા કિરણનો જન્મ થતો હોય છે.

મેં કયાંક વાંચેલું કે અમેરીકાના મહાન અબ્રાહમ લિંકનના ઓરડામાં પણ આવાજ સંદેશની એક છબી મઢાવીને રાખી હતી. ‘This too shall pass’ ‘આ પણ ચાલ્યું જશે.’ કહેવાય છે કે આ વિશે તે લોકોને શીખ આપતા તેઓ કહેતા કે જયારે પણ કોઇ મુશ્કેલીઓ આવે છે, ત્યારે હું વિચાર કરતા કરતા કહું છું કે ‘આ પણ પસાર થઈ જશે.’ આથી મુશ્કેલીઓ મને નાસીપાસ કરી દેતી નથી. અને જયાં જયાં સફળતા મળે છે, ત્યારે આ છબી મને અભિમાનના આવરણથી બચાવે છે.‘આ સમય પણ પસાર થઈ જશે.’આ એક જ વાક્ય લિંકનની જેમ હું, તમે અને બધા જ જો આ યાદ રાખીએ તો સારી-નરસી પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવાનું બળ મળી રહેવાની શક્યતા નકારી ન શકાય !…. ધીરજ સદાય હુંકાર ભરતી નથી, ક્યારેક એ દિવસના અંતે એક શાંત નાદ હોય છે, એ કહેવા કે હું કાલે ફરી પ્રયત્ન કરીશ.

બસ એટલુંજ કહેવું છે કે જીંદગીની દરેક ક્ષણ દિલથી માણી લઇએ, નસીબથી મળી છે જીંદગી તો એને જીવી લઇએ..

*********

ફૂલ હોવાની ખુમારી બહુ મજાની છે મિત્રો, દિન ખુદા એવો ન લાવે કે હું પથ્થર લાગું.-‘

શૂન્ય પાલનપુરી

પતંગિયું ક્યારેય તેની પાંખોના રંગોની સરખામણી બીજા પતંગિયાના રંગો સાથે કરતું હશે? મેઘધનુષના સાતેય રંગોને એક-બીજાની ઇર્ષા થતી હશે? માછલીઓ તરણ સ્પર્ધા યોજીને કોણ વધુ ઝડપે તરી શકે છે એની સરખામણી કરતી હશે? આંબો ક્યારેય બાજુના આંબાને જોઈને એવું વિચારતો હશે કે એ આંબામાં કેરી કેમ વધુ છે. હા, એટલી ખબર છે કે માણસ કાયમ પોતાની સરખામણી બીજા સાથે કરતો ફરે છે!

બાળક નાનું હોય ત્યારથી તેના મગજમાં એક વાત ઠોકી બેસાડાય છે કે તારે કોના જેવું થવું છે? બધાને કોઈકના જેવું થવું છે. એવા કેટલાં લોકો હશે જેને પોતે છે એવા જ થવું છે? દરેક વ્યક્તિ પોતાની જિંદગીની મંજિલ નક્કી કરી રાખે તેમાં કંઈ ખોટું નથી. કોઈ વ્યક્તિ, કોઈ આદર્શ કે કોઈ સિદ્ધાંતને માઈલ સ્ટોન ગણી ત્યાં પહોંચવાનો પ્રયાસ કરે એમાં પણ કંઈ ગેરવાજબી નથી, પણ સરખામણી કરીને દુ:ખી થયા રાખવાનો કોઈ મતલબ નથી.

માણસે એ પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે કોઈના જેવા થવામાં પોતાની ઓરિજીનાલિટી ન ગુમાવી બેસે! બનવા જોગ છે કે તમે બીજી વ્યક્તિ કરતા સાવ જુદા, અનોખા અને નિરાળા હો! ઈશ્વરે સર્જેલી પ્રકૃતિ જ બતાવે છે કે જિંદગીમાં વૈવિધ્ય હોવું જોઈએ. ઈશ્વરે કદાચ એટલે જ માણસને પણ જુદી જુદી જાતના અને અલગ અલગ પ્રકૃતિના બનાવ્યા છે. છતાં માણસ બીજા સાથે પોતાની સરખામણી કરીને દુ:ખી થતો રહે છે!

પેરિસની સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સે યુરોપના જ ૨૪ દેશોના ૧૯ હજાર લોકો પર અભ્યાસ કરીને તારણ કાઢયું કે, ૭૫ ટકાથી વધુ લોકો પોતાના પગારની સરખામણી બીજા સાથે કરીને દુ:ખી થાય છે! મજાની વાત એ છે કે જે લોકો પર અભ્યાસ થયો એ બધા જ સારા પગારની નોકરી કરતાં હતા! પગાર એ જીવનનો કે આવડતનો બહુ મોટો ક્રાયટેરિયા નથી! તમારાથી કોઈનો પગાર વધુ હોય એટલે એવું માની લેવાની જરાયે જરૂર નથી કે એ માણસ તમારાથી વધુ હોંશિયાર, વધુ ડાહ્યો, જ્ઞાની કે સુખી છે!

દેખાદેખીથી માણસ સૌથી વધુ દુ:ખી થાય છે. બહુ ઓછા લોકો એવું વિચારતાં હોય છે કે મારી પાસે મારે જોઈએ એ બધું જ છે અને મારા માટે પૂરતું છે, હું મારી પાસે જે છે એનાથી સુખી છું. હવે તો માણસ પોતાના સંતાનને બીજાના સંતાનથી બે-પાંચ ટકા ઓછા આવે તો પણ દુ:ખી દુ:ખી થઈ જાય છે. પોતાના બાળકને ડોબું સમજવા માંડે છે, હકીકતે આવી સરખામણી કરવાવાળાં જ ડોબા હોય છે! તમારી પાસે જેટલું છે એટલામાં શાનથી જીવો, બીજા લોકો આપોઆપ તમને માન આપવા માંડશે.

એક સાંજે રાજા તેના મંત્રીને લઈને નગરચર્યાએ નીકળ્યો. રાજા અને મંત્રી ગામના પાદરે આવેલા એક ખેતરે પહોંચ્યા. ખેડૂત એની પત્ની અને બે બાળકો સાથે પ્રેમથી સાંજનું ભોજન કરતો હતો. રાજાને પોતાના ખેતરમાં જોઈને એ ઊભો થઈ ગયો. રાજાએ ખેડૂતને પૂછ્યું, તું સુખી તો છે ને? ખેડૂતે કહ્યું, જી મહારાજ! હું બહુ જ સુખી છું. સામો શેઢો દેખાય છે ત્યાં સુધી મારું ખેતરn છે, બાજુમાં વહેતી નદીમાંથી પૂરતું પાણી મળી રહે છે, દર વર્ષે સારો પાક થાય છે, પ્રેમ કરે એવી પત્ની છે અને બે ડાહ્યા બાળકો છે. સુખ કહેવાય એવું બધું જ મારી પાસે છે!

રાજા અને મંત્રી ત્યાંથી નીકળ્યાં. રાજાએ મંત્રીને પૂછ્યું કે મને કેમ આજે એવું લાગ્યું કે એ ખેડૂત મારા કરતાં સુખી છે! મારી પાસે તો એની પાસે છે તેનાથી અઢળક સંપત્તિ છે! ખેડૂત પાસે જે છે એનાથી એ ખુશ છે અને તમે જે છે એને વધારવાની ફિરાકમાં જ રચ્યાપચ્યા રહો છો. ખેડૂત એના બાળકોને ખેતી શીખવે છે અને તમે તમારા સંતાનોને લડાઈ કરતાં શીખવો છો! તમને તો એ પણ ચિંતા છે કે લડાઈમાં રાજકુમાર માર્યો જશે તો? તમે તમારી સરખામણી મોટા રાજાઓ સાથે જ કરો છો અને દુ:ખી રહો છો!

આપણે બધા જ થોડાં- ઘણાં અંશે રાજા જેવું જ કરતાં હોઈએ છીએ. ઘણાં લોકો એવા પણ હોય છે જે પોતાનાથી ઓછું હોય એવી સરખામણી કરીને અભિમાનમાં રાચે છે. આવા સંજોગોમાં માણસ પોતાનાથી ઓછું હોય તેને નબળો ગણે છે. વધુ હોય તેની સાથે સરખામણી જેમ યોગ્ય નથી એવી જ રીતે ઓછું હોય તેની સાથે પણ કમ્પેરિઝન વાજબી નથી, કારણ કે કોઈનું વધુ જોઈને ઈર્ષા થાય છે અને કોઈનું ઓછું જોઈ તેના પ્રત્યે તિરસ્કાર થાય છે. સંપત્તિની સરખામણી ક્યારેય સુખ આપતી નથી. માણસ વધુ સારો થવા કે વધુ પ્રામાણિક બનવા કોઈ જ પ્રયાસ કરતો નથી. બધાને રૂપિયાવાળા થવું છે, બહુ ઓછા લોકોને દિલવાળા થવુ છે!

યાદ રાખો, તમે જેવા છો એવા રહેશો તો કોઈ તમને દુ:ખી નહીં કરી શકે. દરેક માણસને ઈશ્વરે તેના પૂરતું આપ્યું જ હોય છે પણ આપણે તો હંમેશાં બીજા કરતાં વધુ જોઈતું હોય છે. સુખ માટે સંપત્તિ મહત્વની નથી, પ્રેમ, લાગણી, સંબંધો અને સંતોષ મહત્વનો છે. બીજા સાથે સરખામણી કરવાનું છોડીને તમારી પાસે જે છે તેના વિશે વિચાર કરો તો ચોક્કસ એવું ફીલ થશે કે, હું બહુ સુખી છું!‘

છેલ્લો સીન: અભિમાનથી માનવી ફુલાઈ શકે છે, ફેલાઈ શકતો નથી. – રસ્કિન

*********

દરેક ધર્મ અને સમાજ સાથે કોઇકને કોઇક ફરજો સંકળાયેલી હોય છે. કે જે ફરજો, સમાજની અને ધર્મની ઓળખ સમાન છે. પણ જ્યારે આ ફરજો જડ બની અમાનુષ બને છે ત્યારે તે માણસની પ્રગતીને રૂંધી નાખે છે. અને મોટામાં મોટી ફરજ એ છે કે તે તેના માત-પિતાનું ધ્યાન રાખે અને તેનું માન જાળવે. એટલે કે સરળ અર્થ એ જ થાય કે બાળક કયારેય માઁ-બાપની લાગણીઓની અવગણનઑ ના કરે. કે કદી પણ તેઓનું દિલ ન દુભાવે અને એમના મનને આઘાત પહોંચે એવું વર્તન કે વ્યવહાર ન કરે.

એક શાયરનો એક શેર વાંચેલો કે…..

‘દોસ્તો, માબાપ કી ખીદમદ તો કર કે દેખીયે,

ફીર દેખેં કી કિસ તરહ જન્નતો કા રાસ્તા મિલતા હૈ.’

માઁ-બાપની સેવા એ જીંદગીનું એક જમા પાસું છે. ભગવાનની નજરમાં એની ઘણી મહત્તા છે. પછી તે બાળક ગમ્મે તેટલી ઉંમરનો કેમ ન હોય ? આજે હજી પણ મેં ઘણાંને જોયા છે કે લગ્ન તો ઠીક પણ પોતે પણ પિતા બની ગયો હોવા છતાં નવરાશની પળોમાં માથામાં તેલ ઘસાવાને બહાને માઁ ના ખોળામાં માંથૂં નાખી સૂતો જોયો છે. તેના માટે તો તેલ ઘસાવવું એક બહાનું હોય છે પણ ખરેખર તો માઁ નો મીઠો હાથ ફરતાં તે એક મનની શાંતિ અનુભવતો હોય છે !

સંતાન નાનો હોય કે મોટો, જો તેને ઠેસ પણ લાગશે કે તરત જ માઁ ના અંતરમાંથી ખમ્મા મારા લાલને…લાગ્યું તો નથી ને ? જરા ધ્યાન રાખતો હોય તો ? લાગી જાત તો ? વગેરે..વગેરે કહી નાખશે.

જ્યારે કોઇ સંતાન, આફતમાં કે કોઇ મૂંજવણમાં ફસાય જાય, તો બાપને ચિંતા થવા લાગે છે અને તે એક આઘાતની લાગણી અનુભવે છે.

જે કોઇ બાળક પર માત-પિતાનો છાંયડો હોય છે તે બાળક દુનિયાનો સૌથી નસિબદાર માનવી ગણાય. એમની માટે તો ભગવાનની મોટી દયા એ જ ગણાય કે તે બીચારો નથી ગણાતો અને માઁ-બાપના પ્યાર માટે તેને વલખાં મારવાં પડતાં નથી પરંતુ તેને માઁ-બાપના હેતના હિંચકે હિડોળા લેવાનો લહાવો મળતો હોય છે કે જેના આશીર્વાદથી તેમને વેદના અને આઘાતોની લાગણી સહન કરવાની એક અજબ શક્તિ મળી રહે છે.

મને ગઝલ રચયિતા દિગીશા પારેખની એક ગઝલની પંકતિ ઉપરથી યાદ આવે છે કે…

‘માણસની હથેળીઓ તો જન્મ થી જ ખાલી છે,

છતા માઁ-બાપને જોઇને આશાઓ ઉભરાઇ જાય છે.

લાગણીઓ છે એમની ગુલાબના ફૂલો જેવી,

જ્યાં વેદનાઓ ત્યાં જઇને વિલીન થઇ  જાય છે..’

આજે ઘણી એવી વ્યક્તિઓ જોઈ છે કે જેના માત-પિતા નથી પણ એની આંખોના ખૂણા હંમેશા ભીના રહેતા હોય છે અને પોતાના પર માઁ-બાપનો પ્રેમ, લગણી અને મમતા મેળવવા એ અંદરો અંદર પોતાની જાતને સદા કોષતા રહેતા હોય છે.

દૂ:ખની વાત તો એ છે કે વર્તમાન જમાનો થોડા ઘણા અપવાદોને છોડી દુષિત, કઢંગો, બેશરમ, બેરહેમ, હૈયા વિહોણો અને શિસ્ત વગરનો થઇ ગયો છે કે જેને માઁ-બાપ હોવા છતાં તેની તેને દરકાર હોતી નથી અને તે પોતે અને પોતાની પત્નિ અને પોતાના બાળકમાં જ રચ્યો પચ્યો રહે છે. આજે યુગ એટલો બધો ઘર્ષણ અને ચિંતાઓના વિખવાદોથી ભરેલો છે કે તે ક્યારે માનવીને ઉંધા મોઢે ધુળ ચાટતો અને વખતના વહેણને બદલી નાખી કોઇક એવી ક્ષણોમાં ફેરવી નાખતો હોય છે કે તે માનવીને તેની ગંધ સુધ્ધા આવતી નથી અને તેથી કહી શકાય કે તે વહેણોથી બચવાનો ઉપાય એટલે માઁ-બાપનો પ્રેમ અને તેના અમી ભરેલા આશીર્વાદ, લાગણી, હેત અને મમતા જ છે કે જે સંતાનોની જિંદગીના ન માગ્યે તો પણ એક ચોકિદાર બની પોતાના અનુભવોનું માર્ગદર્શન આપતા રહે છે.

સમાજમાં ધણા ઘરે જોવા મળ્યું છે કે ઘરમાં યુવાન દિકરાઓ કમાતા ધમાતા હોવા છતાં આઘેડ વયે પણ પિતાએ પોતાનો શ્ર્વાસ ટકાવી રાખવા કે ઘરના પોતિકા પાસે પણ હાથ લાંબો ન કરવાના આશયથી બોલતા સાંભળ્યા છે કે ‘આ તો સમયનો સમય નીકળે અને બે પૈસાની આવક થાય અને આપણાં પૂરતો ખર્ચ નીકળતો રહે.’ ઉપરથી ઉમેરશે ‘ઘરમાં બધાને વચમા આવતા ટળીયે‘ કહીને મજૂરી કરવા જવું પડતું હોય છે કે ક્યાંક, કોઇ મંદિરને પગથિયે જઇને સમય પસાર કરવા બેસવું પડતું હોય છે કે જેઓ ખરેખર નિવૃતિ પછી કોઇ સંસ્થામાં કે હોસ્પિટલમાં દરદીઓ પાસે જઇને ભલે ધન નહી તો તન-મનથી બે શબ્દો વડે તેને હિંમત આપી શકે છે કે નાની-મોટી મદદ કરી શકે છે કે પોતાના જ સમાજની સંસ્થાઓને કામમાં દખલ પહોંચાડ્યા વિના મદદ કરી શકવાને શક્તિમાન હોવા છતાં અપવાદે, આવું નથી કરી શકતા કારણકે સંતાનો માત-પિતાનું અપમાન કરી કે તેને વાત વાતમાં તોડી પાડી કે હવે જમાનો બદલાય ગયો છે કહી તેની વાતો ટાળવામાં આવે છે અને એથી પણ વિશેષ, કુટુંબના અંદરો અંદરના વિખવાદોને લઇને સંકુચિત મન રાખતો થઇ જાય છે.

મેં જોયેલા, સાંભળેલા અને અનુભવેલા પ્રસંગો પરથી લખી શકું કે ઘણી વાર બે ભાઇઓ સંજોગ વસાત કે કુટુંબના કોઇ વિખવાદોના વમળોથી છૂટા પડેલા હોય અને તેમાંનો એક ભાઇ બધી જ રીતે સધ્ધર હોય, ઘર મોટું હોય, માઁ-બાપ માટે અલાયદો ઓરડો ફાળવી શકતો હોય અને માઁ-બાપને રાખતો હોય તો તે જાણે કે ઉપકાર કરતો હોય તેમ તેને લાગતું હોય છે અને તે સાધારણ અને અનગઢ ભાઇ ઉપર માઁ-બાપને સાથે ન રાખવાના અને પોતે પોતાના માઁ-બાપની ફરજ ઉપરથી દૂર ભાગે છે ના છાણાં પોતાના જ ઉપર, જાણતા અજાણતા મિત્રો, સગાસંબંધી કે સમાજની વ્યકતિઓ પર થાપતો રહેતો હોય છે. અને માઁ-બાપને વૃદ્ધા આશ્રમમાં પૈસા ભરી તેને પોતાના અને પોતાના કુટુંબથી દૂર રાખે છે. ઘણાં માઁ-બાપને તો પાંચ પાંચ દિકરાઓ હોવા છતાં ધ્ક્કે ચઢવું પડતું હોય છે. પણ તે સંતાનોને ખબર નથી કે માઁ-બાપ જ વિશ્ર્વમાં જન્નતની મહેંક પ્રસરાવતો એક મધુવનનો બગીચો છે કે જે અંતરની સુવાસ ફેલાવનાર ગુલાબ અને લાગણીઓની કળીઓ છે.

રચનાકારે ખરેખર સાચું જ ભજન રચ્યું છે ‘ભૂલો ભલે, બીજું બધું, માઁ-બાપને ભૂલશો નહી..અગણિત છે….. ઉપકાર એના…’ જો કે આવા સુંદર રચનાના શબ્દો, માઁ-બાપની પ્રાર્થના સભામાં કે કોઇ લોક સંગીતના ડાયરામાં સાંભળતા તો આવ્યા જ છે. પણ હ્યદયના કોમ્પ્યુટરમાં ખુલ્લા (ઓપન) રાખનારા કેટલા ?

**********

સંબંધો અને નસીબને કેટલો સંબંધ છે? નસીબદારની વ્યાખ્યામાં આપણે સંબંધોને કેટલા કાઉન્ટ કરીએ છીએ? સારા સંબંધોને સારા નસીબ કહેવા કે કેમ એ માણસ સંબંધોને કઈ નજરથી જુએ છે તેના પર આધાર રાખે છે. બધું જ હોય અને કોઈ ન હોય એ વ્યક્તિની વેદના બહુ જુદી હોય છે!

હમણાં એક શિક્ષકને મળવાનું થયું. તેમને વસ્તીગણતરીનું કામ સોંપાયું છે. તેમણે કહેલો એક અનુભવ સંબંધોની સંવેદનાથી ભરપૂર હતો. તેમણે કહ્યું, હું એક ઘરે ગયો. ચાલીસ વર્ષના એક માણસે દરવાજો ઉઘાડ્યો. થોડીવાર એ મારી સામે જોતો રહ્યો. મેં ઓળખાણ આપીને કહ્યું કે વસ્તીગણતરી માટે આવ્યો છું. તેણે મને આવકાર આપ્યો અને ઘરમાં બોલાવી સોફા ઉપર બેસાડ્યો. મેં પૂછ્યાં એ બધા જ સવાલોના તેણે સરસ રીતે જવાબ આપ્યા. મારું કામ પતાવીને ઊભો થવા જતો હતો ત્યાં એ માણસે મને કહ્યું કે, થોડીવાર બેસોને! એ મારા માટે જયુસનો ગ્લાસ ભરી લાવ્યો.

મને કહ્યું કે, કેટલા બધા દિવસો પછી મારા ઘરે કોઈ આવ્યું! કોઈના પગરવ વગર ઘણીવખત આપણે ઘરમાં જ ક્યાંક ભૂલા પડી ગયા હોય એવું લાગે! તેણે વાત આગળ વધારી. હું અહીં સાવ એકલો રહું છું. મલ્ટિનેશનલ કંપનીમાં જોબ કરું છું. અમારી કંપનીનાં લોકો વચ્ચે ઘરે આવવા- જવાના સંબંધો બહુ ઓછા છે. જરાક હસીને તેણે કહ્યું કે, અમારી કંપનીમાં પાર્ટીઓ થાય છે પણ હોટલમાં. ત્યારે ઘરે કોણ આવે? ન્યુઝપેપર વેન્ડર અને મિલ્કમેન સવારે ફ્લેટની બહાર છાપાં અને દૂધ મૂકી જાય છે. ઓફિસે જઉં પછી એક માણસ ઘરે આવીને ઘર સાફ કરી જાય છે. ઘરમાં હોઉં છું ત્યારે સાવ એકલો જ હોઉં છું. મને યાદ નથી કે છેલ્લે ઘરે મારી હાજરીમાં કોણ આવ્યું હતું!

બાકી મારે પ્રેમાળ પત્ની છે, સરસ મજાના બે સંતાનો છે. મા-બાપ છે. ભાઈ-બહેન છે. પણ એ બધા બંગાળમાં રહે છે. કેટલીક મજબૂરીના કારણે હું મારા ફેમિલીને અહીં નથી લાવી શક્યો. ટિપોય પર પડેલી તસવીર તરફ આંગળી ચિંધીને કહ્યું કે, મારી પત્ની અને બંને બાળકોનો ફોટો છે. એ માણસના મોઢામાંથી નીકળતાં દરેક શબ્દોમાં અજાણ્યો ભાર હતો. તેણે કહ્યું કે ચાર-પાંચ મહિને એ લોકોને મળવા જઉં છું. એ લોકોની સાથે હોઉં ત્યારે પણ સતત થયા રાખે કે હમણાં પાછો એકલો થઈ જઈશ. મને વિચાર આવ્યો કે, બગીચામાં કોઈ ન આવે તો ફૂલોને વેદના થતી હશે? કોઈ વ્યક્તિ વગરનું ઘર માણસને ‘કામચલાઉ જેલ’ જેવું લાગતું હશે? ઘરનો ખાલીપો માણસના દિલમાં અનુભવાતો હોય છે.

બારણાં પાસે આવ્યો ત્યારે મેં એ માણસ સામે જોઈને કહ્યું, હું ભગવાનને પ્રાર્થના કરીશ કે કંઈક એવું થાય જેથી તમે તમારા પરિવાર સાથે રહી શકો. એ માણસની આંખો થોડીક ભીની થઈ હોય એવું લાગ્યું. સન્નાટો કેટલો અસહ્ય હોય છે તેનો અહેસાસ મને પહેલીવાર થયો. શિક્ષકે પછી વાત આગળ વધારી. એ દિવસે કામ પતાવીને હું ઘરે ગયો. ફળિયામાં રમતાં મારા બંને બાળકો મને જોઈને મારી પાસે આવીને મને વળગીને વાતો કરવા લાગ્યા. મારી પત્ની મારા માટે પાણીનો ગ્લાસ ભરીને લાવી.

પાણીનો ઘૂંટડો ગળે ઉતાર્યો ત્યારે મને થયું કે, હું ખરેખર ખૂબ લકી છું. મારાં લોકો મારી સાથે અને મારી પાસે છે. મેં ભગવાનનો આભાર માન્યો અને પેલા અજાણ્યા માણસ માટે ભગવાનને પ્રાર્થના કરી. એ દિવસથી મારા ઘરમાં મને એક ગજબના સુખનો અનુભવ થાય છે. પેલાં માણસ પાસે આમ જોઈએ તો બધું જ હતું, છતાં એની પાસે કંઈ જ ન હતું.

કોઈ ન હોય ત્યારે સંબંધોની ઝંખના તીવ્ર બની જતી હોય છે. બધાં હોય ત્યારે માણસને એની કદર હોતી નથી. ઘરના લોકોથી જેને નફરત હોય એવા લોકોએ પોતાના ઘરથી દૂર અને એકલા રહેતાં લોકો સાથે થોડાક કલાક રહેવું જોઈએ. એક યુવાનની પ્રેમિકા પડોશમાં જ રહેતી હતી. બંને એક સાથે જ મોટા થયાં. રોજ તોફાન, મસ્તી અને ઝઘડા. યુવાને કહ્યું કે હું રોજ એની મસ્તી કરીને એને હેરાન કરતો. એ રડવા માંડે ત્યાં સુધી તેને પરેશાન કરતો.

મને બીજા શહેરમાં નોકરી મળી. એક મહિના પછી હું મારા ઘરે પાછો ગયો. મારી પ્રેમિકા મને મળી ત્યારે પહેલાં તો એ કંઈ જ બોલ્યા વગર મારી સામે હસી. મને યાદ આવ્યું કે હું આને રોજ કેવી રડાવતો હતો? મારી પ્રેમિકાની નજીક જઈ તેના બંને હાથ મારા હાથમાં લીધા. ખબર નહીં મને શું થયું પણ એના બંને હાથ વચ્ચે મોઢું રાખીને હું ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો. મારી પ્રેમિકાને કહ્યું, મેં તને ખૂબ રડાવી છે ને? કદાચ ઈશ્વર તેની જ મને સજા કરે છે! પ્રેમિકાએ કહ્યું કે, તારા વગરેય હું રોજ રડી છું! વિરહમાં જ પ્રેમનો સાચો અર્થ સમજાતો હોય છે.

તમારા ઘરે કોઈ તમારી રાહ જોતું હોય તો માનજો કે તમે લકી છો, મિત્રોને તમારા વગર પાર્ટી અધૂરી લાગતી હોય તો માનજો કે તમે લકી છો, કંઈક અંગત વાત કરવી હોય અને તમારી પાસે વાત કરી શકાય એવી વ્યક્તિ હોય તો માનજો કે તમે લકી છો, રડવાનું મન થાય ત્યારે કોઈ ખભો હોય તો માનજો કે તમે લકી છો. ફિલ્મમાં કે નાટકમાં જતી વખતે એક જ નહીં પણ બે ટિકિટ લેવાની હોય તો માનજો કે તમે લકી છો, કોઈ તમારા આલિંગનને તરસતું હોય તો માનજો કે તમે લકી છો. જરાક શાંતિથી તમારી આજુબાજુમાં નજર કરો અને વિચાર કરો કે, હું કેટલો લકી છું!

છેલ્લો સીન: Everyone knows how to count but very few know ‘what to count?’

**********

[ માનવીના જીવનમાં આબરૂ કેવી એક ચીજ છે અને માણસને આખી દુનિયાની શરમ નડે છે, પણ પોતાની શરમ કેટલી નડે છે ? તે વિષે એક સુદર ઇ-મેલ સુરતથી શ્રી વિ. વિ. ભાલોડિયાએ મોકલ્યો જેમાનો એક પ્રેરક પ્રસંગ અહીં પ્રકાશિત કરતાં આનંદ થાય છે. ]

આબરૂ એક એવી ચીજ છે, જેની માણસ સૌથી વધુ દરકાર કરે છે. ઘણીવખત માણસના મોઢે એવું સાંભળવા મળે છે કે, મને મારી આબરૂની પડી છે હોં! માણસ આખી જિંદગી આબરૂ ઓઢીને ફરતો હોય છે અને આબરૂ કોઈ સંજોગોમાં ન ખરડાય એની પૂરેપૂરી તકેદારી રાખતો હોય છે. સવાલ એટલો જ હોય છે કે, ઓઢેલી આબરૂની અંદર જે માણસ છે એ કેવો છે?

માણસને આખી દુનિયાની શરમ નડે છે, પણ પોતાની શરમ કેટલી નડે છે? જાહેરમાં કોઈ હરક્ત કરતાં બચતો માણસ કોઈ જોતું ન હોય ત્યારે એ જ હરકત કરતાં જરાયે અચકાતો, ખચકાતો કે શરમાતો નથી! માણસને બહારની જેટલી પડી હોય છે એટલી પોતાની અંદરની કેમ પડી હોતી નથી? લોકોને આખી દુનિયાની નજરમાં સારું રહેવું હોય છે, પણ માણસની પોતાની નજરનું શું? શું માણસને પોતાને જ પોતાની બે આંખની શરમ નહીં નડતી હોય?
કોને ખબર પડવાની છે? અહીં આપણને કોણ ઓળખે છે? આવું વિચારીને ઘણાં લોકો છાનાખૂણે છાનગપતિયાં કરતાં રહે છે. કોઈ જોતું હોય ત્યારે જાહેરમાં થૂંકતા શરમાનારો માણસ કોઈ ન જોતું હોય ત્યારે આરામથી પાનની પિચકારી દીવાલ પર મારી દે છે! આવી હરક્તો વખતે એવું નથી લાગતું કે આપણે આપણી સાથે જ ‘ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ’નું જીવન જીવી રહ્યા છે.

એક ગુનેગાર પકડાઈ ગયો પછી તેણે કહ્યું કે, હું તો કોઈને મોઢું બતાવવા જેવો ન રહ્યો! આ માણસને એવો સવાલ કર્યો કે, કેમ તું રોજ સવારે તારૂં મોઢું અરીસામાં જોતો નહોતો? તારું પ્રતિબિંબ જોઈને તને ક્યારેય એવું ન થયું કે હું આ માણસને શું મોઢું બતાવું છું? અથવા તો આ માણસને જ મોઢું નહીં બતાવી શકું ત્યારે મને શું થશે? જે માણસને પોતાના મોઢાની શરમ નડતી હોતી નથી તે બધા લોકોથી પોતાનું મોઢું છુપાવતો હોય છે! અંધારામાં ભલે કોઈ ન જોતું હોય પણ આપણી જાત તો આપણને જોતી જ હોય છે. તમારી જાતે તમને ક્યારેય એવું નથી કહ્યું કે, આવું કરતા કંઈ શરમ નથી આવતી?

તમારે જો જાહેરમાં સારું દેખાવવું હોય તો ખાનગીમાં પણ સારા રહો. ખાનગીમાં સારા ન રહેનારા માણસે એક વાત યાદ રાખવા જેવી છે કે હું જાહેરમાં જે ઓઢીને ફરું છું એ આબરૂ નથી પણ છળકપટનું એક મ્હોરું છે. મ્હોરું ગમે એવું હોય તો પણ એ કોઈને કોઈ દિવસે ઉતરી જ જવાનું છે. મ્હોરું એટલે ઓરજિનાલીટીનો અભાવ. માણસ પોતાના ચહેરા ઉપર ઊગી નીકળેલા ખીલની જેટલી ચિંતા કરે છે એટલી ઉપાધિ પોતાના દામન પર લાગેલા ડાઘની નથી કરતો! સારા હોવું અને સારા દેખાવું એ બંને જુદી જુદી ક્રિયા છે. તમે સારા જ હશો તો તમારે સારા દેખાવવા મહેનત નહીં કરવી પડે.

પોતાની જાત સાથે છેતરિંપડી કરવી સૌથી સહેલી છે. એટલે જ માણસ આખી જિંદગી રમત રમતો રહે છે. ઘણા માણસો આખી દુનિયા સાથે રમત જીતી ગયા હોય છે પણ પોતાની જાત સાથે જ હારી ગયેલા હોય છે. માણસ ખોટો હોય ત્યારે બીજાને ભલે ખબર ન પડે, પણ પોતાને તો ખબર જ હોય છે કે હું ખોટ્ટો છું. આવું થાય ત્યારે જો માણસનું દિલ ન ડંખે તો માનવું કે આપણામાં માણસાઈ નામનું તત્વ સૂકાઈ ગયું છે. બહારથી ગલગોટા જેવા દેખાતા કેટલાંય લોકો અંદરથી ચીમળાયેલા હોય છે!

ડાવિગનનો સિદ્ધાંત કહે છે કે, માણસ પશુમાંથી ધીમે ધીમે માણસ થયો છે. આપણને માણસજાતની ઉત્ક્રાંતિની ખબર છે પણ આપણી જાતની ઉત્ક્રાંતિનું શું? હજુ ઘણાં લોકોમાં હિંસક પશુ જીવે છે. આવા લોકોને ક્યારેય એમ કેમ નહીં થતું હોય કે મારે હજુ ઉત્ક્રાંતિ કરવાની છે. મારામાંજ જીવતા પશુને હજુ મારે માણસ બનાવવાનો છે!

બે મિત્રો હતા. બંને એક જ ઓફિસમાં એક જ સરખી પોસ્ટ ઉપર કામ કરે. એક મિત્ર કરપ્ટ હતો. બીજો આ¸નેસ્ટ. અપ્રામાણિક મિત્રને લાંચ લેવામાં કોઈની શરમ ન નડે! પ્રામાણિક મિત્ર કોઈ દિવસ ખોટું ન કરે.એકવખત બંને મિત્રોને એક મોટું કામ કરવાનું થયું. આ કામ પતાવવા માટે મોટી રકમ લાંચમાં મળે એમ હતી. લાંચિયા મિત્રએ કહ્યું કે, લક્ષ્મી સામે ચાલીને ચાંદલો કરવા આવે છે તો લઈ લે ને! આખી દુનિયા આમ જ ચાલે છે. તું ભગતનો ભગત જ રહી જવાનો અને પાછલી જિંદગીમાં ભૂખે મરવાનો! પ્રામાણિક મિત્રએ કહ્યું કે, ના. તું જે કરતો હોય એ કર, પણ મારે કંઈ કરવું નથી. લાંચિયા મિત્રએ પૂછ્યું કે, કેમ? મિત્રએ કહ્યું કે, યાર! મને મારી પોતાની જ શરમ નડે છે. મારું દિલ મને ના પાડે છે. મારી જાત મને કહે છે કે તારાથી આવું ન થાય! બસ, એટલે જ હું આવું કંઈ કરતો નથી.કારણકે મારું તો એક અમૃત ‘ઘાયલ ના એક પંકતિના શેર જેવું છે કે ‘વલણ હું એક્સરખું રાખું છું, આશા-નિરાશામાં,બરાબર ભાગ લઉં છું, જિંદગીના સૌ તમાશામાં.‘ વાત સાંભળીને લાંચિયા મિત્રએ પોરસાઈને કહ્યું, ‘હું આટલા વખતથી આવું બધું કરું છું, કોઈને ખબર પડી?’ પ્રામાણિક મિત્રે હસીને કહ્યું કે, ‘તારી વાત સાચી છે, તું શું કરે છે એ કોઈને ખબર નથી પડતી, કરુણતા એ વાતની છે દોસ્ત કે કોઈને તો ખબર નથી પડતી પણ તનેય ખબર ન પડી!

એટલે જ કોઇકે કહ્યું છે કે ‘તમારી જાતને તમારી નજરમાંથી ઊતરવા ન દો. બહુ ઓછા લોકો પોતાની નજર સામે જ ટટ્ટાર ઊભા હોય છે. પોતાની જાત સાથે પ્રામાણિકતાપૂર્વક જીવવું સાવ સહેલું છે, અને જે સાવ સહેલું હોય છે એ જ સૌથી અઘરું છે. જિંદગી ઉપર કોઈ બોજ કે ભાર જ નહીં હોય તો એ હટાવવાની ચિંતા જ નથી રહેતી, આવા લોકો કાયમ હળવા, હસતા અને જીવતા હોય છે!’

ઓરિસન સ્વેટમાર્ડને એક સરસ વાત કહી છે. કે ‘જે માણસ સ્વામી બનવાની ઉતાવળ કરે છે, તેની ગુલામ બનવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે.’

*********

પળ પળ અક્ષર દેહ કરે, પરિકમ્મા પરભ્રમની

ક્યારેક શબ્દો હૈયે આવીને વળી જાય પાછા હોઠેથી

પ્રકૃતિના સાનિધ્યે બેસી, કરું કલ્પના સર્જનની

હ્યદય ખડિયે કલમ ઝબોળી, શરૂ કરૂં હું લેખીની

શબ્દોને, ભૈ જંખના મારી !

કુંજગલનથી સંભળાયે, ઉર વાંસળી ઓમકારે

કદીક સુણતી મંજીરામાં, કદીક મીરાની ઘુંઘરીએ

આવ શબ્દ તું ! અમ અંતરને અજવાળ તું !

માનવના મધુવનમાં ટહુકે, શબ્દ પંખીનું ગાણું

સૂના મંદિરની જ્યોત પ્રકાશે, કરશું મીઠી વાતું

લાવ હજી એક સાદ પાડી લઉં, શબ્દના સાથીને

લાવ પરોવી દઇ બનાવું શબ્દ પુષ્પની માળને !

ઓ પૃથ્વી લોકના શબ્દ ફરિશતા !

રસબસ થયેલી શબ્દ હેલીમાં, આ તરતી મૂકું માળા..

*******

[આ પ્રેરક પ્રસંગની વાત જલારામ જ્યોતને સાભારી છે જેના લેખક શ્રી ગિરિશભાઈ ગણાત્રા છે.. આ વાત ‘મૂઠી ઉંચેરા માનવી’ નામની કૃતિમાંથી લીધેલી છે. માણસ હર વખતે, હર સમય માટે ખરાબ હોતો નથી પણ તેના સંજોગો અને તેના વિધીના લેખ તેને ખરાબ બનાવી દે છે એ નક્કી જ છે...]

ઉમેશભાઇ પ્રજાપતિ લગભગ બે મહિના પછી તેની ઓફિસનાં પગથિયાં ચડ્યા હશે. જે ઓફિસમાં એણે દસ વર્ષ સુધી નોકરી કરી હતી, જયાં ઓફિસના સ્ટાફની દરેકે દરેક વ્યકિત તેને ઓળખતી હતી અને જેની સાથે નોકરી દરમ્યાન ચા-પાણી, નાસ્તો, પિકનિક અને એક નિખાલસ સબંધો હતાં પણ તે દિવસે સૌની નજર ચુકવીને એને ઓફિસમાં જવું પડયું હતું !

વાતની બિના એ ધડી હતી કે ઉમેશભાઈની કંપનીએ તેમને નોકરીમાથી બરતરફ કર્યા હતાં.કારણ એ હતું, કે એકાઉન્ટસ ડિપાર્ટમેન્ટમાં આસિસ્ટંટ એકાઉન્ટ્સ ઓફિસર તરીકેની એની ફરજ દરમ્યાન કંપનીના હિસાબમાં એણે રૂપિયા ૭૩,૦૦૦  નો ગોટાળો કરેલો. ગોટાળો એને એવી સિફતતાથી કર્યો હતો કે કંપનીના ઓડિટરો પણ પકડી ન શક્યા ! જો કે કમનસિબે બીજે વર્ષે ઓડિટરની કંપનીમાંથી ઓડિટ કરવા આવેલા એક ભેજાબાજ કલાર્કના હાથમાં એ ગોટાળો ધ્યાનમાં આવ્યો.

કંપનીના સેક્રેટરી ગોહિલસાહેબે જયારે ઉમેશભાઇને એની કેબિનમાં બોલાવ્યા અને ઓડિટરોની હાજરીમાં જ તે તોંતેર હજાર રૂપિયાની એન્ટ્રીનો નિર્દેશ કર્યો અને માત્ર ગણતરીની સેકંડોમાં ઉમેશભાઇએ કહી દીધું કે ‘સાહેબ, મેં કંપનીના આ રૂપિયા ગોટાળો કરી મારા અંગત કામ માટે વાપરેલા હતા.’

આ એકરારથી કંપનીના સેક્રેટરી ગોહિલસાહેબ ડઘાઇ જ ગયા ! કારણકે એણે તો માત્ર તોંતેર હજારનો માત્ર તાળો અને એન્ટ્રીઓની ઊલટ-સૂલટ ક્યાં થઇ ગઇ છે તે જાણવા જ ઉમેશભાઇને તેની કેબિનમાં બોલાવ્યા હતાં.

જો કે આ ‘પોતે જ ગોટાળો કર્યો છે’ એવા બેધડક ઉમેશભાઇના ખુલાસાથી કેબીનમાં સૌ ચોંકી ગયા અને મુંઝાઇ ગયા. હવે શું કરવું ? ખૂબ જ પ્રામાણિક, હોંશિયાર અને કાર્યમાં કુશળ ઉમેશભાઇની અધિકારીમાં ગણનાં થાય તે જ જો આવું કરે તો બીજું શું થઇ શકે ?

ખૂબ વિચાર કર્યા પછી ગોહિલસાહેબે, ઊમેશભાઇને કહ્યું કે ‘આપે કંપનીમાં ઠગાઇ કરી છે તેમ લખી આપશો ?’

ઉમેશભાઇએ ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર ગોહિલસાહેબની વાતનો સ્વિકાર કરી ભુલની ક્ષમા માગી અને કંપની જે પણ સજાનો નિર્ણય લે તે તેને માન્ય છે અને ત્યાં પડેલા પેડમાં કબુલાતનામું લખી આપ્યું.ઉમેશભાઇના એકરારથી મુંઝાય ગયેલા ગોહિલસાહેબ એક જ નજરે બે ત્રણ વખત  કબુલાતનામાને વાંચી ઉમેશભાઇને બેસવાનું કહી પોતે કંપનીના મેનેજિંગ ડિરેકટર શ્રી મહેતાસાહેબ પાસે દોડી ગયા.

આખરે તે સાંજે ઉમેશભાઈના હાથમાં કંપનીમાંથી તેને બરતરફ કર્યાનો ઓર્ડર પકડાવી દેવામાં આવ્યો.

જે વ્યકતિ પાસે દરેક કર્મચારી પગાર, પ્રોવિડંડ ફંડ, ઇન્કમટેક્ષ કે એવી ઘણી બાબતો માટે સલાહ લેતી તે વ્યકતિએ કંપનીમાં ગોટાળો કર્યો છે તે બધા જ જાણતા થઇ ગયાં. તે બે મહિના પછી પગથિયાં ચઢતાં સૌ કોઇ ઉમેશભાઇથી આંખ ચોરી લેતા જોવા મળ્યા, ન તો કોઇએ વાત કરી કે ન તો પાસે જઇ વિવેક દાખવવાની હિંમત કરી.

આખરે ઉમેશભાઇ ગોહિલસાહેબની કેબિન સુધી પહોંચ્યા, પણ અંદર જવું કે ન જવું તે વિચારતા હતાં ત્યાં જ ગોહિલસાહેબ બહારથી આવતા હતાં અને તેની નજર ઉમેશભાઇની ઉપર પડતાં તેને કેબિનમાં આવવાનું જણાવ્યું.

આજે ગોહિલસાહેબે જ ઉમેશભાઇને બોલાવ્યા હતાં કહેવા કે વિજીલન્સ ડિપાર્ટમેન્ટે તેમની સામે ચાર્ટશિટ તૈયાર કરી છે જે વાંચી તેમાં સહી લેવાની હતી જે ઉમેશભાઇને આપી કોપી ઉપર સહી કરવા જણાવ્યું અને આભાર માની ચા કે કોફી શું લેશો તે એક વ્યવારિક પૂછ્યું.

ચાર્ટશીટ વાંચી ગયા પછી ઉમેશભાઇને પ્રશ્ન કર્યો ‘સાહેબ ચાર્ટશીટમાં માંગેલી વિગતો હું પહેલાં જ લખીને આપી ચૂક્યો છું તો આનો જવાબ પાછો આપવો જરૂરી લાગે છે ?’

ગોહિલસાહેબે જવાબ આપતાં કહ્યું કે ‘તમે કદાચ કોઇ આવેશમાં કે દબાણ હેઠળ લખી આપ્યું હોય તો આ એક મોકો છે કે આપ આપનો બચાવ કરી શકો છો.’

ઉમેશભાઇએ ખૂબ જ સ્વસથતાથી કહ્યું ‘એણે જે કંઈ લખી આપ્યું છે એમાં એણે કંઇજ ઉમેરવાનું નથી કે કાઢવાનુ નથી અને જે છે તે સત્ય છે.’

ગોહિલસાહેભે પાછું પુછયું ‘ખરેખર ?’ જવાબમાં ‘હાં સાહેબ..’

એક મિનિટ કહી ગોહિલસાહેબ બહાર ગયા અને વીસ મિનિટ પછી પાછા આવી ઉમેશભાઇને થોડી વાર બેસવાનું કહી કેન્ટીનમાંથી ચા મંગાવી..

અડધા કલાક પછી ઇન્ટરકોમ પર કોઇની સાથે વાતો કરી ઉમેશભાઇને કહ્યું કે ‘કંપનીના ડારેકટર ઇચ્છે કે તમે તેને મળો.’ ઉમેશભાઇ પ્રશ્ન કર્યો ‘શા માટે ?’ વળતા જવાબમાં ગોહિલસાહેબે કહ્યું કે ‘તે તો મને ખબર નથી પણ હમણાં જ મને ફોન પર સંદેશો મળ્યો છે કે તમારા કાગળો તેઓ પાસે પહોંચ્યા છે એટલે મહેતા સાહેબે તમને બોલાવ્યા છે.’ ‘તો તમને ક્યારે ફાવશે ?’ જવાબમાં ઉમેશભાઇએ કહ્યું ‘સાહેબને જે સમય અનુકૂળ હોય તે સમયે મળીશ.’

ફોન ઉપર બીજી વ્યકિતઓ સાથે વાતો કરી ગોહિલસાહેબે ઉમેશભાઇને બે દિવસ પછીનો રાત્રે આઠ વાગ્યે મહેતાસાહેબના બંગલે મળવા જવા જણાવ્યું.

ઉમેશભાઇ. મહેતાસાહેબને બંગલે પહોચ્યા ત્યારે મહેતાસાહેબ તેમની ફાઇલ જ જોઇ રહ્યા હતાં. ઉમેશભાઇ પહોંચતા જ સાહેબે ઠંડુ મંગાવી ઉમેશભાઇને ફાઇલ જોતાં જોતાં કહ્યું કે ‘તેમને વાત જાણીને ખૂબ જ દુ:ખ થયું છે અને ઠપકો આપતા ઉમેર્યું કે તેઓએ આવું કોઇ દિવસ ધાર્યું ન હતું’ સાથે સાથે કહ્યું કે ‘આજથી દસ વર્ષ પહેલાં તમે કંપનીમાં જોડાણા તે પહેલાં કંપની સધ્ધર ન હતી પણ તમારા જેવા મહેનતું અને પ્રામાણિક માણસો થકી ઉંચાઇએ આવી છે.’

ઉમેશભાઇ માફી માગ્યા સિવાય કશું બોલ્યા નહિ.

થોડી વાર પછી મહેતાસાહેબે તેના હિત માટે ક્યાં પૈસા વાપર્યા એની પાછળનું રહસ્ય જાણવાની એક કંપનીના વડા હોવાથી ઇંતેજારી દાખવી કે ‘એવા કયા સંજોગો હતાં કે તમારે આવું પગલુ ભરવું પડ્યું અને તે પણ તોંતેર હજાર જ કેમ વધારે કે ઓછા કેમ નહી ?’

થોડી ક્ષણો વિચાર કરી ઉમેશભાઇએ પોતાના દિલનો પ્રદાર્શ કર્યો. ‘સાહેબ છ એક વર્ષ પહેલાં મારા લગ્ન ગરીબ ઘરની એકતા સાથે થયાં.અને અમે આમ તો સાધારણ કુટુંબના કહેવાયે’ ‘મારી પત્નીને પહેલી પ્રસૂતી પછી જાણવા મળ્યું કે મારી પત્નીને કેન્સર છે એટલે મારા ભાવિ બાળકને એની અસર હોય. એની સારવાર માટે મેં ઘણો ખર્ચ કર્યો પણ નસીબે કેન્સર મારી સારવારના ખર્ચ કરતાં પણ ખૂબ આગળ વધી રહ્યું હતું. પછી પહેલું ઓપરેશન કરાવ્યું જેનો ખર્ચ મોટો થયો અને આ માટે મેં સગા સબંધી, મિત્રો વગેરે પાસેથી ઉછીના પૈસા લઇને ઓપરેશન કરાવવું પડ્યું હતું.’‘પરંતુ થોડા મહિના પછી એક બીજું મોટું ઓપરેશન કરાવવાનું હતું જેનો ખર્ચ ખૂબ જ મોટો હતો. એ આરસા દરમ્યાન એક બાજુ મારી માઁ દમના રોગથી પીડામાં હતી, બીજી બાજુ પિતા છેલ્લા આઠ વરસથી માંદગીને ખાટલે છે.’ ‘એક બાજુ ઘરના ખર્ચનો ભાર અને જો પત્નિ માટે ખર્ચ ન કરું તો તે મૃત્યુને આરે હતી.આ માટે બીજા ઓપરેશનના ખર્ચ માટે બધી બાજુથી ઓળખાણ વટાવી ચૂક્યો પણ હું નિષ્ફળ ગયો.’

મહેતાસાહેબે તરત જ કહ્યું ,’પણ તમે કંપની પાસેથી લોન લઇ શક્યા હોત.’

ખૂબ જ કચવાતા અવાજે ઉમેશભાઈએ વાતની ચોખવટ કરી કે ‘તેમણે અરજી તો કરી હતી પણ તે વખતના કંપની સેક્રેટરી બંસલસાહેબે મારી અરજી નો અસ્વિકાર કત્યો હતો આપ જોશો તો મારી અરજી ફાઇલમાં હજી પણ પડી હશે.’

મહેતાસાહેબે અફસોસ વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું કે ‘તેઓને ખબર હોત તો કદાચ કંપનીમાંથી નહી તો કોઇ ટ્રસ્ટમાંથી પણ સગવડ કરી આપી હોત..’

માફી માંગતા ઉમેશભાઇ કહ્યું કે ‘તેણે આ પગલું ન છૂટકે લીધું હતુ.’

મહેતાસાહેબે ઉમેશભાઇની પત્નિ, બાળક અને કુટુંબના ખબર અંતર પછી તેને જવા કહ્યું.

પોતાની સાથેની ચર્ચા કરી ઉમેશભાઇના ગયા પછી મહેતાસાહેબ પોતાને હિંચકે ઝૂલતાં ઝૂલતાં વિચારે ચઢી ગયાં. પોતાને એક કંપનીના વડા તરીકે કર્મચારી માટેના એક પરિવારની જેમ તેની ફરજ અને માણસ શા માટે પતનને માર્ગે ચઢી જાય છે તે પશ્ર્નો તેની સામે ઉભા રહી ગયા.

જો કે અઠવાડિયા પછી ઉમેશભાઇને પાછા બોલાવી કહ્યું કે ‘પોતે કંપનીના કાયદા પ્રમાણે તે કોઇ પણ જાતનો બચાવ કરી શકે તેમ નથી અને તમને આપવાના હિસાબમાંથી કંપની પૈસા વાળી લેશે.’.‘હવે તમે જીવનનિર્વાહ કેમ કરશો ?’

ઉમેશભાઇએ કહ્યું ‘મહેતાસાહેબ મેં એમ.કોમ કરીને એકાઉન્ટસ સંભાળ્યું, હવે રિક્ષા ચલાવવાનું નક્કી કરી લીધું છે કારણકે જીવનનો સંધર્ષ બધા કામોને ફાવતા કરી દે છે કારણકે આપણી કંપનીએ બરતરફ કર્યા પછી મને નોકરી મળવી મૂશ્કેલ છે.’

મહેતાસાહેબે એક ઘનસ્ફોટ કર્યો…’ મેં મારા પૂત્રને તમારી બધી હકિકત કહી છે અને તે નવી કંપની ખોલી રહ્યો છે કે જેના રજીસ્ટ્રેશન માટે તેણે તમારી મદદ લીધી હતી અને તે તમને વાધો ન હોય તો તે તેની કંપનીમાં તમને કાલથી જ લેવા માંગે છે.’ ‘બોલો તમારો શું વિચાર છે ?’

ઘણા મહિનાઓ પછી જે આંસુઓના ધોધ બહાવી આંખને સૂકી કરી દીધી હતી તેવા ઉમેશભાઇના આંખમાંથી આંસુઓ બહવા લાગ્યા. અને ગળગળા સ્વરે કહ્યું કે ‘સાહેબ તમારી આ કંપની ભવિષ્યમાં ખૂબ ઉંચા સ્થરે હશે કે જેના વડા પોતાના કર્મચારીનાં સૂખ-દુ:ખનાં મૂળમાં ઉતરે છે એ કંપનીને અંદરથી જ ટેકો મળી રહે છે સાહેબ આનાથી વધારે હું શું ભવિષ્ય ભાખી શકુ ?’

આભારની લાગણીઓ સાથે ઉમેશભાઇ એટલું જ ભોલ્યા ‘સાહેબ ભવિષ્યમાં કોઇ પણ કર્મચારીનો કાગળ તમારી પાસે આવે ત્યારે ફક્ત કાગળ ઉપર જ નજર ન નાંખતાં તે કાગળ ઉપર એક દાસ્તાનની વિતકથાને ધ્યાનમાં જરૂર લેશો..’ ‘આજે આપે મને પોલીસ લોકપમાં મોકલવાને બદલે અને એક ઉંદરડાની જેમ ફેંકી દેવાને બદલે મારી આંગળી પકડી એ બદલ જન્મો જન્મ ઋણી રહીશ…’

આજે, મહેતાસાહેબની હરીફ કંપનીમાં એક ફાઇનાન્સર કંટ્રોલર તરીકે કામ કરતાં એ ઉમેશભાઈના ટેબલ ઉપર અરવિંદ આશ્રમના માતાજી અને મહેતાસાહેબની છબીઓ ઉપર ઉમેશભાઇ ફૂલો પધરાવી અગરબત્તી પ્રગટાવે છે કે જેથી કર્મચારીઓ પણ વિસામણમાં છે કે માતાજીને પૂજે એ તો બરાબર છે પણ હરીફ કંપનીના મેનેજિંગ ડિરેક્ટરને ઉમેશસાહેબ કેમ પૂજતા હશે ? આ સવાલનો જવાબ શું હોઇ શકે ?

માણસ હર વખતે, હર સમય માટે ખરાબ હોતો નથી પણ તેના સંજોગો અને તેના વિધીના લેખ તેને ખરાબ બનાવી દે છે એ નક્કી જ છે….

જય જલારામ..

*********

જીંદગીના ઘણાં વર્ષો આમ ને આમ નીકળી જાય છે  પણ છેવટે માણસ ત્યાં નો ત્યાં જ…. અમો જો કે વધુ લખી શક્યા નથી છતાં, જે કંઇ આપ્યું છે એ એક સંતોષ છે. અમોને એક સસલું અને કાચબાની દોડ હરીફાઇની બોધ વાર્તા યાદ છે કે ધીરે ધીરે પણ ઝડપથી પ્રગતિ કરી શકાય છે. ડેવિડ વિસ્કોટ નામના પ્રખ્યાત માનસશાસ્ત્રીનું મને ક્યાંક વાંચવામાં આવ્યુ હતું કે સુખી થવાનો અર્થ છે તમે જે ક્ષણે જેવા હો અને જે પરિસ્થિતિમાં હો એ સત્યનો સ્વીકાર કરવો જોઇએ કારણકે જો તમે સુખી થવા માટે અત્યારે જેવા છો એનાથી વધારે કશુંક થવા મથો છો ત્યારે સમજવું કે તમે તમારી જાત ઉપર સફળતા માટે અશક્યતાઓની શરતો ઠોંસી રહ્યા છો. જેમ કે એક ઘોડેસ્વારે ઘોડાના થાકને પણ ઓળખવો જોઇએ અને ઘોડાને સતત હાંફતા રાખવા માટે બાંધેલા ગાજરની ભ્રમણા પાછળની અવિરત દોટ મુકાવી તેને સફળતાની સાચી દોટ ન ગણવી જોઇએ..

એક વર્ષની યાત્રા દરમ્યાન અમોને એક અપવાદ રૂપી અભિપ્રાય બંધાઇ રહ્યો છે કે આજની હરણફાળ ટેકનોલોજીથી દરેકને ક્યાંકને ક્યાંક ફાયદો થયો જ છે. પણ ગુજરાતિ સાહિત્ય ક્ષેત્રે સર્વ પ્રથમ તો નવી પેઢી માટે આ વેબ બ્લોગો અસહાય રૂપ આલેખી શકાય. જ્યારે ખરેખર જે ઘણાં એવા વાંચનના ભોમિયા છે કે તેઓ કોમ્પુટરના માધ્યમનો લાભ લઇ શકતા નથી કારણકે તેને ચલાવતા આવડતું નથી. ત્યારે અમોને એક કહેવત યાદ આવે છે કે ‘ જુનું એ સોનું ‘ એ માન્યતાને ધ્યાનમા રાખી કહી શકાય કે ઘરની અંદર આવતા મેગેઝીનો,પુસ્તકો કે છાપાઓમાની પૂર્તિઓ ઘરના લગભગ હાલતા ચાલતા કે ઘરનાં કામમાંથી પરવારી ગયા પછી ઘણાં ખરા વાંચતા હોય છે જેથી તેની સંખ્યા કોમ્પ્યુટરના માધ્યમ કરતાં પણ વધુ જોવા મળે છે ઉપરાંત, આડોશી પાડોશીને પણ આજે ફલાણો ફલાણો લેખ, કવિતા કે વાર્તા ફલાણા ફલાણા પેપરમાં વાંચી એવા પ્રશ્ર્નો પૂછી એક બીજાનું ધ્યાન દોરતા સાંભળ્યા છે.

ઉપરના ઉલ્લેખ ઉપરથી કોઇએ નાસી-પાસ થવાનું નથી પણ આપણી સાહિત્યની કલમ ચાલતી રહે એવી પ્રાર્થના.અને દરેકની શૂભેચ્છા એકબીજા પર ઉભરાતી રહે અને જેવી રીતે આપણા ગરવી ગુજરાતના લાડિલા મુખ્ય મંત્રી શ્રી નરેન્ઢ્રભાઇ મોદીએ ‘સ્વર્ણિય ગુજરાત’ મહોત્સવમાં તરતા પુસ્તકનો વિચાર માટે આહવાન કર્યું છે કે લોકોએ ગુજરાતિ સાહિત્યને વાંચીને એકા બીજાના સંદેશાઓ અને વિચારો તરતા મુકવા જોઇએ જેથી તે બીજા સુધી પહોંચી શકે અને બીજો ત્રીજાને અને ત્રીજો ….આમ આપણાં ગુજરાતિ સાહિત્યને ઘરે ઘરે પહોંચતું કરે તેમ આપણા દરેક બ્લોગીસ્ટો પણ આપણાં બ્લોગો તરતાં મુકે એવી અમારી બીજા વર્ષના પ્રવેશ સાથે શુભકામના…

ચાલો, સાથે સાથે તમને અમારા બ્લોગની સફરમાની એક લેખની ઝલક વંચાવી દઇએ… કાશ પોસ્ટ કરેલા લેખો કે કાવ્યોમાંથી કઇં વાચવાનું ચૂકી ગયા હોય તો આજે સરસ મોકો છે..!! http://prafulthar.wordpress.com/2009/12/02/%e2%80%9c%e0%aa%ae%e0%ab%80%e0%aa%a0%e0%aa%be%e0%aa%b8-%e0%aa%a8%e0%ab%80-%e0%aa%95%e0%ab%8d%e0%aa%b7%e0%aa%a3%e0%ab%8b%e0%aa%a8%e0%aa%be-%e0%aa%b8%e0%aa%aa%e0%ab%8d%e0%aa%a4%e0%aa%b0%e0%aa%82/

*********

સત્ય અહિંસા ને સ્વાશ્રયની લૈ મશાલ પ્રજાની એણે પારખી નાડ

સ્ત્રી શિક્ષણના હિમાયતીએ, આપ્યું ઓસડ અસહકારનું

ઘેર ઘેર મોકલ્યા રેંટિયા, લેવા સ્વરાજ સૂતરને તાંતણે

પછાત કોમી હૈયાને હૈયાથી ભેટી કહ્યાં હરિજન

હિન્દુ મુસ્લીમ ભાઈભાઇ નારાએ ટાળ્યો કોમી વિખવાદ

હિન્દના આ સત્યાગ્રહીએ શીખવ્યા પાઠ સ્વાવલંબીના

દિવાદાંડી સમ જીવન જીવી ગાંધી કેડી કંડારી હિન્દમાં

ડામો લાંચ-રુશ્વત કાળાબજાર ને સંગ્રહખોરના ભ્રષ્ટાચારને

ડામો સટ્ટો, જુગાર ખેલતાં મટકા-દારૂના દુષન઼ે

ડામો અત્યાચાર આતંક ને બળાત્કારને સત્વરે

આપણી પરંપરા ઉવેખે્ એવા, ત્યાગો પશ્ર્ચિમી વસ્ત્રોને

પેલ્લા પોતે પહેરી કર્યો પ્રચાર ખાદીના વસ્ત્રોનો

૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ દિને હિન્દમાં સૂરજ ઊગ્યો સ્વતંત્રતાનો

અંગ્રેજોની એ જંજીર તોડી ભારતના શિલ્પી “ગાંધી” એ.

એ યુગ-પુરુષનો મહામંત્ર છે “માય લાઇફ ઇઝ માય મેસેજ”

********

http://samnvay.net/anokhubandhan/?p=82

અનોખું બંધન …! ..કેટલું સુંદર અને પાવન નામ છે..? સાંભળી ને જ અલૌકિક અનુભૂતિ મહેસુસ થાય,જાણે કે પૂર્વ જન્મનું કોઇ ઋણાનુબંધ હોય એમ યુગે યુગે જન્મ લેતું એક હૃદયનું બીજા હૃદય સાથેનું બંધન….કે જે નિર્દોષ-નિ:સ્વાર્થ પ્રેમ ભાવનાનું પવિત્ર ઝરણું બનીને નિરંતર વહેતું જ રહે છે… જે સામાજિક અને લોહીનાં સંબંધથી પર છે એવું એક અલગ જ અનોખું-અલૌકિક બંધન છે..!

સાચા પ્રેમ ને ક્યારેય શબ્દોમાં સમજાવી શકાતો નથી, એ તો હ્રદયથી જ અનુભવ કરી શકાય છે..જે લાગણી ને આપણે હૃદયનાં ઉંડાણમાં થી મહેસુસ કરી શકીએ તે લાગણી-ભીનાં સ્પંદનોને બસ આપણે શબ્દોમાં દર્શાવવાની કોશિશ માત્ર કરીએ, પણ એ લાગણી સમજાવી શકીએ નહીં.. ! એવુ તો કંઇક જરૂર છે જે આપણું અસ્તિત્વ હચમચાવી જાય છે…કંઇક તો ઋણાનુબંધ હોય જ કે જેથી એક વ્યક્તિ ને બીજી વ્યક્તિ માટે હૃદયનાં ઉંડાણ થી કુદરતી મહેસુસ થતું હોય છે..ચાહે સામેની વ્યક્તિ બાળક હોય્, યુવાન હોય કે વૃદ્ધ હોય …પણ આપણે તેની સાથેનાં કુદરતી બંધનને ફક્ત અનુભવી જ શકીએ, દર્શાવી શક્તાં નથી..અમુક લોકો માટે આ સાચો પ્રેમ જ જિંદગી જીવવાની હિંમત હોય છે..એ હિંમતનાં સહારે એ જીવન વિતાવી લે છે..!..

સાચો પ્રેમ પણ ખૂબ જ મુશ્કેલી થી મળે છે.. જો કે એ પણ કુદરતી જ હોય છે..માનવી જન્મ લઇ ને પણ કેટલાં બધાં બંધનોમાં બંધાઈ જતો હોય છે..?.. તેમાં પણ સાચી લાગણીનું બંધન કંઇક અનેરું જ હોય છે..લોહીની સગાઇથી બંધાયેલું બંધન તો હોય છે જ અલૌકિક…જે અનમોલ છે..,પરંતુ સાથે સાથે લોહીની સગાઈ તથા સામાજિક કે કૌટુંબિક સંબંધોથી પણ પર છે આ અનોખી લાગણી..!…

જેમ કે મિત્રતા..! સહેલીઓ- મિત્રો વચ્ચે ની લાગણી… જેમાં કોઇ જ સ્વાર્થ રહેલો નથી…સહેલીઓનાં સ્નેહમાં બે બહેનો ની આત્મીયતા કે મિત્રો ની દોસ્તીમાં ભાઇઓ જેવા પ્રેમનું પ્રતિબિંબ નજર આવે છે..

આવો જ એક સંબંધ છે,ધર્મ નાં ભાઇ બહેન નો…જેમનું લોહી એક નથી છતાં પણ સગા ભાઇ બહેન જેવું જ ઋણાનુબંધ મહેસુસ કરે છે એક્બીજા વચ્ચેની લાગણીમાં….!

બીજી તરફ કોઈ બાળક પ્રત્યે હૃદય માં માતૃભાવ કે પિતૃભાવ ઉત્પન્ન થાય છે, ત્યારે લોહીનો કે કૌટુંબિક કોઇ જ સંબંધ ના હોવા છતાં પણ એ ભાવની કુદરતી અનુભૂતિ જ કંઇક અનોખી જ હોય છે….!

એવી જ રીતે ગુરુ-શિષ્યનો સંબંધ..એ પણ એક અલગ જ પ્રકારનો હોય છે…અને આપણાં ભારતીય ઇતિહાસમાં તો સદીઓથી ગુરુભક્તિ વિષે અનેક પ્રસંગોનું નિરૂપણ થયેલું છે ..!

હજુ એક બીજો સંબંધ છે પ્રણય ..જેમાં પણ હૃદયમાં એકબીજા પ્રત્યે જે ભાવ ઉદભવે છે એ કુદરતી જ હોય છે.. જેમાં એકબીજાને પામવા કરતાં એકબીજા માટે ત્યાગની ભાવના વધારે રહેલી હોય છે..ઘણી વાર હૃદયમાં ભાવ હોવા છતાં તેઓ એક્બીજાને પામી શક્તાં નથી તો પણ ગમે તેવા સંજોગો હોવા છતાં પણ તેમનાં હૃદયમાં એ પ્રણય-લાગણી એવી જ પવિત્ર રહે છે.. આ બંધન પણ અનોખું જ હોય છે… જેમ કે મીરાં-કૃષ્ણ…એમનાં બંધનને આજ સુધી કોઇ પારખી શક્યું નથી.. પણ કૃષ્ણ ભગવાને જેટલું મહત્વ રાધાજીને અને રુકિમણીજીને આપ્યું છે એટલું જ મીરાંબાઈને પણ આપ્યું છે… મીરાંબાઈની પ્રેમ લક્ષણાંભક્તિથી પણ એક અનોખું બંધન બંધાયું છે શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન નું…!

અમુક બંધનો ને આપણે નામ આપી શકતાં નથી ..એટલે જ એ અલૌકિક-અનોખું કહી શકાય ..દરેક બંધનમાં એક અનોખા માનની ભાવના સમાયેલી હોય છે..જે માનની નજરે આપણે સંબંધને મૂલવીએ એવી રીતે એકબીજાનાં બંધનમાં બંધાઈએ..

આ બધાં લાગણીભીનાં સ્પંદનો એવી રીતે હૃદય માં ઉદભવતાં હોય છે જાણે કે ફૂલો પર ઝાકળબિંદુઓ પ્રસરી રહ્યાં હોય..!!..અને આ અહેસાસને ફક્ત મહેસુસ જ કરી શકાય છે…જેને શબ્દો માં આલેખી શકાતું નથી..!

અંતે એ બંધન જ અલૌકિક હોય છે જેમાં સાચા પ્રેમની લાગણી હોય, જેને સામાજિક કે કૌટુંબિક નિયમો કે સંબંધો લાગુ પડતાં નથી એવા બંધનની વ્યાખ્યા ને એક જ શબ્દ માં સમજાવી શકાય…! અને તે છે…  ‘અનોખું બંધન’

**********

મુબઇ શહેરના આવા ધાંધલ્યા જીવનમાં કોઇ ઉમદા કાર્ય કરવા કાદિવલી પૂર્વમાં આવેલા અશોક નગરના એક જૈન દેરાસરની ભૂમીના પાંગરણમાં આવેલી પાવાપુરી કૉ.સોસાયટીના કાર્યકર્તાઓની એક મોટી ટીમે ‘ FIGHT AGAINST CANCER ‘ ના બેનર હેઠળ રવિવાર તા-08/08/2010 ને સવારે 10 કલાકથી બપોરના 01.00 કલાક સુધીનો ‘EARLY DETECTION OF CANCER AND BODY CHECK UP CAMP’, સોસાયટીનાં જ કમ્પાઉન્ડમાં યોજ્યો છે અને ખુશીની વાત એ છે કે મુખ્ય મહેમાન તરીકે ફિલ્મ અભિનેત્રી શ્રીમતિ પુનમ ધિલોન પધારવાના છે.

આ કેમ્પના સહકાર્ય CPAA  ( CANCER PATIENTS AID ASSOCIATION ) અને તેના તબિબિઓ જેવા કે સર્જનસ, ગાયનેકોલોજીસ્ટ, પેથોલોજીસ્ટ, કાન, નાક અને ગળા તેમ જ જનરલ ફિઝિસ્યનો નો સમાવેશ કરવામાં આવેલો છે.

આ કેમ્પમાં 250/- રૂ.ના રજીસ્ટ્રેશન ફી જે CPAA ના ચાર્જીસ  સીવાય બીજી કોઇપણ જાતની ફી આપવાની રહેશે નહી. અને વહેલા તે પહેલા ધોરણે રજીસ્ટ્રેશન કરવામાં આવશે.

આનો લાભ લેવા રહેવાસીઓને આમંત્રણ અને વધુ વિગત માટે 9324624113 શ્રી જીગીશભાઇ શાહ, 9821125835 શ્રી ભઢ્રેશભાઇ શાહ, 9833923590 જાગૃતિ શાહ, 9869084550 પર જયશ્રી શાહનો અથવા ઇ-મેલ dhankuber@ymail.com  ઉપર સંપર્ક સાધવા વિનંતી.

 જિંદગી મહેકાવજો, છે જિંદગી ધુપની સળી ! વરસજો હર પળે, થઇ જળ ભરેલી વાદળી ! !

-: શુભેચ્છક :-

 www.prafulthar.wordpress.com

email: prafulthar@live.co.uk

ખરેખર, વિધીના લેખ લલાટે લખ્યાની વાત સાચી જ છે.

માનવીના જીવનમાં ક્ષણે ક્ષણે વિધીના લેખ ફરતા રહે છે અને હસતાંને રડતાં અને રડતાંને હસતા કરી દે છે. ન રમતાંને રમતાં અને ન રમતાંને રમતાં, રાજાને રંક અને રંકને રાજા કરી દે છે. એટલે જ એક ભજનનાં શભ્દો યાદ આવે છે કે ‘રાખના રમકડાં રામે રમતા રાખ્યા રે…’

આવું જ કંઇ 30/06/2010 ને દિવસે બ્લોગના સંપાદક અને લેખક અને કુટુંબના મોભી શ્રી પ્રફુલભાઇને ઘરમાં જ એક મધુપ્રેહના અસાધ્ય રોગને કારણે નાનો અકસ્માત થયો અને તેઓશ્રી ને હોસ્પીટલાઇઝ કરવા પડયાં અને બાર દિવસ પછી ડૉક્ટરોએ પૂર્ણ રીતે આરામની શરત સાથે રજા આપી.

અમો તા-30/06/2010 પછી બ્લોગમાં સાહિત્ય મૂકી શક્યા નથી તે બદલ ક્ષમા યાચના. અમો પ્રાર્થના કરીયે કે તેઓશ્રી જલદીથી જલદી ફરી તેના કામમાં કાર્યરત થાય.

આ સાથે પ્રત્યક્ષ, પરોક્ષ કે એસેમેસ ધ્વારા મોકલાવેલા સંદેશા પાઠવવા બદલ અમો ઠાર પરિવાર દરેકના ઋણિ છીએ.

લી. ઠાર પરિવાર

 ધૂળની રજકણો વિષે મેં કયાંક વાંચ્યું હતુ કે જમીન ઉપર પડેલી કોઇક ધૂળની રજકણો પવનના કારણે ઊડીને કોઇ ઊંચા શિખર ઊપર પહોંચી જાય છે ત્યારે સહજ ખૂશ થતી હોય છે પણ ઉપર પવનનું જોર એટલું હોય છે કે તે ધૂળ એક સ્થળે સ્થિર રહી શકતી નથી અને પવન તેને ઉડાડતો જ રહે છે અને એજ ધુળની રજકણો અંદરથી તે પોતાની દશા પર મનોમન રડતી હોય છે. માનવીનું પણ ક્યારેક આવું જોવા મળતું હોય છે કે જ્યારે વંટોળિયો આવે ત્યારે ધરતી પરની ધૂળ એ વંટોળ ભેગી ઊંચે ચડે છે. વંટોળ વહેતો રહે ત્યાં સુધી એ રજકણો ઉપર અવકાશમાં ઘૂમ્યા કરે છે અને વંટોળ શમી જતાં એ જ રજકણોને પાછું પતન પામીને ધરાશાયી થવું પડે છે. આજનો માણસ પણ મોટે ભાગે આ રજકણોની જેમ જ પ્રતિષ્ઠા, ધન કે પ્રસિધ્ધિ પાછળ શુધ્ધ ભાવનાઓ વગર મોટે ભાગે  વંટોળિયાની રજકણોની માફક ઉડતો રહે છે અને પાછો કયારે નીચે આવી જાય છે તેની ખબર પણ તેને પડતી નથી અને છતાં દુ:ખની વાત તો એ છે કે આજનો માનવી આંખ મીંચીને દોટ મૂકે છે ! જે નસીબ જોગે અચાનક વળી કયાંક પાછળ પડી જાય એટલે મનોમન રડતો હોય છે. જોકે અપવાદ રૂપે ઘણી એવી વ્યકતિ પણ જોવા મળશે કે તેણે ઘર ચલાવવા કે આજની પરિસ્થિતીને પહોંચી વળવા કે ઘરના બે ટાંટ્યા મેળવવા રાત-દિવસ મહેનત કરીને ન છુંટકે અહિંથી ત્યાં ઉડવું પડે છે. પણ એમા તેનો શું વાંક કે ગુનો ?

થોડા દિવસ પહેલાં જ મેં સામયિક હસી-ખુસીમાં એક લઘુકથા વાંચી હતી કે પોતાના આશ્રમમાં વરસો સુધી અભ્યાસ કરીને સંસારમાં જઇ રહેલા શિષ્યને ગુરૂએ કહ્યું “ એક વાત સદા યાદ રાખજે, સુખ અને દુ:ખ બંને મનુષ્યમાં જન્મથી જ પરોવાયેલા હોય છે. ભૂખ્યાને સમયસર ભોજન મળે તો એ સુખી થાય છે. પરંતુ પોતાના માટેનું ભોજન જો કોઇ બીજાને મળે તો એ દુ:ખી થાય છે. તો આ સુખ દુ:ખની વ્યાખ્યા માનવી માટે કોઇ સ્પષ્ટ નથી માટે તને ક્યારેક દુ:ખની લાગણી થાય ત્યારે તારા કરતાં વધારે હેરાનગતી વાળા મનુષ્યને જોઇશ તો તું તારું દુ:ખ ભુલી જઇશ.”

આવો જ કંઇ બીજો પ્રસંગ સંતે શેખ સાદિનાના જીવન સાથે સંકળાયેલો છે તે તેને કહ્યો “એકવાર શેખ સાદિનાના પગના અંગૂઠાનો નખ જીવતો ઊખડી ગયો અને ખૂબ પિડા થવા લાગી અને સાથે સાથે લોહી નીકળવા લાગ્યું. શેખસાહેબ તે જ મીનીટે મસ્જીદમાં જઇને શિકાયત કરવા લાગ્યા: ઓ પરવરદેગાર, હું તો તારો નમ્ર બંદો છું. રોજ પાંચ વાર અચૂક નમાજ પઢું છું. રોજાના સમયે રોજા રાખૂં છું છતાં મને તકલીફ કેમ ? હૈયાવરાળ નીકળી જતાં નારાજગીથી શેખસાહેબ બહાર નીકળ્યા ત્યાં જ સામે ગોઠણથી બંને પગ કપાઇ ગયેલા એવા એક માણસને પૈડાંવાળા લાકડાના પાટિયા પર ઘસડાતો જોયો. આમ છતાં પેલો માણસ તો એની મોજમાં હતો.

શેખસાહેબને તરત જ તેના ભેજામાં અફસોસનો ચમકારો થયો. તેઓ તરત જ પાછા અંદર દોડયા અને અંદર જઇને અલ્લાહની માફી માગવા માંડયા : આ નાચીજને માફ કરી દો આ બંદાને પરવદેગાર. એક અંગૂઠાના નખ ઉખળી ગયો તેમાં મેં આપને આટલું બોલી નાખ્યું જયારે પેલાને તો બે પગ જ નથી તોય તે મસ્તીમાં જીવે છે. મને માફ કરી દો હું તારી દયાને ઓળખી ન શક્યો.

આજે માનવી ઘડિયાળને કાંટે સતત દોડ્યા જ કરે છે અને યંત્રની માફક કામ કર્યે જાય છે પણ દિલમાં તો છેવટે અજંપો જ હોય છે. આપણે અનુભવ્યે છીએ કે જો કોઇને લોકલ ટ્રેનમાં બેસવાની જગ્યા ન મળે તો તરત જ તે બબડવાનું ચાલુ કરી દયે છે પણ એવું નથી વિચારતાં કે નસીબ જોગે પંખા નીચે ઉભા રહેવાની જગ્યાતો મળી ગઇ ! પણ જે બીચારાને સમયસર કામે પહોંચવાનું હતુ તે બિચારાઓ હજી પ્લેટફોર્મ ઉપર જ ઊભા છે તેનુ્ શું ? તે વિચાર આવે છે ખરો ? ઘણાં. માણસો પૈસા ખર્ચીને ફિલ્મ જોવા જાય અને ફિલ્મ સારી ન નીકળે એટલે બડ બડ કરવાનું શરૂ કરી દે પૈસા તો પડી ગયા અને સમય બગડ્યો તે ખોટમાં એના કરતાં ઘરે બેઠા હોત તો પરસેવાના પૈસા તો બચી જાત !. જો કે ઘણી વાતો મનને સમજાવવી પડતી હોય છે. અનુભવીઓએ ખરું જ કહ્યું છે કે ઊંચુ જોઇને ચાલનારો રસ્તામાં પડેલાં પથ્થરા કે ખોદાયેલા ખાડાને જોઇ શકતો નથી અને છેવટે ઠેબું ખાય છે કાં તો ખાડામાં પડે છે. પણ નીચું જોઇને કે ધ્યાન રાખીને ચાલનારાને ભય રહેતો નથી.

પાડોશીને ત્યાં મોટર આવે તો દુ:ખી થવાની બદલીમાં લાખો માણસો દુ:ખી થઇને ટ્રેનમાં કે પગપાળે જાય છે તેનું શું તેનો વિચાર કેમ ન આવે ? આવી ઘણી વાતો વિચારવાની આપણી પાસે છે કે જેની પાસે કંઇ જ નથી તેનું શું ? જો કૈ જે કોઇની પાસે જે કંઈ છે તે બધું જ છે છતાં અપેક્ષા કરતાં ઓછું જ લાગવાનું અને છેવટે તો દુ:ખી જ થવાનો વારો આવે છે.

ઘણીવાર માણસ ખૂબ મહેનત કરી સફળતાના કિનારા સુધી પહોંચવાની તૈયારીમાં જ હોય છે કે જેની પોતાને પણ ખબર સુધ્ધાં હોતી નથી ત્યારે તે નાસીપાસ થઇને પ્રયત્ન છોડી દે છે અને આવેલી તક ને ગુમાવી દઈ તે જિંદગીભર પસ્તાતો રહે છે. એક કહેવત મેં વાંચી છે કે ‘જે પથ્થરો સતત ગબડયા જ કરે છે એવા પથ્થરો પર લીલ બાઝતી નથી.’ એવી જ રીતે માણસ પણ મુશ્કેલીઓમાં જેમ જેમ ગબડતો રહે તેમ તેમ તેના ઉપર પણ લીલ રૂપી મુશ્કેલીઓ બાજતી નથી અને તે માણસને વધારેને વધારે શકિતશાળી બનાવે છે. અને એક દિવસ તે પોતાના લક્ષને પ્રાપ્ત કરી શકે છે. આપણા વડવાઓ કહેતા આવ્યા છે કે જેમની પાસે કામ છે તેઓ નસીબદાર છે કામથી ગભરાયને તેનાથી દૂર ભાગવાથી કે છોડી દેવાથી સફળતા મળતી નથી.

આપણને એવું પણ જોવા મળશે કે માણસ નસીબને હાથમાં રાખીને રાત દિવસ મજુરી કરે છે પણ હંમેશા નસીબ પર આધાર રાખનારાને મુસીબતોના સમયે માણસની વાત તો બાજુ પર રહી પણ મુકદરની પણ મદદ મળતી નથી. નસીબ જયારે સાથ નથી આપતું ત્યારે પોતાના પણ પારકા બને છે અને જેને આપણે અપણાં પોતાના તરીકેની ઓળખાણ કરાવતા રહેતા હોય છે તે પણ દૂર અઘળા રહીને તમાશો જોતા બેઠા હોય છે. અને બીજાની મોઢે આપણી બુરાઇ કરતા હોય છે. અને કમનસીબે જો કોઇ નિષ્ફળ થાય કે કોઇ ભુલ થઇ જાય તો કહેતા ફરશે કે “મને પહેલા જ ખબર હતી ફલાણું ફલાણું થશે અને જો થયું.” હાં એક વાત કરવી ઘટે કે કોઇએ માર્ગ બતાવ્યા છતાં વ્યકતિ કયાંક થાપ ખાય પણ શકે છે. જોકે આમાં દોષ એ નિર્દોષ વ્યકતિનો હોતો નથી, પણ પેલું ભજન છે ને કે વિધીના લેખ લલાટે લખ્યા…રે……. ત્યારે મનમા થઇ જાય કે ભાગ્યના લેખ તો લલાટે લખ્યા છે….

**********

મોસમનો પહેલો વરસાદ આપણને એ યાદ કરાવે છે કે ગઇકાલ સુધીનો તાપ આપણી તપશ્ર્ચર્યા હતી. અને એ જ પહેલો વરસાદ આપણી તપશ્ર્ચર્યાનું ફળ છે. ખરેખર કુદરત મૂંગી મૂંગીય આપણાં પર ઋતુઓ દ્વારા અમીઓ વરસાવે છે. બાકી આજના યુગમાં જીવનનો આખોય તખ્તો નિરાશાજનક છે. આજે રાજખરણીઓ, પોલીસો, ગુંડાઓ, દાણચોરો, મિલમાલિકો વગેરે બધા વચ્ચે જાણે કે કોઇ જ ફેર દેખાતો નથી. કરોડો રૂપિયાની સંપતિના માલિક હોય તેવી વ્યકતિઓને પણ વધુ ને વધુ સંપતિની ભૂખ છે.

એક ફિલસૂફીના પ્રસંગની યાદ આવે છે. વિશ્ર્વવિજેતા બનેલા સિકંદરને જ્યારે અભિમાન આવ્યું ત્યારે તણે સિપાઇઓને હુકમ કર્યો કે કોઇ “રાજ્યમાંથી કોઇ ગરીબને શોધી લાવો મારે દાન કરવું છે.” સિપાઇઓ તો હૂકમ પ્રમાણે નીકળી પડ્યા. થોડે દૂર સિપાઇઓએ એક ગરીબ જેવા લાગતા ડાયોજિનસ નામના ફિલસૂફી પાસે આવી ને કહ્યું કે “રાજા બોલાવે છે”. ત્યારે તે ફિલસૂફે જવાબ આપ્યો કે “એને મારું કામ હોય તો અહીં આવે. મારે એનું કંઇ કામ નથી.” સિપાઇઓએ આ વાત સમ્રાટ સિકંદરને આવીને કહી. વાત સાંભળીને જ સિકંદરના અહંકારનો થોડો હિસ્સો ત્યારે જ ચકનાચુર થઇ ગયો. અને સિકંદર એને સામે ચાલીને મળવા ગયા. સિકંદર આ ફિલસૂફીની સામે આવતાં તરત જ તે ફિલસુફીએ સમ્રાટને પ્રશ્નો કર્યા “હું અહીં પડ્યો પડ્યો ક્યારનો સૂર્ય દેવનો તડકો ખાઉં છું જે તમે આપી શકશો ? રળિયામણાં ડુંગરોની પાછળથી વહી આવતો એ ઠંડા પવનોની લહેરકીનો આનંદ આપી શકશો ? મોસમના પહેલા વરસાદના આગમને ધરતીમાથી પ્રગટતી એ માટીના સોડમની મહેંક આપી શકશો ?” અને પછી કહ્યું કે “જો આમાનું કશું આપી શકતા ન હોય તો રાજન, મારાથી દૂર ઉભા રહો કારણકે સૌથી ભિખારી તો આપ છો કે દુનિયા જીતવા અને દાન કરવા નિકળ્યા છો !”

ઉપરના પ્રસંગ ઉપરથી કહી શકાય કે આજના શ્રીમંતોની પણ કલિયુગી સિકંદરો જ તરીકેની ગણતરી એ અતિશયોક્તિ ન ગણાય. કારણકે તેઓને સંતોષ જ નથી લખપતિને કરોડપતિ અને કરોડપતિને અબજોપતિ રળવાના અબળખા છે.

 જો કે, આ ચોમેરથી હતાશાજનક લાગતું વાતાવરણ જ કાશ આવતીકાલની ઉજળી આશા જગાડશે. કોઇક વિદ્વવાને સરસ વાત કરી છે કે અંધકાર જ્યારે વધુ ઘટ્ઠ અને ઘેરો થતો લાગે ત્યારે પરોઢિયાનો પ્રકાશ બહુ દુર નથી હોતો. કુદરત કોઇની દેખભાળ વગર પણ પોતાનું કામ સમયસર અને પ્રામાણિકતાથી  કર્યે રાખે છે.

કવિવર રવીન્ઢ્રનાથ ઠાકુરે જરા જૂદી રીતે આ વાતને સમજાવી છે કે ‘જ્યારે જ્યારે તે નવા જન્મેલા બાળકનું રૂદન સાંભળે છે ત્યારે તેને થાય છે કે ઇશ્ર્વરે હજુ માણસ જાત પરથી વિશ્ર્વાસ ગુમાવ્યો નથી.’ ખરેખર આ વાત ભલભલાને વિચારતા કરી દે તેવી છે કારણકે ખરેખર માણસે માણસમાંથી વિશ્ર્વાસ ગુમાવી દીધો છે જે ચોમેર ભ્રષ્ટાચાર, ચોરી, લૂંટફાટ, હત્યાકાંડ, દેખાદેખી, અદેખાઇ વગેરે જોતાં માણસને માણસમાં વિશ્ર્વાસ નથી એવું નથી લાગતું ?

**********  

પ્રેષક: શ્રી ભરત અમિલાલ ભગત-અમદાવાદ

[પ્રિય વાચક મિત્રો, દરેક માનવીને થોડા ઘણાં અંશે સારા નરસા અનુભવો રોજે રોજ થતાં જ રહે છે. એમાના ઘણાં પ્રસંગો આપણાં હ્યદયમાં સ્પર્શી જતા હોય છે. આવો જ એક મેલ અમદાવાદમાં રહેતાં મારા સંબંધી શ્રી ભરતભાઇ ભગતને મળ્યો અને તેમણે અમને મોકલાવેલો છે. જેને અહિ અમે પ્રકાશિત કરી રહ્યા છે. ખરેખર તો જે માનવી પાસે ઘણું બધું છે છતાં તેને નથી નો અસંતોષ છે જયારે જેની પાસે કશું જ નથી પણ જે કંઇ તે સમય પૂરતું મળ્યું તેનો તેને સંતોષ તો છે પણ સાથે સાથે બીજાની ચિંતા કરે છે. ]

એક ખુબ જ સરસ વાત છે કે હજીયે આપણા ગામડાંઓમાં માનવતા જીવે છે…અને પ્રામાણિક્તા, દીર્ઘસંતોષ અને ગમ્મે તેવી હાલતમાં પણ ભગવાન ઉપરની શ્રધ્ધા માનવીની હજી રૂઠી નથી…એની આ વાત છે.

થોડાક દિવસો પહેલાં, માનેલી એક માનતા પુરી થયા પછી, તે માનતાને માન્યા પ્રમાણે તે અજ્ઞાત અમુક ગરીબ ભૂખ્યા લોકોને કશુંક ખાવાનું આપવા માટે ફરસાણ-મિઠાઇવાળાની દુકાનેથી બુંદીના ૧-૧ લાડુ અને ગાંઠીયાના ૫૧ પડીકા બંધાવીને સવારના પહોરમાં સ્કુટર ઉપર નીકળી પડ્યો. થોડાક પડીકા રસ્તામાં આવતા-જતાં ભિખારીઓને આપતો આપતો રેલ્વે સ્ટેશને પહોંચ્યો, કારણ કે ત્યાં અથવા મંદિરે જ વધારે ભિખારીઓ મળી રહે…

ભજીયાં,સીંગ ચણા વગેરેની લારીઓથી થોડેક દુર, એક ઝાડ નીચે, એક ભિખારણ બે નાના છોકરાઓને લઇને બેઠી હતી. અજ્ઞાત તેની નજીક જઇને તેને વ્યક્તિદીઠ ૧-૧ એમ ત્રણ પડીકા આપ્યા,અને હજી તો સ્કુટરની કીક મારવા જાય છે તે પહેલાં પેલી ભિખારણે “ઓ…સાયેબ…અરે..ઓ..શેઠ” બુમો પાડીને અજ્ઞાતને રોક્યો. પાસે આવીને તેમને કહે કે

 ”સાયેબ, તમુયે તૈણ જણના તૈણ પડીકા આપીયા, પન આ નાલ્લો તો હજી હાત મ્હૈનાનો જ થ્યો છે.. ઇ કેમનો ખૈ હખવાનો છે ? લો આ એક પડીકું પાછું લૈ જાવ. કોક બચારા મારાથી વધારે ભુખ્યાને કામ લાગશે. “અજ્ઞાતની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. (કેટલી ઇમાનદારી ?) છતાં એની પરીક્ષા કરવા માટે અજ્ઞાતે પુછ્યું કે, “જો આ પડીકું તેં તારી પાસે રહેવા દીધું હોત, તો તને સાંજે ખાવા કામ લાગેતને ?. શું તારી પાસે સાંજના ખાવા માટેની કોઇ વ્યવસ્થા છે ? કે તું શું ખઇશ? છોકરાને શું ખવડાવીશ?”…તેણે હાથ જોડીને જે જવાબ આપ્યો તે સાંભળીને અજ્ઞાતને તેના ચરણસ્પર્શ કરવાનું મન થઇ ગયું, તેણે કીધું કે,” શેઠ…સાંજની કે કાલની ચિંતા કરવાનું કામ મારૂં નથી તે તો ઉપરવાળાનું છે અને તે જે આપે છે તેટલું જ મારૂં છે, (ભગવાન ઉપર કેટલી અચલ શ્રધ્ધા છે તેનો આ એક દાખલો છે).. જો મારા નસીબમાં હશે તો અહીં જ ઝાડ નીચે બેઠાં- બેઠાં પણ તમારા જેવા કોઇક ગાડીવાળાને નિમીત્ત બનાવીને પણ અમારૂં પેટ ભરશે, પણ તે માટે હું બેઇમાની તો નહીં જ કરૂં. મારા નસીબનું હશે, તેટલું જ મને મળશે, નહિતર તમે આપેલુ આ પડીકુ પણ કોઇ કુતરૂં કે કાગડો આવીને ખેંચી જશે.(કેટલો સંતોષ !) જો ભગવાને મને મારા કર્મોના હિસાબે આ ભિખારણનો જ દેહ આપ્યો છે તો તેમાં જ મારૂં ભલુ હશે અથવા તે જ મારૂં નસીબ હશે, નહિતર હું અત્યારે ગાડીવાળાના ઘરમાં હોત….!!!” કેવો સરસ માર્મિક જવાબ છે, પોતાની પાસે કશું જ નથી તો ય કાલની કે સાંજની ચિંતા નથી, અને જેઓને ભગવાને એટલું બધું આપી દીધું છે કે તેઓને તે સાચવવાની ચિંતા છે…શેમાં પૈસા રોકું તો જલ્દીથી વધે ? ૨૫ વર્ષ પછી પાકીને કેટલાં થશે, તેવી ગણતરી કરીને રોકાણ કરીએ છીએ… ૨૫-૩૦ વર્ષનું મોરગેજ, ૨૫ વર્ષ પછી RRSP/CPP/Insurance માંથી કેટલા પાછા આવશે, તે ગણીને આજે ભીડ ભોગવીને ય કાલ માટે બચાવીએ છીએ, અને ભગવાન ઉપર શ્રધ્ધાની મોટી મોટી વાતો કરીએ છીએ…!!!

કોઇકે સાચું જ કહ્યું છે કે…

खबर नहीं है पलकी….

और बात करत है कलकी…

ओ बोलो तारा रा..रा..रा..रा…राम राम राम…! !