Prafulthar's Articles

ગુજરાતી લેખો, કવિતા, ગઝલો, વાર્તા

‘ચાલો આપણે વતન પાછા જઇએ…’ -પ્રફુલ ઠાર


તમને અને તમારા શ્રીમતિજી માટે કોઇક પરદેશમાં જઇ સ્થાઇ થવાની સ્વપ્નની એવી ક્ષણો આવી ચઢે, અને અચાનક જ જાણે કે તમારા જીવનમાં કોઇક નવું તોફાન આવે તેમ આંખના પલકારામાં તમારી વાત બની જાય અને તમે ચાલ્યા પરદેશનો લહાવો માણવા….અને પાછા આવો ત્યારે શું તમે કંઇક કંઇક અનુભવ્યું ???
મારા સ્વર્ગસ્થ પિતાશ્રી હંમેશા કહેતા કે જન્મ જ એક એવી લાંબી વાતચીત કરવા માટેનું એક સ્ટેજ છે અને અહીં ઘણા બધા નાટકો ભજવવાના હોય છે અને મૃત્યું થાય ત્યાં સુધી શીખવાનું જ શીખવાનું  છે.
એક વાત નક્કી છે કે કુટુંબમા બધા સાથે રહીયે તો એકબીજા સાથે વાતચીત કર્યા વગર કે થોડી નારાજગી વગર તો જીવી જ ના શકાય. જ્યાં વાતચીત ઓછી કે નહીંવત હશે ત્યાં તરત  ગૂંગળામણ જેવું લાગશે અને એમની એ ગૂંગળામણો દેખાયા વગર રહેતી તો નથી જ.
પરદેશના દેશોમાં પરિણીત સ્ત્રી-પુરુષો અને એમનાં સંતાનોમાં એટલું બધું ડિપ્રેશન અને મનની મંદી હોવાનું  જોવામાં આવે છે. કારણ કે ત્યાં ઝાઝી વાતચીત હોતી નથી. સંવાદો હોતા નથી ! કુટંબ સાથે રહેવાનો વારો જ ઓછો આવે છે ત્યાં કામકાજ સિવાયની વાત જ નહીં. લાઇફ ઇઝ કમાવવું અને કમાવવું ઇઝ લાઇફ ! જો કે કમનસીબે આજના યુગમાં બધા જ દેશ – વિદેશોમાં આવી પરીસ્થિતી ઉભી થઇ ગઇ છે એવું કહેવું તે અતિશયો્કતિ ન કહી શકાય. કારણકે બધાની જ વાતો અને પ્રેમમાં કયાંક કયાંક ઔપચારિકતા અને આડંબર દેખાયા વગર રહેતું નથી. ઘણી વાર વાણીના શબ્દો વિના મૂંગી મૂંગી ચેષ્ટા પણ દેખાય આવતી હોય છે… .. જ્યાં વાતચીત છે, કહેનારા અને સાંભળનારા છે ત્યાં ગૂંગળામણ ઓછી દેખાય અને આનંદનો માહોલ દેખાય છે. એકલતાની અકળામણ હકીકતે જીવનરસની  છૂપી તરસ છે. ઘણાં માણસને માણસ માણસ માટેની ભૂખ હોય છે
જયારે ઘણાં માણસો, માણસોથી દૂર ભાગતાં ફરે છે. જો કે તેમાં તેઓનો દોષ પણ હોતો નથી કારણકે તેઓએ ભૂતકાળમાં કોઇકને ને કોઇકને તન, મન અને ધનથી મદદ કરી હોય પણ તેઓની મદદ લેનારાઓએ જસનો પોટલો બાંધી આપવાની બદલીમાં અપજશ આપ્યો હોય. અને તેથી જ પોતાના દિલને સંકુચીત અને સ્વાર્થવૃતિમાં ધકેલી દઇ, જાણે કે સંન્યાસ લઇને બેસી જાય છે. અને સમયનો લાગ મળતાં  બીજાનાં અપજસનાં પોટલાની વાતોનો ભોગ કોઇ ત્રાહિત અને નિર્દોષ વ્યકતિઓને શિકાર બનાવી દેવાય છે….કે જે તે બીચારાઓને ખબર પણ હોતી નથી કે તે કમનશીબે શિકાર બની જશે. પછી તો આ સિનસિલાના શિકારની વેરવૃતિઓનો ભોગ સાયકલની સાંકળની જેમ મૃત્યુ પછી પણ વંશ પરંમપરાગત ચાલ્યા જ કરે છે…..
ઘણીવાર દરેકને એટલી બધી સંકુચિતતા ઘર કરી ગઇ હોય છે કે તેઓ વિચારતા થઇ ગયા હોય છે કે આપણે આજે જેના મહેમાન બનશું તો તે પણ તરત જ વળતા દાવમાં મહેમાન બનીને આપણા ઘરે આવશે તો આપણે પણ ‘લીધાના દીધા’ જેવું થઈ જશે ! એટલે કયાંય બહુ જવું નહિ અને કોઇને બોલાવવાના નહિ. અને એટલે જ હવે કુટુંબ મિલન જલ્લવે જ જોવા મળતું હોય છે. સગાસંબંધી-સ્નેહીઓનું મિલન પણ જોવા મળતું નથી અને હવે ધીરે ધીરે મિત્ર મિલન પણ જોવા નહી મળે !
એક વાતને નકારી ન કઢાય કે વાણીને મૌનની પણ જરૂર પડે છે. વાણીની શુદ્વિ અને સમૂદ્વિ માટે મૌન આવશ્યક છે. પણ વાણી-વાતચીત વગરનું મૌન સારુ લાગતુ હોતુ નથી  જો કે, સામાન્ય માનવી કે નિખાલસ હ્યદયના માનવીઓ માટે તો વાતચીત કરવા સિવાય કોઇ વિકલ્પ જ નથી. વાતચીતનો અર્થ પણ માત્ર બોલબોલ કર્યા કરવું અને કયાંક કોઇ વાતોમાં સંકુચિત થઇ જવું એવું નથી. માણસનો માણસ સાથેના સંબંધોનો સંવાદ એજ ખરું મહત્વ છે.
માણસ માણસની સાથે ખુલ્લા દિલે વાતો કરે તો તેનો સૌથી મોટો લાભ એ છે કે તે પોતે જ પોતાની જાતને વધુ સારી રીતે સમજવાની કોશિશ કરી શકે છે અને તેનું મન પણ હળવું થાય છે. ઘણાં માણસો, પોતાના મોં ને સીવીને બેસી જાય છે. અને સુમડીથી પોતાનું કામ પતાવી દે છે.જેવી રીતે મરાઠી ભાષામાં એક કહેવત પ્રચલીત છે કે “मुंगी बनुन साखर खाणे” એટલે કે કીડી બનીને સાકર ખાવી. ઘણી વાર નહીં કહેલી વાતો હૃદય ઉપર બોજ બની જાય છે. પછી અંદર જમા થયેલી તકલીફોની વરાળથી કોઇ વાર હ્યદયનું ઢાંકણ ફાટે છે ત્યારે વાણીના એ વિસ્ફોટ, ઉશ્કેરાટ અને આક્રમકતાથી સાંભળનારા દંગ થઇ જાય છે. પણ તેઓ બોલનારાના હ્યદયની ભાવનાઓને નથી સમજી શકતા અને સ્વભાવ સુધારવાનો ઠપકો આપી દે છે અને કહેશે કે તમે બહુ લાગણીશીલ થશો કે બહુ વ્યવહાર બધા સાથે રાખશો તો તમને જ ભારે પડશે. અને જે કંઇ વ્યવહાર રાખવો હોય તે ફકત મીઠી જીભથી. જેમ કે એક કહેવત બહુ પ્રચલીત છે  કે ‘ मुहमें राम बगलमें छुरी ‘
આપણે જો કોઇ મનોચિકિત્સક કે જનરલ પ્રેક્ટિસ કરતા ડૉક્ટરને પણ પૂછશું તો તે તમને કહેશે કે દર્દીઓ તરીકે તેમની સમક્ષ આવતા દર્દ કરતાં મનની વ્યથા જ કહેવા આવ્યા હોય છે. ઘણાં કેસમાં તો કોઇ ગંભીર રોગ પણ હોતો નથી પણ કોઇક મનની ગૂંગળામણ જરૂર હોય છે ખાસ કરીને પોતાની વાત કોઇક સાંભળે તેવા બે કાનોનો ખપ તેમને હોય છે. કોઇ કોઇની પીડા તો લઇ શકતું નથી પણ પોતાની પીડા કોઇક સાંભળે તો જાણે એનાથી પણ કાંઇક રાહત ઘણાને થતી હોય છે. જનરલ પ્રેક્ટિસ કરતા કોઇ ડૉક્ટર પાસે જતા દર્દીઓને તેમની તકલીફ ની વાત કરતાં તમે સાંભળશો તો તમને નવાઇ લાગશે કે તેમાં શારીરિક પીડાની ખરેખરી વિગત કરતાં  તેઓ ઘણી ખાનગી વાતો પણ કહ્યા વિના રહી શકતા નથી !
ઘણાનાં સંબંધીઓ પરદેશમા વર્ષોથી રહેતા હોય છે. સંબંધીઓની લાગણીને માન આપીને આપણે ભલે તેમને ત્યા રોકાઇએ. પછી એક દિવસ આપણે તેઓને વિનંતીના સુરે કહ્યેવું પડે કે, “ભાઇ, હવે જઇએ ! તમે અમને જવા દો, બહુ રોકાણાં,તમને બધાને ખૂબ તકલીફ આપી, તબિયત બગડશે અગર બીજી કાંઇ વાત હશે તો અમે તમને તરત જ જાણ કરીશું.” પછી તેઓ જરૂર પુછશે કે “અહીં તમને અગવડ શી છે?” “અમે બરાબર ધ્યાન નથી રાખતા?” “અમારાથી કંઇ ઓછું આવી ગયું?” અને “ત્યાં વતનમાં એવી કઇ સગવડ  છે કે જે સગવડ તમને અહીં નથી?” “અહીં તમને ન ગમે તેવું શું કારણ છે? એવું કાંઇ હોય તો કહો તો ખરી!”.વગેરે….વગેરે…
આપણે કહીયે કે, ભાઇ, આપણા વતનમાં ઘણી બધી ઉપાધીઓ તો છે જ અને અહિં તમારે ઘેર તો બધી જ સગવડો છે, શાતિ પણ છે તમે અમને ખાટલેથી પાટલે રાખો છો, અમારી સહાનુકુળતા પળે પળે સાંચવો છો…આનાથી વિશેષ શું અમને જોઇએ ! પણ…. મારે માટે અહી એક મોટી અગવડ એ છે કે અમારી માટે સમય પાસ કરવા કામ નથી, અહી વાતોની મસ્તી કરવા વાળું કોઇ નથી. જયારે વતનમાં મારે વાત કરવા ઘણા બધા ઠેકાણાં છે. અને મારું કુટુંબ પણ ત્યા છે ખાસ તો. અમારા વહુ છોકરાઓ તો ખરી જ પણ, મુડીનું વ્યાજ જે ત્યાં છે જેનો  દાદા–દાદી, દાદા-દાદી કરતાનો એ મીઠો અવાજ  છેક ત્યાંથી ગુંજતો ગુંજતો અમને સંભળાયા કરે છે. અને એટલે જ અમારે બધી જ સુખ સગવડો અને પ્રેમ ભરેલો તમારો આગ્રહ છોડીને જવું છે. નસીબમાં હશે અને અહિંની ભૂમિ પાછી પુકારતી હશે તો જરૂર પાછા આવવાનું થશે….
માણસ હોય એટલે વાતચીત કરવાનું સહેજે મન થાય એ સ્વભાવિક છે. મેં અનુભવેલું છે કે ઘણાં એવા મા-બાપ વતનમા રહે છે અને જેમના સંતાનોને કાયદાની આંટીગુટીંને વશ થઇને પરદેશમાં જ ઘર વસાવીને રહેવું પડે છે અને મા-બાપ વતનમાં રહી સમય પસાર કરે છે. આપણી સંસ્કૃતિ જ કહે છે કે મા-બાપ હંમેશા તેના દીકરાના સુખમાં જ તેમનું હિત જોતા હોય છે પછી ભલે બાળક ગમ્મે તેવો હોય.
ઘણી વાર આપણે જેને પોતાના માનેલા હોય તેને દિલની વાત  કે જેણે પોતાની જાત કરતા પણ તેઓને વિશેષ માન્યા હોય તેવાને કહેવાની ઇચ્છા હોય છે કે જેથી કંઇ રસ્તો મળી રહે. જયારે ઘણાં લોકો કલાકો સુધી દરરોજ અથવા તો જ્યારે જયારે સમય મળે ત્યારે ત્યારે વતનમાં રહેતા સ્વજનોની સાથે ફોન ઉપર વાતો કરીને ન છૂટકે સંતોષ માનીને રહે છે.
બધું જ ભલેને હોય પણ જો કોઇ સાથે બેસીને વાત કરનાર ના હોય તો તે માણસની જિઁદગી ચાર દિવાલમાં બેસીને ગૂંગળાઇ જવા બરાબર જેવી લાગે છે! અને જે વ્યકતિઓ વાત કરે છે તે પણ ખુલ્લા દિલે વાતો કરતા ન હોય અને જે પોતાના દિલની પણ વાત નથી કહી શક્તા કે સંકોચ રાખે છે અને અંદરથી ઘુંટાયા કરી અને દિલની વાત દિલમાં રાખી ગૂંગળામણ અનુભવે છે અને દુ:ખી થાય છે.
હાં ! એક વાતનો એકરાર જરૂર કરી શકાય કે જો તમારો નાના ભુલકાઓ સાથેનો સહપરિવાર તમારી સાથે જો હોય તો જરૂર પરદેશની કોઇ અપવાદ વાતોને ધ્યાનમાં ન લઇને વસવાટ કરી શકાય.પણ પછી જેમ એક શિયાળની વાર્તામાં આવે છે કે પોતે ઢ્રાક્ષ ખાવા ઢ્રાક્ષને આંબી ન શક્યો એટલે ‘ ઢ્રાક્ષ ખાટી ‘ છે કહીને મનને મારી લે છે તેમ કોઇ પરદેશની એ ધરતીને કોઇ કારણસર દોષ તો  ન જ દઇ શકાય.
જે  ઠંડીથી કે હિમપ્રપાંતોમાં ભલે થીજી જઈ ને પણ તેની નાવોને બીજે પાર સાત સાગર તરી લઇ ગયા, પણ તેને પણ ખબર હોતી નથી કે તેની નાવને પણ છેવટે લાંગરવાની ઇચ્છા તો થાય એય મેરે વતનકે લોગોં મેં.
એક વાત તો ધ્યાનમાં લેવા જેવી કહી શકાય કે જો ઘાયલ પંખી અસલામતીની પળોમાં જો સલામતીનો આશરો શોધવાની બદલીમાં પાંખો જ ફફડાવતું એજ સ્થળે પડ્યું રહે તો તે કોઇ પણ પરિસ્થિતિનો શિકાર બની જઇ શકે છે. અને તેથી જ એક ભજનની જેની પંકતિ પ્રચલિત છે…..હંસલા હાલોને હવે…. મોતિડાં નહિ…..આ તો ઝાંઝવાના પાણી.
આ બધાં જ અનુભવોને માણીને તમે અને તમારા શ્રીમતીજીને ત્યાં વસવાટ કરવાની ઇચ્છા હોવા છતાં, બધું જ નસીબ ઉપર છોડીને “આપણે પાછા જઇએ” કહીને તમે વતન પાછા  ફર્યાં છો…?? તો આપનો અનુભવ જરૂર લખશો….
********
Advertisements

ફેબ્રુવારી 19, 2011 - Posted by | Praful Thar's blog for Gujarati Articles Poems,Gazals,story and Photos |

હજુ સુધી કોઈ ટિપ્પણીઓ નથી.

પ્રતિસાદ આપો

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: